خبرنامه دانشجویان ایران: یاسین قاسمی*// سالی که گذشت مانند تمامی سال ها، سالی توأم با اتفاقات گوناگون بود؛ سالی که در آن هم شیرینی داشت و هم تلخی داشت؛ سالی بود که در آن پیروزی هم داشت و نوعی عقب ماندگی هم داشت. سالی که گذشت، سالی با فراز و نشیب ها همراه بوده است و این خودمان هستیم که باید آن عقب ماندگی ها و نشیب ها را بشناسیم و از آن خارج شویم و به اوج برسیم. آنچه که در این سال گذشت ما شاهد اتفاقات مهمی در تمامی صحنه ها اعم از سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، ورزشی و... بوده ایم. سالی که ایران را در منطقه و جهان در صدر اخبار بین المللی قرار داد، از انتخابات یازدهمین دوره ریاست جمهوری و پیروزی دکتر روحانی تا صعود تیم فوتبال ایران به جام جهانی و مهمترین اتفاق یعنی توافقنامه هسته ای ایران و گروه 1+5 که همه این ها نشان دهنده اهمیت جمهوری اسلامی ایران در عرصه های داخلی و خارجی است. در این مقاله سعی شده است که این اتفاقات در چند اپیزود و به صورت جداگانه مورد بررسی قرار گیرد تا در این روزهای پایانی سال 92 به جمع بندی هر چند کوتاه برسیم.
اپیزود اول/ سال 92، سال حماسه سیاسی و حماسه اقتصادی
از آنجا که سال 92 چشم اندازی سرشار از امیدواری که به لطف پروردگار برای ترسیم شده است و همچنین مقام معظم رهبری در دقایق آغازین سال جدید فرمودند:
"آنچه که ما در سال ۹۲ در پیشِ رو داریم، عمدتاً در دو عرصهی مهم اقتصاد و سیاست است. در عرصهی اقتصاد، به تولید ملی باید توجه شود؛ همچنان که در شعار سال گذشته بود. البته کارهائی هم انجام گرفت؛ منتها ترویج تولید ملی و حمایت از کار و سرمایهی ایرانی، یک مسئلهی بلندمدت است؛ در یک سال به سرانجام نمیرسد. در عرصه سیاسی، کار بزرگ سال ۹۲، انتخابات ریاست جمهوری است؛ که در واقع مقدرات اجرائی و سیاسی، و به یک معنا مقدرات عمومی کشور را برای چهار سال آینده برنامهریزی میکند. البته لازم است هم در زمینهی اقتصاد، هم در زمینهی سیاست، حضور مردم حضور جهادی باشد."
آنچه که مورد تاکید رهبری در دو عرصه سیاست و اقتصاد می باشد، این بوده است که انتخابات سال 92 به مثابه یک حماسه سیاسی باید جلوه گر شود که آنگونه هم شد و حضور حماسی 72درصدی مردم در این انتخابات بیانگر دو نکته اساسی بود، نکته نخست اینکه این حضور مردم نشان دهنده اوج بلوغ سیاسی و همچنین وفاداری مردم به انقلاب اسلامی بوده است، نکته دوم که از اهمیت بیشتری برخوردار است، این می باشد که انتخابات این دوره نشان داد همان عده ای که جمهوری اسلامی را متهم به تقلب در انتخابات سال 88 کردند در این دوره به اشتباه فاحش خود پی بردند و آگاه شدند که جمهوری اسلامی از آرای مردم به طور جدی صیانت می کند، اما با وجود این روشنگری باز هم عده ای بر می خیزند و با مواضع طلبکارانه خود می گویند: "ما از طلب سال 88 گذشتیم".
