به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ کاظم غزیب آبادی، معاون حقوقی و بینالملل وزارت خارجه در گفت وگویی تلویزیونی افزود: در شرایط جنگی، زمانی که امنیت ملی و منافع ملی یک کشور مورد تعرض قرار میگیرد، نمیتوان صرفاً با نگاه عادی از حقوق بینالملل سخن گفت.
وی گفت: ممکن است برخی بگویند دیپلماتها نباید چنین ادبیاتی به کار ببرند، اما واقعیت این است که وقتی کشوری درگیر جنگ است و اصول بنیادین حقوق بینالملل از سوی متجاوزان نقض شده، نمیتوان از آن کشور انتظار داشت که بدون توجه به این شرایط، همچنان مانند وضعیت عادی صرفاً بر اجرای تعهدات حقوق بینالملل تأکید کند.
غریبآبادی ادامه داد: این مقدمه را از آن جهت بیان کردم که برخی مطرح میکنند تنگه هرمز میان دو کشور، یعنی ایران و عمان، قرار دارد و بنابراین باید به حاکمیت عمان نیز احترام گذاشته شود و این کشور حق دارد مسیر عبور شناورهای تجاری را از سمت آبهای خود باز نگه دارد. از منظر حقوقی، این استدلال در شرایط عادی قابل طرح است؛ زیرا عمان نیز یکی از کشورهای ساحلی تنگه هرمز محسوب میشود.
وی افزود: اما در اینجا دو نکته اساسی وجود دارد. نخست آنکه ما در شرایط جنگی قرار داریم. تنگه هرمز ممکن است از سوی متجاوزان برای به خطر انداختن امنیت ملی ایران و نیز تسهیل برخی عملیات نظامی علیه کشور مورد سوءاستفاده قرار گیرد. اگر ایران تنها آبهای سرزمینی خود را کنترل کند، اما بر سایر بخشهای تنگه نظارت مؤثر نداشته باشد، همچنان امکان تهدید امنیت ملی از آن مسیر وجود خواهد داشت. بنابراین، موضوع صرفاً بحث حاکمیت عمان نیست.
معاون حقوقی و بینالملل وزارت خارجه ادامه داد: نکته دوم این است که عمان همواره همسایهای خوب برای جمهوری اسلامی ایران بوده و در مقاطع مختلف، از جمله در جنگ اخیر، مواضعی اصولی و مخالف گسترش جنگ اتخاذ کرده است. روابط ایران و عمان نسبت به بسیاری از کشورهای منطقه خلیج فارس، روابطی متمایز و مبتنی بر همکاری و احترام متقابل است. از این رو، جمهوری اسلامی ایران قصد تعرض به حاکمیت عمان را ندارد.
غریبآبادی گفت: آنچه مدنظر است، این است که تنگه هرمز، به عنوان آبراهی که میان دو کشور قرار دارد، نباید به بستری برای اقداماتی تبدیل شود که امنیت ملی ایران را تهدید کند. این موضوع نیز در اسناد حقوق بینالملل، از جمله کنوانسیون ۱۹۸۲ حقوق دریاها و همچنین مقررات و کنوانسیونهای پیشین دهه ۱۹۵۰، مورد توجه قرار گرفته است؛ به این معنا که استفاده از اینگونه آبراهها نباید به گونهای باشد که امنیت و حاکمیت کشورهای ساحلی را در معرض مخاطره قرار دهد.
پاسخ ایران به آمریکا نباید متناسب، بلکه باید پشیمانکننده باشد
معاون حقوقی و بینالملل وزارت خارجه در ادامه و پاسخ به این پرسش که «اگر آمریکا بخواهد چنین اقدامی را علیه ایران انجام دهد و کشور را آماج حملات نظامی قرار دهد، با توجه به اینکه در موضوع لبنان نیز تفاهمات را نقض کرد، عملیات نظامی را متوقف نکرد و در نتیجه آن، شمار زیادی از غیرنظامیان کشته شدند، به نظر شما پاسخ جمهوری اسلامی ایران باید چگونه باشد؟ آیا ایران نیز باید همانند آمریکا و اسرائیل به حملات گسترده نظامی متوسل شود؟»، افزود: اقدامات آمریکا از نگاه من، اقداماتی وحشیانه و جنایتکارانه است و همین مساله باید در نحوه تنظیم پاسخها و واکنشهای ما اثرگذار باشد.
