به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ بررسی آمارهای سهماهه نخست امسال نشان میدهد که وضعیت جمعیتی کشور همچنان با چالشهای جدی روبرو است؛ ثبت ۲۰۵ هزار و ۷۶ واقعه ولادت در بهار ۱۴۰۵، اگرچه عددی قابل توجه است اما از وجود یک شیب کاهشی مستمر در نرخ فرزندآوری خبر میدهد.
در حالی که فروردین امسال با ۷۱ هزار و ۸۲۵ تولد آغاز شد، این رقم در اردیبهشت به ۶۶ هزار و ۱۵ مورد کاهش یافت و در خرداد با اندکی بهبود به ۶۷ هزار و ۲۳۶ مورد رسید.
بر اساس دادههای سازمان ثبت احوال کشور، توزیع جغرافیایی و جمعیتی ولادتها نشاندهنده تفاوت بین شهر و روستا است؛ از کل ولادتهای بهار امسال، ۷۸.۴ درصد (۱۶۰ هزار و ۷۶۴ نفر) در مناطق شهری و ۲۱.۶ درصد (۴۴ هزار و ۳۱۲ نفر) در مناطق روستایی به دنیا آمدهاند همچنین در میان استانها، سیستان و بلوچستان همچنان رکورددار بیشترین تعداد تولد است؛ در حالی که استان ایلام کمترین میزان ثبت ولادت را به خود اختصاص داده است.
کاهش ۸.۹ درصدی ولادتها در سال گذشته
این روند کاهشی، ریشه در سالهای اخیر دارد. آمارهای نهایی سال گذشته حاکی از آن است که با وقوع ۸۹۲ هزار و ۲۸۰ تولد، کشور شاهد کاهش ۸.۹ درصدی موالید نسبت به سال قبل از آن بوده است؛ واقعیتی که نشان میدهد سیاستگذاریهای جمعیتی با موانع عمیق و چندلایه روبروست.
علی فرهادی سخنگوی وزارت آموزش و پرورش نیز گفته است که در حال حاضر حدود ۱۶ میلیون و ۲۰۰ هزار دانشآموز در کشور تحصیل میکنند اما پیشبینی میشود جمعیت دانشآموزی کشور در سال ۱۴۳۲ به حدود ۱۲ میلیون و ۵۰۰ هزار نفر کاهش یابد؛ موضوعی که زنگ خطر جدی در حوزه جمعیت محسوب میشود.
چرا جوانان از فرزندآوری فاصله میگیرند؟
کارشناسان معتقدند مسئله جمعیت، پیش از آنکه صرفاً به «فرزندآوری» خلاصه شود، یک «مسئله برای جوانان» است. مرضیه وحید دستجردی دبیر ستاد ملی جمعیت اخیرا با اشاره به افزایش سن ازدواج، نسبت به تبعات آن هشدار داد و اعلام کرد: فاصله میان ازدواج و تولد فرزند اول به حدود ۴.۶ سال رسیده و فاصله بین فرزند اول و دوم نیز روندی افزایشی دارد؛ روندی که به معنای از دست رفتن پنجرههای طلایی باروری در خانوادههاست.
در همین راستا، روحالله اسدی مدیرکل هماهنگی و نظارت بر امور جوانان با تأکید بر تغییر الگوی تصمیمگیری نسل جدید میگوید: نمیتوان کاهش تولد را صرفاً با مشوقهای مستقیم فرزندآوری حل کرد. جوان امروز برای تصمیم به فرزندآوری، نیازمند دسترسی به شغل پایدار، مسکن، امنیت اقتصادی و از همه مهمتر، «امید به آینده» است.
ضرورت نگاهی کلان به مسئله جمعیت
اگرچه جمعیت کشور اکنون از مرز ۸۷ میلیون نفر عبور کرده است اما نگاه به پیشبینیهای مرکز آمار نشان میدهد که برای تحقق اهداف جمعیتی سالهای آینده، باید سیاستهای حمایتی از حالت «مقطعی» به سمت «ساختاری» تغییر جهت دهد.
کارشناسان براین باورند تا زمانی که بستر زیستِ جوانان (از معیشت تا ثبات عاطفی) بهبود نیابد، سیاستهای تشویقیِ فرزندآوری تنها بخشی از راهکار خواهند بود و برای جلوگیری از تداوم شیب کاهشی ولادتها، نیازمند یک اراده جمعی در سطح حاکمیتی برای حمایت همهجانبه از تشکیل خانواده هستیم.
علیرضا رئیسی معاون بهداشت وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی نیز معتقد است: در حوزه جمعیت نیز نمیتوان با سیاستهای خطی و تکبعدی به نتیجه رسید. کاهش جمعیت خود یک معلول است، نه علت؛ بنابراین برای اصلاح این روند باید مجموعهای از عوامل اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و خانوادگی که به کاهش فرزندآوری منجر شدهاند، شناسایی، تحلیل و برطرف شوند و حتی اگر جمعیت را هم زیاد کنیم باید به یاد داشته باشیم سالمندی جمعیت اجتناب ناپذیر است.
رئیسی با تاکید بر اینکه مسئله جمعیت، فقط مسئله وزارت بهداشت نیست بلکه مسئولیت همه نهادها و وزارتخانهها است، گفت: اکنون به عقلانیت نیاز داریم و باید دادههای مناسبت پژوهشی در حوزههای مختلف در دسترس داشته باشیم تا درست حرکت کنیم. آینده ایران با ترس ساخته نمیشود بلکه با علم و امید ساخته میشود.
