به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ آلن ایر، دیپلمات آمریکایی و عضو پیشین تیم اصلی مذاکرات هستهای واشنگتن با ایران در مقالهای برای شبکه الجزیره، سیاستهای دولت دونالد ترامپ در قبال تهران را مورد انتقاد قرار داد و تأکید کرد که آمریکا پس از ۶ ماه جنگ، به این نتیجه رسیده است که برتری نظامی این کشور لزوماً به موفقیت راهبردی منجر نمیشود.
آلن ایر با اشاره به سیاست جدید دولت ترامپ برای اعمال فشار اقتصادی شدید علیه ایران، این رویکرد را نیز به اندازه سیاست نظامی پیشین ناکارآمد دانست و هشدار داد که واشنگتن در صورت ادامه این مسیر، نهتنها به اهداف خود دست نخواهد یافت، بلکه ممکن است با واکنشهای نظامی و اقتصادی شدیدتر ایران مواجه شود.
او با استفاده از ضربالمثلی مشهور از مارک تواین، مبنی بر اینکه اگر قرار است قورباغهای خورده شود، بهتر است این کار هرچه سریعتر انجام شود، نوشت که ترامپ اکنون با یک «قورباغه بسیار ناخوشایند» مواجه است که باید آن را بپذیرد؛ یعنی شکست در جنگ با ایران و پذیرش واقعیتهای موجود.
سیاستمدار آمریکایی در عین حال گفت باید از این مسئله استقبال کرد که دولت آمریکا سرانجام پس از ۶ ماه جنگ «نسنجیده» متوجه شده است که قدرت نظامی برتر آمریکا الزاماً به موفقیت راهبردی تبدیل نمیشود. به گفته او، ترامپ شایسته تقدیر است که دستکم تا پس از انتخابات میاندورهای، از یک سیاست شکستخورده فاصله گرفته، اما جای تأسف دارد که سیاست اقتصادی جدیدی را جایگزین آن کرده است که به همان اندازه دارای اشکال است.
هدف واقعی فشار اقتصادی آمریکا چیست؟
این دیپلمات پیشین آمریکایی با اشاره به اظهارات اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا درباره تشدید فشار اقتصادی علیه ایران، پرسید هدف نهایی این سیاست دقیقاً چیست؟
آلن ایر افزود: اگر هدف آمریکا «ورشکست کردن اقتصاد ایران» باشد، حتی در صورت تحقق این هدف، سؤال اصلی این است که پس از آن چه اتفاقی خواهد افتاد و آیا واشنگتن واقعاً به دنبال ایجاد کشوری شکستخورده با جمعیتی حدود ۹۵ میلیون نفر در قلب خاورمیانه است؟
او همچنین دستیابی به هدف دیگری مانند وادار کردن ایران به «تسلیم» و کنار گذاشتن خطوط قرمز خود؛ از جمله چشمپوشی از حق غنیسازی اورانیوم در خاک ایران، تحویل ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای بالا به آمریکا و پذیرش بازرسیهای گسترده از تأسیسات هستهای و نظامی را بسیار بعید دانست.
این عضو پیشین تیم مذاکره با ایران در دوره باراک اوباما، حتی تحقق هدفی به ظاهر محدودتر، یعنی بازگشت تنگه هرمز به شرایط پیش از جنگ، را نیز بسیار بعید دانست و تأکید کرد که سیاست جدید آمریکا احتمالاً همانند سیاستهای قبلی برای پایان دادن به جنگ شکست خواهد خورد.
فشار اقتصادی ایران را تسلیم نمیکند
این دیپلمات آمریکایی یکی از مهمترین دلایل شکست احتمالی سیاست جدید واشنگتن را این میداند که فشار اقتصادی لزوماً موجب نرمتر شدن مواضع ایران نخواهد شد.
به گفته ایر، نظریه «انزوای اقتصادی» بر این فرض استوار است که اگر آمریکا زندگی مردم عادی ایران را به اندازه کافی دشوار کند، آنها رهبران خود را برای رسیدن به توافق با واشنگتن تحت فشار قرار خواهند داد؛ اما این فرض از اساس دارای اشکال است.
او خاطرنشان میکند که نظام سیاسی ایران برخلاف ترامپ با انتخابات میاندورهای قریبالوقوعی مواجه نیست که بتواند قدرت آن را تضعیف کند.
وی همچنین گفت ساختار کنونی ایران نسبت به هدایت این کشور در ابتدای جنگ، سختگیرتر و نظامیتر شده و ریسکپذیری بیشتری دارد و خود را درگیر یک نبرد موجودیتی با آمریکا میداند.