غریبآبادی گفت: من حتی معتقد نیستم که صرفاً از «پاسخ متناسب» سخن بگوییم. چرا باید پاسخ ما فقط متناسب باشد؟ اگر آمریکا به بهانه سه کشتی تجاری، صدها هدف را مورد حمله نظامی قرار میدهد، آیا پاسخ ما نیز باید صرفاً در همان سطح و متناسب با اقدام او باشد؟
وی افزود: واقعیت این است که نوع واکنش آمریکا در چنین مواردی، چندین برابر اقدام طرف مقابل است؛ نه صرفاً ده برابر، بلکه گاه هزاران برابر. بنابراین، در برابر تجاوز آمریکا نیز واکنش ایران نباید صرفاً یک پاسخ متناسب باشد.
معاون حقوقی و بینالملل وزارت خارجه گفت: پاسخ جمهوری اسلامی ایران باید به گونهای باشد که طرف مقابل را از تکرار تجاوز پشیمان کند. به عبارت دیگر، پاسخ ما نباید فقط «متناسب» باشد، بلکه باید پشیمانکننده باشد.
در عمان پیشنهاد مسیر جدید عبور شناورها را ارائه کردیم
غریبآبادی در ادامه افزود: ما در سفر به عمان تلاش کردیم این موضوع به یک اختلاف میان جمهوری اسلامی ایران و کشور دوست، همسایه و برادر مسلمانمان، عمان، تبدیل نشود. به همین دلیل، پیشنهاد مشخصی را به دوستان عمانی ارائه کردیم.
وی گفت: متأسفانه، مشاهده کردم که برخی رسانهها در داخل کشور، روایت عملیات روانی دشمن را بازتاب دادند. اینگونه القا شد که هیئت جمهوری اسلامی ایران به عمان رفته است تا درباره خواستهای که ترامپ مطرح کرده بود مذاکره کند؛ یعنی اینکه ایران بیانیهای صادر کند و اعلام کند تنگه هرمز را بدون هیچ محدودیت، مانع یا اقدام نظامی به طور کامل باز خواهد گذاشت.
معاون حقوقی و بینالملل وزارت خارجه ادامه داد: این برداشت کاملاً نادرست بود. تیم مذاکرهکننده وزارت امور خارجه، دوشادوش فرماندهان و نیروهای نظامی کشور حرکت میکند و میان میدان و دیپلماسی هماهنگی کامل وجود دارد. همانطور که چند دقیقه قبل هم اشاره کردم، یک روز پیش از سفر به عمان، حدود سه ساعت با فرماندهان عالیرتبه نظامی جلسه داشتیم تا دستورالعمل و چارچوب مأموریت خود را برای این سفر تنظیم کنیم.
وی افزود: اما مأموریت اصلی ما در عمان چه بود؟ هدف ما این بود که به دوستان عمانی تفهیم کنیم جمهوری اسلامی ایران هیچ قصدی برای نقض حاکمیت عمان ندارد. عمان به عنوان یکی از کشورهای ساحلی، از حقوق و اختیارات خود برخوردار است؛ اما در عین حال باید این واقعیت را نیز در نظر بگیرد که ایران در شرایط جنگی قرار دارد و نباید اقداماتی صورت گیرد که امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران را با مخاطره مواجه کند.
غریبآبادی گفت: بر همین اساس، درخواست ما این بود که مسیر جنوبی عبور شناورها به حالت تعلیق درآمده و موقتاً بسته شود. در مقابل، با مشورت فرماندهان نظامی که مسئول کنترل تنگه هرمز هستند، پیشنهاد یک مسیر جدید برای ورود و خروج شناورها را به طرف عمانی ارائه کردیم.
معاون حقوقی و بینالملل وزارت خارجه افزود: پیشنهاد ما این بود که نه از مسیر شمالی و نه از مسیر جنوبی استفاده شود، بلکه شناورها از این مسیر جدید عبور کنند تا هم امنیت تأمین شود، هم از بروز تنش و درگیری جلوگیری گردد و در نهایت، همه طرفها به اجرای تعهدات خود بازگردند.
