به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ روایت شبکه منوتو از ۱۷ شهریور ۱۳۵۷، برخلاف تلاشهای همیشگی جریان سلطنتطلب برای تبرئه حکومت پهلوی، یک واقعیت مهم را تأیید میکند؛ اینکه مردم در میدان ژاله در حال راهپیمایی بودند و نیروهای نظامی به سوی آنان تیراندازی کردند.
با این حال، این مستند در روایت خود از «جمعه سیاه»، از کنار بخش مهمی از اسناد و روایتهای مربوط به نقش حکومت پهلوی در این کشتار عبور کرده است.
در یکی از مستندهای شبکه منوتو که چندی پیش کارش به تعطیلی کشیده شد، آمده است: «سه روز بعد از اینکه ماه رمضان تمام شد ـ در روز پنجشنبه ۱۷ شهریور ـ تظاهرات دیگری برگزار میشود که از راهپیمایی عید فطر هم بزرگتر است.
این راهپیمایی که باز هم آرام و بدونِ درگیری بود، مردم را تشویق میکرد تا باز هم به تظاهرات ادامه دهند. در مقابل، از سوی ارتشبد غلامعلی اویسی، فرماندار نظامی تهران، حکومت نظامی اعلام میشود. این نخستین حکومت نظامی تهران طی ۱۵ سال اخیر بود».
در ادامه این مستند عنوان میشود: «حکومت نظامی بهقدری با عجله همراه بود که اعلامیه آن، اولین بار ساعت ۶ صبح جمعه ۱۷ شهریور از رادیو پخش شد. تظاهرکنندگان بیاطلاع از حکومت نظامی، سپیدهدم به سوی میدان ژاله حرکت میکنند.
مخالفان، برخلاف چند روز گذشته با سربازانی مواجه شده بودند که خواستار پراکندهشدن جمعیت بودند؛ درگیری خشنی آغاز میشود. با تیراندازی سربازان به سوی مخالفان، جمعیت به خیابانهای اطراف میروند.
عنوان میشد که تکتیراندازهای اسرائیلی، مردم را هدف قرار دادهاند و تیربار از داخل هلیکوپتر، تظاهرکنندگان را به رگبار بسته. نتیجه وقایع ۱۷ شهریور، رادیکالترشدن رویکرد مخالفان بود که ۱۷ شهریور را «جمعه سیاه» نامیدند».
هرچند شبکه تعطیلشده منوتو در این مستند اعتراف میکند که مردم بهصورت مسالمتآمیز و راهپیمایی میکردند و نظامیان حکومت پهلوی به سوی مردم تیراندازی کردند، اما نکاتی درباره این واقعه وجود دارد که منوتو از آنها سخن نگفته است.
بهطور مثال، منوتو به این موضوع هیچ اشارهای نمیکند که شخص محمدرضا پهلوی در آخرین ساعات شب گذشته، بر نگارش بیانیه حکومت نظامی نظارت کرده بود. البته دلیل آن روشن است؛ چراکه سلطنتطلبان همواره ادعا کردهاند که شاه نمیخواست مردم را بکُشد.
حال، اگر اعتراف کنند که خودِ شاه در حکومت نظامی و حتی متن بیانه آن نظارت مستقیم داشته، این ادعا زیر سؤال میرود.
از طرفی در مستند منوتو به این نکته نیز اشاره نمیشود که تیمسار غلامعلی اویسی در خرداد ۱۳۴۲، به قصاب تهران معروف شده بود. درواقع انتخاب اویسی بهعنوان فرماندار نظامی تهران توسط شاه، به تنهایی نشان میداد که محمدرضا پهلوی چه نقشهای برای تظاهرکنندگان میدان ژاله طراحی کرده بود.
همچنین این شبکه در مستندش، در بخشی که به اعلام حکومت نظامی در ساعت ۶ صبح روز ۱۷ شهریور از طریق رادیو اشاره میکند، به این موضوع نمیپردازد که بسیاری از مردم تهران از حکومت نظامی بیمطلع بودند و بسیاری هم از شب گذشته در خیابانها حضور داشتهاند.
از سوی دیگر، مستند منوتو اشاره به گزارشهای منتشر شده در سانههای خارجی نیز چشمپوشی کرده و صرفاً به ارائه یک روایت کلی بسنده کرده است.
شاید بتوان اینطور برداشت کرد که منوتو قصد داشته با سرعت از این واقعه تلخ گذر کند؛ اما آنچه ۱۷ شهریور ۱۳۵۷ در میدان ژاله رخ داد، به قول روزنامه گاردین، شبیه به جوخه اعدام دستهجمعی بود. براساس گزارش این روزنامه، هلیکوپترهای نظامی کوهی از اجساد متلاشیشده بر جای گذاشتند.
همینطور، «میشل فوکو» فیلسوف فرانسوی که در آن زمان برای یک روزنامه ایتالیایی رویدادهای انقلاب را زیر نظر داشت، اعلام کرد: «چهار هزار نفر در آن روز کشته شدند».
در این میان، روایت یکی از شاهدان عینی در واقعه «جمعه سیاه» نیز جالب توجه است: «سربازان از سمت پمپ بنزین به سوی ما حمله کردند. ما نیز از مقابل سینما به سمت اداره برق حرکت کردیم.
پس از رسیدن به مقابل اداره برق، یکی از افرادی که در محل حضور داشت از مردم خواست بنشینند و اعلام کرد که قصد دارند برای آنها صحبت کنند. پس از آنکه جمعیت بیشتری در محل حاضر شدند، مردم نشستند و زنان در میان جمعیت قرار گرفتند.
در همین هنگام، فردی در بالای محل قرار گرفت و شروع به سخنرانی کرد. در قسمت پایین میدان شهدا، تعدادی مسلسل مستقر شده بود. همچنین در قسمت پشت ما هم، جایی که محل بازرسی بود، حدود ۲۰ سرباز به صورت خوابیده و در وضعیت نظامی مستقر شده بودند».
این شخص در ادامه عنوان میکند: «یک هلیکوپتر در بالای محل مشاهده شد. از سوی نیروهای مستقر در محل اعلام شد که افراد حاضر در جمعیت در حال خلع سلاح هستند. پس از آن، درخواست شد که پیش از آغاز تیراندازی، اجازه داده شود نیروهای مستقر، افراد خود را از میان جمعیت خارج کنند.
چند دقیقه بعد، دیدیم که حدود پنج یا شش نفر از جمعیت خارج شدند. به محض خروج این افراد از میان جمعیت، تیراندازی آغاز شد. ابتدا از سوی هلیکوپتر تیراندازی صورت گرفت و پس از آن، سربازانی که به صورت خوابیده مستقر شده بودند و همچنین نیروهای مستقر در میدان، با مسلسل به سوی جمعیت تیراندازی کردند».