احتمال واکنش نظامی ایران
آلن ایر در ادامه تأکید میکند که در هر درگیری، «دشمن نیز حق رأی دارد» و بنابراین واکنش ایران به فشار اقتصادی الزاماً تسلیم نخواهد بود.
او پیشبینی میکند که افزایش فشار اقتصادی آمریکا در نهایت میتواند ایران را به واکنش نظامی وادار کند؛ واکنشی که ممکن است تنها پایگاههای آمریکا در منطقه را هدف قرار ندهد، بلکه تأسیسات اقتصادی و انرژی آمریکا و کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس را نیز دربر بگیرد.
به اعتقاد وی، ابتکار اقتصادی اخیر آمریکا ذاتاً ماهیتی تشدیدکننده دارد؛ زیرا ممکن است یا نتواند فشار اقتصادی قابل توجهی بر ایران وارد کند، یا در صورت موفقیت در ایجاد فشار، موجب واکنش تهاجمی ایران برای متوقف کردن آن شود.
آمریکا سه ابزار لازم را در اختیار ندارد
ایر برای موفقیت سیاست تحریمها سه عامل را ضروری میداند که به اعتقاد او آمریکا از آنها برخوردار نیست؛ به اعتقاد او این سه ابزار همکاری کامل شرکای اقتصادی و تجاری اصلی ایران، از جمله چین، امارات و ترکیه؛ زمان کافی؛ و یک دستگاه دیپلماتیک و بروکراتیک کارآمد برای اجرای سیاست خارجی هستند.
او با اشاره به مخالفت چین با همکاری کامل با سیاست تحریمی آمریکا، افزود که اجرای تحریمها به دستگاه اداری کارآمدی نیاز دارد که دولت فعلی آمریکا بخش مهمی از آن را تضعیف کرده است.
ایر همچنین دولت ترامپ را به ناتوانی یا بیمیلی در انجام تلاشهای دشوار دیپلماسی چندجانبه متهم کرد و گفت که واشنگتن به جای آن، کشورهای دیگر را تهدید میکند تا آنها را به تبعیت از خواستههای خود وادار کند.
از سوی دیگر، تحریمهای اقتصادی برای اثرگذاری به زمان نیاز دارند؛ در حالی که با توجه به تداوم محدودیت شدید در تردد کشتیها از تنگه هرمز، آمریکا چنین زمانی در اختیار ندارد.
پیشنهاد آیر به ترامپ
این دیپلمات پیشین آمریکایی در نهایت پیشنهاد میکند که ترامپ به جای ادامه مسیر فعلی، «شکست» را بپذیرد و البته آن را به شکل «پیروزی» معرفی کند.
به گفته ایر، راهحل کمهزینهتر برای آمریکا این است که با ایران به توافقی دست یابد که بر اساس آن تهران کنترل تقریباً کامل خود بر تنگه هرمز را حفظ کند، اما در مقابل، حرکت کشتیها در این آبراه را در سریعترین زمان ممکن و تا بیشترین سطح قابل تحقق افزایش دهد.
او تأکید میکند که برای دولت آمریکا، تحمل هزینه سیاسی این تصمیم در شرایط کنونی و پیش از انتخابات میاندورهای، بهتر از تحمل دو ماه دیگر اخبار اقتصادی روزبهروز بدتر ناشی از ادامه درگیری است.
آیا هنوز فرصتی برای دیپلماسی وجود دارد؟
آلن ایر در عین حال هشدار میدهد که حتی این هدف ساده نیز ممکن است با دشواریهای جدی مواجه باشد، زیرا شاید برای دیپلماسی آمریکا بیش از حد دیر شده باشد.
وی یادآور میشود که آمریکا در فاصله کمی بیش از یک سال، 2 جنگ را آغاز کرده که به شهادت رهبر و فرماندهان ایران و بیش از سه هزار شهروند ایرانی و وارد آمدن صدها میلیارد دلار خسارت منجر شده است.
به گفته او، چنین وضعیتی زمینه لازم برای شکلگیری یک راهحل دیپلماتیک را بهشدت تضعیف کرده است.
این دیپلمات پیشین آمریکا افزود که واشنگتن در شرایط کنونی نباید صرفاً به دنبال توافقی هستهای بهتر یا همسطح توافق دوران باراک اوباما باشد، بلکه باید هدف اصلی خود را بازگرداندن جریان کشتیرانی در تنگه هرمز قرار دهد.
ایر در پایان آورده است که ترامپ با سیاستهای خود «چیزی اساسی در خاورمیانه را شکسته است» که دیگر نمیتوان آن را به وضعیت گذشته بازگرداند؛ بنابراین بهترین کاری که اکنون از دست دولت آمریکا برمیآید، تلاش برای کاهش شدت خسارتهای ایجادشده و یافتن راهی برای پایان دادن به بحران است.