غریبآبادی گفت: در واقع، جمهوری اسلامی ایران در این مذاکرات نهایت حسن نیت خود را نشان داد؛ اما در عین حال تأکید کرد که استفاده از مسیر جنوبی، تحت هیچ شرایطی، برای ما قابل قبول نیست.
آمریکا با اقدام اخیر خود تفاهم اسلامآباد را متلاشی کرد
معاون حقوقی و بینالملل وزارت خارجه در پاسخ به این پرسش که «با توجه به اقدام اخیر آمریکا و مباحث مطرحشده درباره تفاهم اسلامآباد، این اقدام چه تأثیری بر تعهدات طرفین، بهویژه در موضوع تنگه هرمز، دارد؟» افزود: جمهوری اسلامی ایران در موضوع تنگه هرمز بر این اعتقاد است که اقداماتی که انجام داده، کاملاً منطبق با مفاد یادداشت تفاهم اسلامآباد و نیز در چارچوب حقوق حاکمیتی خود بوده است.
وی گفت: اما در مقابل، آمریکا با اقدام اخیر خود تمامی تعهداتش ذیل این یادداشت تفاهم را نقض کرده است. البته به اعتقاد من، واژه «نقض» نیز برای توصیف آنچه آمریکا انجام داده، کافی نیست. با اعلامی که امشب از سوی آمریکا درباره پایان محاصره دریایی ایران مطرح شد، در واقع این کشور همه تعهدات خود ذیل تفاهم اسلامآباد را کنار گذاشته و عملاً این یادداشت تفاهم را متلاشی کرده است.
غریبآبادی ادامه داد: به باور من، حتی اگر آمریکا تنها یکی از تعهدات خود را در حالی که چهار یا پنج تعهد اصلی بر عهده داشت، اجرا نمیکرد، همین امر برای از بین رفتن این تفاهم کافی بود زیرا شاکله و اساس تفاهم اسلامآباد بر توقف فوری و دائمی جنگ و پایان عملیاتهای نظامی علیه جمهوری اسلامی ایران و همچنین توقف درگیریها در سایر جبههها، از جمله لبنان، استوار بود.
وی تصریح کرد: بنابراین، هنگامی که این تعهد بنیادین از سوی آمریکا رعایت نشود، عملاً مبنای حقوقی و اجرایی تفاهم اسلامآباد نیز از بین خواهد رفت.
جمهوری اسلامی ایران آغازگر درخواست مذاکره با آمریکا نخواهد بود
معاون حقوقی و بینالملل وزارت خارجه در ادامه افزود: امروز در گفت وگوی تلفنی با یکی از مقامات وزارت امور خارجه یکی از کشورهای اروپایی، از من خواسته شد که جمهوری اسلامی ایران به میز مذاکرات بازگردد و تعهدات خود را انجام دهد.
وی گفت: در پاسخ به او گفتم به نظر میرسد شما از واقعیتهای موجود اطلاع دقیقی ندارید. ایران میز مذاکره را ترک نکرده است؛ این آمریکا بود که با اقدامات خود، یادداشت تفاهم اسلامآباد را متلاشی کرد. بنابراین، این جمهوری اسلامی ایران نبوده که روند مذاکرات را برهم زده باشد.
معاون حقوقی و بینالملل وزارت خارجه افزود: از این رو، اینکه گفته شود ایران باید به میز مذاکره بازگردد، اساساً درخواست درستی نیست؛ زیرا ایران مذاکره را ترک نکرده است. همچنین جمهوری اسلامی ایران نخستین کشوری نخواهد بود که پس از این اقدامات جنایتکارانه آمریکا، درخواست مذاکره با واشنگتن را مطرح کند. ما هیچگاه تقاضای مذاکره با آمریکا نخواهیم داد.
غریبآبادی گفت: اگر آمریکا تصور میکند با تشدید فشارها و اقدامات نظامی علیه ایران میتواند جمهوری اسلامی را وادار به درخواست مذاکره کند، سخت در اشتباه است. ملت ایران، ملتی مقاوم است و اینگونه محاسبات نتیجهای نخواهد داشت.
وی افزود: نکته دوم اینکه، اگر آمریکا گمان میکند با این اقدامات، ایران در مواضع خود درباره تنگه هرمز عقبنشینی خواهد کرد یا محدودیتهای اعمالشده را کاهش خواهد داد، این تصور نیز اشتباه است.
