به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ ۲۸ تیرماه ۱۴۰۵ قرار بود روزی متفاوت برای طرفداران یک یوتیوبر باشد؛ یک دیدار رایگان در ایرانمال که با هدف ملاقات نزدیک هواداران با این یوتیوبر پرمخاطب برگزار شد. اما آنچه در عمل رقم خورد، نه یک جشن هواداری، بلکه صحنهای از آشفتگی، ازدحام، خشونت و از دست رفتن کنترل جمعی بود؛ رخدادی که بار دیگر نقش شبکههای اجتماعی و تأثیر سلبریتیهای اینترنتی بر رفتار جمعی را به بحثی جدی تبدیل کرد.
از نخستین دقایق آغاز برنامه، موج عظیم جمعیت به سمت محل حضور آن شخص روانه شد. تعداد شرکتکنندگان به اندازهای بود که کنترل فضا از توان برگزارکنندگان خارج شد و در مدت کوتاهی، نظم محیط جای خود را به هرجومرج داد.
ازدحامی که به آسیبهای جسمی و مالی انجامید
تصاویر منتشرشده از محل حادثه نشان میدهد فشار شدید جمعیت باعث شد این یوتیوبر تعادل خود را از دست بدهد و به داخل آبنمای ایرانمال سقوط کند. گزارشهای منتشرشده نیز از آسیبهای جسمی او، از جمله جراحات ناشی از فشار جمعیت، سخن گفتهاند.
در همین فضای آشفته، ادعاهایی نیز درباره سرقت تلفن همراه او، کشیده شدن موهایش و وارد شدن آسیبهای دیگر مطرح شد. فارغ از جزئیات این گزارشها، آنچه در تصاویر قابل مشاهده است، ناتوانی کامل در کنترل جمعیتی است که هیجان، جایگزین رفتار منطقی شده بود.
اما ماجرا تنها به آسیب دیدن فرد اصلی برنامه محدود نماند؛ صدها نفر از حاضران نیز در میان فشار جمعیت، هل داده شدند، زمین خوردند یا برای فرار از ازدحام تلاش کردند؛ وضعیتی که میتوانست پیامدهایی بسیار سنگینتر از آنچه رخ داد، به همراه داشته باشد.
وقتی هواداران، مقابل یکدیگر قرار گرفتند
تلخترین بخش این رویداد شاید نه سقوط این شخص در حوض آب، بلکه رفتاری بود که افراد حاضر با یکدیگر داشتند. ویدئوهای منتشرشده نشان میدهد برخی از حاضران برای نزدیکتر شدن به یوتیوبر محبوب خود یا حتی برای باز کردن مسیر، به هل دادن، درگیری فیزیکی، مشتزنی، فریاد و توهین روی آوردند.
افرادی که هیچ اختلاف شخصی با یکدیگر نداشتند، تنها در اثر هیجان جمعی، به رفتاری پرخاشگرانه کشیده شدند. این صحنهها نشان میداد که در شرایط ازدحام و فقدان مدیریت، هویت فردی رنگ میبازد و رفتارهای هیجانی به سرعت به دیگران منتقل میشود؛ پدیدهای که در روانشناسی اجتماعی از آن به عنوان «رفتار جمعی» و «سرایت هیجان» یاد میشود.
مسئله اصلی؛ چرا چنین اتفاقی رخ داد؟
این حادثه یک پرسش مهم را مطرح میکند؛ چگونه یک برنامه دیدار با یک چهره اینترنتی میتواند ظرف چند دقیقه به بحرانی امنیتی و اجتماعی تبدیل شود؟
یکی از پاسخهای احتمالی را میتوان در نوع رابطهای جستوجو کرد که برخی از سلبریتیهای فضای مجازی با مخاطبان خود ایجاد میکنند. محتوای مبتنی بر هیجان، چالش، سرگرمی و ارتباط مداوم با مخاطب، میتواند احساس نزدیکی و تعلق شدیدی در بخشی از هواداران ایجاد کند. در چنین شرایطی، دیدار حضوری برای برخی افراد صرفاً یک ملاقات ساده نیست، بلکه تجربهای است که حاضرند برای رسیدن به آن، از مرزهای رفتار معمول نیز عبور کنند.
البته این به معنای آن نیست که مسئولیت چنین رخدادهایی صرفاً متوجه یک فرد یا یک تولیدکننده محتوا باشد؛ بلکه مدیریت رویداد، پیشبینی تعداد مخاطبان، طراحی مسیرهای ورود و خروج، حضور نیروهای کافی برای کنترل جمعیت و آموزش رفتار ایمن نیز نقشی تعیینکننده در جلوگیری از چنین بحرانهایی دارد.
اگر به جای یک یوتیوبر، یک جامعهشناس سخنرانی میکرد چه؟
برخی این پرسش را مطرح میکنند که آیا اگر برگزارکننده چنین برنامهای یک جامعهشناس یا استاد دانشگاه بود، باز هم شاهد چنین ازدحامی میبودیم؟
پاسخ قطعی برای این پرسش وجود ندارد، زیرا واکنش جمعیت به عوامل متعددی مانند شهرت فرد، ترکیب مخاطبان، نحوه اطلاعرسانی، فضای برگزاری و مدیریت رویداد بستگی دارد. با این حال، میتوان گفت که شخصیتهای علمی معمولاً مخاطبانی با انگیزههای متفاوت جذب میکنند؛ مخاطبانی که هدف اصلی آنان شنیدن سخنرانی یا گفتوگوست، نه تجربه هیجان ناشی از دیدار با یک چهره محبوب اینترنتی. همین تفاوت در انگیزه حضور، میتواند احتمال بروز رفتارهای هیجانی را کاهش دهد، هرچند بهتنهایی تضمینکننده نظم نیست.
زنگ خطری برای جامعه
حادثه ایرانمال را نمیتوان تنها یک اتفاق گذرا یا یک «شلوغی معمول» دانست. این رویداد نشان داد که ترکیب شهرت دیجیتال، هیجان جمعی و نبود مدیریت مناسب میتواند در مدت زمانی کوتاه، محیطی عمومی را به فضایی ناامن تبدیل کند.
از سوی دیگر، این حادثه اهمیت آموزش سواد رسانهای، مسئولیتپذیری چهرههای پرمخاطب، برنامهریزی دقیق برگزارکنندگان و آمادگی نهادهای مسئول برای مدیریت جمعیت را بیش از گذشته آشکار کرد. در دنیایی که مرز میان فضای مجازی و واقعیت روزبهروز کمرنگتر میشود، هر رویداد حضوری با حضور چهرههای پرطرفدار نیازمند برنامهریزی حرفهای و رعایت استانداردهای ایمنی است.
اتفاق ایرانمال تنها داستان یک یوتیوبر یا یک برنامه ناموفق نیست؛ بلکه تصویری از چالشهای جدید جامعه در عصر شبکههای اجتماعی است. زمانی که هزاران نفر در فضایی محدود و بدون مدیریت کافی گرد هم میآیند، کوچکترین بینظمی میتواند به بحرانی بزرگ تبدیل شود.
این حادثه هشداری است برای همه؛ از برگزارکنندگان و نهادهای مسئول گرفته تا تولیدکنندگان محتوا و حتی خود مخاطبان. اگر برای مدیریت چنین رویدادهایی برنامهای جدی وجود نداشته باشد، احتمال تکرار حوادث مشابه همچنان باقی خواهد ماند؛ حوادثی که ممکن است در آینده، هزینههایی بسیار سنگینتر از یک روز پرآشوب بر جامعه تحمیل کنند.
