ما دنبال چه نوع توسعه‌ای هستیم؟

خبرنامه دانشجویان ایران: کشور ما در حوزه برنامه ریزی کلان کشوری سابقه  تدوین و اجرای 10 برنامه را دارد که 5 مورد از آن قبل از انقلاب در قالب برنامه های 7 ساله اجرا شد و مابقی نیز بعد از انقلاب در دولت های مختلف تجربه شده است محتوای این برنامه ها - مثلا تعیین اولویت ها در مسائل کشور و جهان و تخصیص منابع و افراد بر اساس این اولویت ها و دیگر مسائل مطرح شده در آن - محل نزاع و اختلاف نظر های فراوانی بوده است که طی سال های اخیر منشاء ایجاد مفاهیم جدید در ادبیات سیاسی اقتصادی کشور ما شده است و در این رویا رویی مفهوم " پیشرفت " در مقابل مفهوم " توسعه گرایی " قرار گرفته است هر یک از این مفاهیم را می توان نماد یک جریان فکری دانست که هرکدام دارای ارزش ها و آرمان های خاص خود هستند.

به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ محمدباقر نوبخت سخنگوی دولت و رئیس فعلی سازمان مدیریت وبرنامه ریزی کشور در یکی از مصاحبه های اخیر که در آستانه ابلاغ برنامه ششم صورت گرفته بود در یک سخن تامل برانگیز اذعان کرده بود که: ما 10 برنامه توسعه را بررسی و آسیب شناسی کردیم و این برنامه های توسعه حتی ایران را به مرز توسعه یافتگی هم نرسانده است. یعنی وی به صراحت ناکارآمدی این برنامه های توسعه را اظهار کرده اند.

و شاید بتوان همین ناکارآمدی برنامه های توسعه را در عرصه های مختلف فرهنگی علمی اقتصادی صنعتی سیاسی عامل اصلی دانست که موجب شد تا رهبر معظم انقلاب در سال 1385 ضرورت تولید الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت را مطرح کنند.

سال 1394 از طرفی سال تدوین و ابلاغ برنامه ششم و از طرفی هم در این سال و با گذشت حدود 9 سال از بیان ضرورت تدوین الگوی پیشرفت و بحث ها و کنکاش های دقیق در این باب بسیاری از جریان های تدوین گر این الگو معتقدند که ما ظرفیت استفاده از نگاه ایرانی اسلامی پیشرفت در برنامه ششم توسعه را داریم.

بدون شک این مسئله حساسیت فوق العاده بالایی دارد و مشخص می کند که ما در برنامه ریزی های کلان کشوری باید چه نگاهی را دنبال کنیم آیا باید بر منوال گذشته چشم به برنامه ریزی بر اساس معیارهای توسعه گرایی ببندیم که اساس آن وارداتی است و یا تغییر مسیر داده و الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت را دنبال کنیم؟

به همین دلیل ما بر آن شدیم تا چراغ گذشته را بدست بگیریم تا راه آینده را برایمان روشن تر کند با توجه به اینکه اولین برنامه توسعه در دولت سازندگی در سال 1368تدوین و اجرا شد می خواهیم به بازخوانی تاریخی آن برهه بپردازیم به بیان دیگر تاثیرات نگاه توسعه گرایی را در تحولات اجتماعی و اقتصادی جامعه بررسی کنیم در این کنکاش می توانیم ریشه بسیاری از اتفاقات و جریاناتی که در پیرامون خود می بینیم را تحلیل کنیم منظور این سخن روشن شدن این مطلب است که این برنامه کلان کشوری و نگاهی که در تدوین و اجرای آن حاکم است اثر کاملا مستقیم بر تمام زوایای زندگی اجتماعی و حتی شخصی ما دارد.

ما دنبال چه نوع توسعه‌ ایی هستیم؟ این نکته‌ی اساسی، در بحثهای اقتصادی و غیراقتصادی جاری است. کسانی دنبال این هستند که حرفی را پرتاب کنند و ذهن مردم را از مسائل اصلی دور نگه دارند: مدل چینی، مدل ژاپنی، مدل فلان. مدل توسعه در جمهوری اسلامی، به اقتضای شرایط فرهنگی، تاریخی، مواریث و اعتقادات و ایمان این مردم، یک مدل کاملاً بومی و مختص به خود ملت ایران است؛ از هیچ‌جا نباید تقلید کرد؛ نه از بانک جهانی، نه از صندوق بین‌المللی پول، نه از فلان کشور چپ، نه از فلان کشور راست؛ هرجا اقتضایی دارد. فرق است بین استفاده کردن از تجربیات دیگران، با پیروی از مدلهای تحمیلی و القایی و غالباً هم منسوخ. بنده میبینم گاهی بعضی از شیوه‌هایی که در زمینه‌های اقتصادی و فرهنگی و غیره پیشنهاد میشود، از دیگران گرفته شده - فلان متفکر فرنگی این‌طوری گفته، فلان متفکر کجایی این‌طوری گفته - مثل این‌که به آیات قرآن استناد می شود! خیلی از شیوه‌ها منسوخ است؛ سی سال پیش، چهل سال پیش، پنجاه سال پیش تجربه شده، بعد یک روش بهتر آورده‌اند؛ ولی ما الان می خواهیم از روش منسوخ آنها در آموزش و پرورش، در مسائل علمی، در کارهای دانشگاهی، در کارهای اقتصادی و در برنامه‌ریزی و بودجه‌بندی استفاده کنیم؛ نه، این درست نیست. از تجربه‌ها و دانشها باید استفاده کرد، اما الگو و شیوه و مدل را باید کاملاً بومی و خودی انتخاب کرد. بیانات در دیدار نمایندگان مجلس 83/3/27

در واقع جریان پر تلاطم "مدرنیزه کردن" که به سرعت تحولا ت بسیاری را در جامعه ما بوجود آورد محصول قبل از انقلاب است و می توان مسیر آن را از زمان قاجاریه به بعد ردیابی کرد که در ادبیات بعد از انقلاب در قالب مفهوم "توسعه گرایی" بروز و ظهور پیدا کرد این واژه به معنای "وسعت" دادن "در سطح" و نه در "عمق" می باشد که ما در نوشتارهای آینده به بازخوانی و بیان تاثیرات تفکر و گرایش توسعه گرایی می پردازیم که چون مبدع و پرچمدار این تفکر در ایران دولت سازندگی بوده و الان هم خود را مدافع آن می داند سعی در نقد مقطع سازندگی از این منظر خواهیم داشت.