ارتباط خاموشی‌های اخیر با توافق پاریس چقدر صحیح است؟

به گزارش خبرنگار «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ یکی از مواردی که در روزهای اخیر و با توجه به خاموشی ها و قطع مکرر برق در بسیاری از نقاط کشور توسط برخی از تحلیلگران به آن پرداخته شده است بحث نقش معاهده ی آب و هوایی پاریس و تعهدات جمهوری اسلامی ایران به موجب این معاهده است که به اعتقاد برخی یکی از عوامل این خاموشی ها همین تعهدات می باشد. فارغ از این مساله که این گزاره چه میزان به واقعیت نزدیک بوده و با توجه به عدم نهایی شدن این توافق در مجلس ایران آیا واقعا دولت در حال اجرای تعهدات خود در این توافق می باشد یا خیر(که اینگونه به نظر نمی رسد)اما به نظر می رسد اساس این توافق بنا به دلایلی که مشروح آن در ادامه خواهد آمد مخل منافع ملی جمهوری اسلامی ایران بوده و باید به آن توجه گردد:

1- نکته ی اولی که توسط منتقدان پیوستن به این معاهده بر آن تاکید می شود اساس ارتباط افزایش گازهای گلخانه ای با گرم شدن کره ی زمین می باشد که در اصل این توافق برای کنترل آن ایجاد شده است. در واقع بسیاری از متخصصان به لحاظ علمی از اساس وجود چنین ارتباطی را رد می کنند و معتقدند افزایش تولید گازهای گلخانه ای ارتباطی با گرم شدن بیشتر کره ی زمین ندارد. به طور مثال در این زمینه پروفسور فدریک سیتز رئیس اسبق آکادمی ملی علوم ایالات متحده در نامه ای که به امضای بیش از 31 هزار متخصص حوزه ی اقلیم شناسی رسید از اساس وجود چنین ارتباطی را رد کرد. اما فارغ از این مساله و بحث علمی که بین متخصصان این حوزه وجود دارد چیزی که مشخص وعینی و مورد تایید همگان می باشد نقش حداقلی جمهوری اسلامی ایران در تولید این گازهای گلخانه ای است. در واقع در حالی که عمده ی گازهای گلخانه ای دنیا توسط کشورهای صنعتی تولید می شود و ایالات متحده بیشترین سهم را در این زمینه دارد و در شرایطی که امریکا خروج خود را از این معاهده اعلام کرده است و در کشورهایی مانند روسیه و چین اجرای این توافق با تردید جدی روبروست پایبندی جمهوری اسلامی ایران به این معاهده صرفا به معنای پذیرش تعهداتی است که لزوما با منافع خاصی برای آن همراه نخواهد بود.

2- دومین نکته ای که در معاهده ی پاریس منافع ملی جمهوری اسلامی ایران را با چالش جدی مواجه می کند بحث تولید فراورده های پتروشیمی و صادرات نفت و گاز می باشد. به طور کلی بر اساس اسناد بالادستی افزایش تولید و اتخاذ تدبیر و راهکار مناسب برای گسترش اکتشاف نفت و گاز و افزایش تولید صیانت شده نفت و گاز از اهداف مهم جمهوری اسلامی ایران در جهت تحقق اتکا به توان داخلی می باشد. در واقع هرچند که کاهش وابستگجی به نفت یکی از هدف گذاری های بلند مدت مسئولین نظام می باشد اما از آنجا که جمهوری اسلامی ایران اولین کشور دارای ذخایر گاز و چهارمین کشور دارای ذخایر نفتی دنیا می باشد محروم کردن خود از تولید و صادرات انرژی منطقی به نظر نمی رسد و این همان نکته ای است  که باید به آن توجه شود چرا که طبق متن صریح توافقنامه پاریس از کشورهای در حال توسعه خواسته شده که تولید سوخت های فسیلی خود را به صورت داوطلبانه محدود کنند. بدیهی است که قید واژه ی داوطلبانه بیش از آن که جنبه ی حقوقی داشته باشد صرفا واژه ای است جهت تشویق بیشتر کشورهای درحال توسعه در عضویت در این معاهده و در صورت اجرایی شدن این توافق این بند با ابزار های گوناگون اعمال خواهد شد.

3- مورد سومی که در مورد این معاهده باید به آن توجه کرد به ماده 7 آن باز می گردد. بر اساس این ماده از توافق نامه از اعضا خواسته شده است تا گزارش هایی را در زمینه انتشارهای گاز گلخانه ای طبق توافق اعضا ارائه دهند. اگرچه در این بند ظاهرا تنها گزارش انتشار گازهای گلخانه ای خواسته شده اما باید توجه داشت با توجه به گستردگی انتشاردهنده های دی اکسید کربن در کشور از جمله میدان های نفت و گاز، نیروگاه ها، شبکه های انتقال نیرو، صنایع پایه کشور از جمله فولاد و به ویژه صنایع دفاعی و نظامی که همگی از انرژی استفاده می کنند تضمینی وجود ندارد که در سال های آتی با در خواست ارائه ی گزارش در هریک از این موارداسرار این صنایع به ویژه در حوزه ی نظامی و دفاعی در اختیار سرویس های اطلاعاتی غربی قرار نگیرد چیزی که مشابه آن را پیش از این در جریان فعالیت های هسته ای و بازرسی بازرسان آژانس شاهد بوده ایم.

4- مورد چهارم و آخری که در این زمینه باید به آن توجه کرد نکته ای است که موافقان پیوستن به این معاهده طبق آن استدلال می کنند و آن این مساله است که بر اساس این توافق اجرای تعهدات کشورها داوطلبانه می باشد که به نظر می رسد که این گزاره نیز با توجه به موارد زیر وجهی ندارد: اولا بر اساس ماده 15 معاهده رویه های اجرایی این توافق هم اکنون مشخص نیست و به اجلاس ها آتی سپرده شده ثانیا: منطقی نیست معاهده ای با این حجم از تبلیغات جهانی صرفا بر اساس اجرای داوطلبانه ی تعهدات پایه گذاری شود و ضمانت اجرایی برای آن در نظر گرفته نشود و ثالثا و مهم تر از همه اینکه این نکته یعنی اجرای داوطلبانه تعهدات یک اصل حقوقی است حال آن که تجربه ی توافقات بین المللی دهه های اخیر نشان می دهد که عمده ی این معاهدات سیاسی است و تابعی از منافع قدرت های بزرگ محسوب می شود که این امر اجرای داوطلبانه تعهدات برای کشورهای در حال توسعه را با چالش جدی و احتمالا فشار سنگین سیاسی و اقتصادی از سوی قدرت های بزرگ مواجه می کند.

به طور کلی با توجه به موارد فوق به نظر می رسد هرچند ارتباط دادن بحث خاموشی های اخیر به توافق پاریس از آنجایی که این معاهده هنوز در حال بررسی توسط شورای نگهبان می باشد خیلی منطبق بر واقعیت نیست اما باید توجه داشت که از مضرات پیوستن به این معاهده نیز چشم پوشی نشود چرا که در این صورت شاید در آینده ای نه چندان دور این معاهده نیز مانند معاهده ی منع گسترش سلاح های هسته ای به معاهده ای تبدیل شود که تعهدات آن صرفا از سوی کشورهای در حال توسعه انجام شده و مزایای آن نصیب قدرت های زورگوی جهانی می گردد.

* گزارش از کاظم عبدالحمیدی