به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ در میان انواع بحران‌ها، جنگ یکی از ویران‌کننده‌ترین و پیچیده‌ترین آن‌ها از نظر تأثیر بر سلامت روان خانواده‌ها به شمار می‌رود. جنگ نه تنها زیرساخت‌های فیزیکی را تخریب می‌کند، بلکه امنیت روانی، احساس تعلق و امید به آینده را نیز هدف قرار می‌دهد.
در شرایط جنگی، زنان به دلیل مسئولیت‌های مضاعف در قبال فرزندان و سالمندان، فشار روانی دوچندانی را تحمل می‌کنند. آن‌ها باید همزمان با مدیریت ترس و اضطراب شخصی، پناهگاه امنی برای دیگر اعضای خانواده ایجاد کنند. تجربه جنگ‌های اخیر نشان داده است که زنانی که از مهارت‌های تاب‌آوری برخوردار بوده‌اند، توانسته‌اند با حفظ آرامش، از تعمیق آسیب‌های روانی در خانواده جلوگیری کنند.
خانواده؛ نخستین سنگر در برابر فشارهای روانی
بحران‌ها شرایطی غیرعادی هستند که عملکرد طبیعی افراد را مختل می‌کنند. در هر بحرانی، از جمله جنگ، خانواده مهم‌ترین پناهگاه و تکیه‌گاه روانی محسوب می‌شود و زنان، محور اصلی ایجاد این ثبات عاطفی به شمار می‌روند.
چه بحران‌های طبیعی مانند زلزله و سیل، و چه بحران‌های انسان‌ساخت مانند جنگ یا مشکلات اقتصادی، بیشترین تأثیر را بر روابط عاطفی و احساس امنیت روانی خانواده‌ها می‌گذارند. تاب‌آوری خانوادگی، نخستین سنگر در برابر این فشارهاست؛ سنگری که ستون آن زنان هستند.
نقش الگویی مادران در واکنش به استرس جنگی
رفتار مادر در شرایط دشوار جنگی، مستقیماً بر یادگیری کودک اثر می‌گذارد. وقتی مادر در بحبوحه جنگ آرامش خود را حفظ می‌کند، کودک نیز یاد می‌گیرد چگونه در شرایط تهدیدکننده واکنش نشان دهد. این امر به طور مستقیم اضطراب نسل آینده را کاهش می‌دهد.
زنان تاب‌آور با گفتار و رفتار خود جریان هیجانی خانواده را حتی در روزهای پرتنش جنگ تنظیم می‌کنند. این توانایی فطری نیست، بلکه مهارتی آموختنی است که باید از طریق آموزش تقویت شود.
زن تاب‌آور؛ نه تحمل‌کننده خاموش، بلکه مدیر هوشمند بحران
زن تاب‌آور کسی نیست که فشارهای جنگ را در سکوت تحمل کند، بلکه فردی است که می‌داند در زمان مناسب کمک بگیرد، احساسات خود را بیان کند و مراقبت از خود را جزئی از وظیفه خود بداند. کسی که از خود مراقبت نمی‌کند، نمی‌تواند مراقب دیگران باشد. وقتی مادر در میانه جنگ آرام می‌ماند، «مغز خانواده» نیز آرام می‌گیرد.
تجربه بحران‌ها؛ از کرونا و فشارهای اقتصادی تا جنگ
در بسیاری از خانواده‌ها در دوران بحران کرونا، فشارهای اقتصادی سال‌های اخیر و همچنین جنگ‌های اخیر، مادران با مدیریت هیجانات، سازماندهی شرایط زندگی و تزریق امید، اجازه ندادند اضطراب و ناامیدی فضای خانه را فراگیرد.
این رفتارها نمونه‌ای از تنظیم هیجان خانوادگی است؛ بدین معنا که وقتی مادر آرام است، سایر اعضا نیز از او الگو می‌گیرند و سطح اضطراب در خانواده کاهش می‌یابد. به ویژه در جنگ‌های ۱۲ روزه و ۴۰ روزه اخیر، زنان ایرانی نشان دادند که چگونه می‌توان با حفظ روال عادی زندگی، پخت و پز، مراقبت از کودکان و ایجاد فضای گرم خانوادگی، در برابر تهدیدات روانی دشمن ایستادگی کرد.
تاب‌آوری فردی مادر منشأ تاب‌آوری جمعی خانواده است. این چرخه اگر تقویت شود، سلامت روان جامعه نیز پایدار خواهد ماند.
ضرورت حمایت آموزشی، روانی و اجتماعی از زنان در شرایط جنگی
کارشناسان بر ضرورت حمایت آموزشی، روانی و اجتماعی از زنان، به ویژه در شرایط جنگی، تأکید می‌کنند. آموزش مهارت‌های زندگی، مدیریت هیجان و تاب‌آوری باید از طریق مدارس، رسانه‌ها، کارگاه‌های آموزشی و فضای مجازی در دسترس همه بانوان قرار گیرد.
زنان سالم از نظر روان، خانواده‌ای سالم می‌سازند و سلامت روان جامعه از خانه آغاز می‌شود. حمایت از زنان در حقیقت حمایت از سلامت اجتماع است و در شرایط جنگی، این حمایت باید مضاعف شود.
توصیه‌های عملی برای مدیریت بحران جنگی در خانواده
کارشناسان سلامت روان برای مدیریت بحران‌هایی مانند جنگ و حفظ آرامش در خانواده، توصیه‌های عملی زیر را ارائه می‌دهند:
-
پیش از هر چیز خود را آرام کنید؛ با چند نفس عمیق یا دعا، ذهن خود را متعادل سازید.
-
با کودک صادقانه و به زبان ساده درباره جنگ صحبت کنید و احساس امنیت او را تقویت نمایید.
-
نظم خانه، خواب و تغذیه را حتی در شرایط جنگ حفظ کنید و از تماشای مکرر اخبار اضطراب‌آور بپرهیزید.
-
از فعالیت‌های آرام‌ساز مانند نقاشی، قصه‌گویی، دعا و کارهای گروهی برای کاهش استرس استفاده کنید.
-
کودک را در تصمیم‌های کوچک شریک کنید تا احساس کنترل و توانمندی داشته باشد.
-
اخبار را هدفمند و فقط از منابع معتبر پیگیری کنید و از شایعات پرهیز نمایید.
-
در صورت تداوم علائم اضطراب، از متخصص سلامت روان کمک بگیرید.
جمع‌بندی
سلامت روان خانواده بدون سلامت روان زنان ممکن نیست، به ویژه در شرایط سخت و بحرانی مانند جنگ. بانویی که احساس ارزشمندی و آرامش دارد، می‌تواند فرزندان آرام، همسر متعادل و جامعه‌ای پویا بسازد. هفته سلامت روان فرصتی است برای قدردانی از زنانی که در بحران‌ها، به ویژه در روزهای سخت جنگ، با ایمان، آگاهی و صبر، تکیه‌گاه خانه و امید خانواده بوده‌اند.