در کنار سیاست، ما با عرصه اقتصاد مواجه هستیم، اقتصادی که در آن وابستگی شدیدی به "نفت" داریم؛ اتکای مطلق به اقتصاد نفتی ما را در آینده با مشکلات اساسی مواجه می کند. زمانی که ذخایر نفتی ما تمام شود آیا توان آن را داریم که درآمد کشور را از نفت درآمدهای دیگر ببریم؟! البته این را هم باید یادآور شد که بازارهای جهانی نفت و گاز براساس تفکری منطقی و عقلانی حرکت نمیکنند چه بسا در پشت هر معاملهای ترس و تردیدی قرار گرفته است. عرصه اقتصاد غیر نفتی یعنی آن که تولید ملی باید مورد توجه قرار بگیرد همانطور که در سال 91 هم "تولید ملی، حمایت از کار و سرمایه ایرانی" مورد تاکید رهبری قرار گرفت و البته باید افزود که تولید ملی، یک مسئله کوتاه مدت نیست، بلکه مسئله ای بلند مدت است که باید با هدف تامین شاخص های اقتصاد مقاومتی و با رویکردی جهادی، فرصت ساز و مولد حرکت کند. با توجه به سیاست های کلی اقتصاد مقاومتی که مقام معظم رهبری ارائه دادند؛ باید آحاد مردم جامعه را در فعالیت های اقتصادی مشارکت داد، باعث تقویت عوامل تولید، توانمندسازی نیروی کار و ایجاد بستر رقابت اقتصادی بین استان ها شد، همچنین مدیریت مصرف با تاکید بر اجرای سیاست های کلی اصلاح الگوی مصرف، استفاده از دیپلماسی در جهت حمایت از اهداف اقتصادی، افزایش ذخایر نفت و گاز به منظور اثرگذاری در بازار جهانی نفت و گاز بویژه در میادین مشترک و اقدامات اقتصادی دیگری که باعث می شود از اقتصاد نفتی دوری کرد و به تولید ملی و اقتصاد متکی به داخل رسید.
اپیزود دوم/ انتخابات ریاست جمهوری و پیروزی دکتر روحانی (اعتدال)
یازدهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری با پیروزی دکتر روحانی به پایان رسید که رئیس جمهور منتخب با شعار اعتدال و کلید تدبیر و امید توانست راهی پاستور شود. اگر بخواهیم وعده های انتخاباتی دکتر روحانی را بررسی نماییم، وعده هایی از جمله: "داشتن برنامه برای حل مشکلات اقتصادی، اجتماعی، سیاست داخلی، سیاست خارجی و امر فرهنگی، برنامه کوتاه مدت یک ماهه و صد روزه" را خواهیم دید که از نگاه ایشان حل مشکلات اقتصادی کشور در اولویت دولت او قرار خواهد گرفت. آنطور که از شواهد پیداست در بحبوحه وعده و وعیدها، در 25خرداد مهندس نعمت زاده رئیس ستاد انتخاباتی دکتر روحانی در برنامه (نگاه یک) اظهار داشت که " آقای روحانی در نظر دارد در 100 روز و یا 3 ماه اول کار، بعضی اقدامات کوتاهمدت را انجام دهد، که یکی از این مسائل مهم موضوع اقتصاد و معیشت مردم باشد تا قدمهای اولیه محکم برداشته و شاهد شکلگیری حماسه اقتصادی نیز باشیم" اگر چه حل این مشکلات اقتصادی در کوتاه مدت (دوره یک ماهه و 100روزه) تاکید شده بود اما با گذشت 50 روز از فعالیت رسمی دولت قیمت کالاهای اساسی نه تنها کم نشده بلکه افزایش هم داشته است.
آقای روحانی در ادامه وعده های انتخاباتی و پس از آن در اولین نشست خبری خود، تاکید فراوانی در فراجناحی بودن کابینه خود دارد. شعار "فراجناحی" بودن دولت وی پس از ارائه لیست اسامی وزرای پیشنهادی، توقع این بود که در عمل هم فراجناحی برخورد کند، اما با تغییر و تحولاتی که صورت پذیرفت، مشاهده شد که با شعار اصلی رئیس جمهور در مغایرت کامل بود و از تمامی سلیقه های سیاسی حاضر در کشور استفاده نشد. رئیس جمهور نه تنها برای کابینه دولت خود فراجناحی عمل نکرد بلکه به گونه ای (دولت کارگزارن 2) را پایه گذاری کرد تا جایی که حتی محمدرضا خاتمی دبیر سابق حزب منحله مشارکت می گوید: " دولت روحانی فراجناحی نیست."
آنچه که در بین مردم و برخی از کارشناسان هم اکنون وجود دارد، این است که مردم در فصلی از انقلاب همراه با تغییر و چرخش نخبگان، خواهان تغییر در فضای گفتمانی کشور که همان "گفتمان اعتدال" می باشد، نیز هستند. اما آنچه که در هر دوره ای از ریاست جمهوری خصوصا در این دو دهه اخیر مشاهده می کنیم، با شعارهایی همچون "سازندگی"، "اصلاحات"، "عدالت محوری" و آخرین آن هم "اعتدال" مواجه شده ایم؛ به تعبیری مردم به گفتمانی که ذکر شده، رای حداکثری داده اند. اگر بخواهیم واژه "گفتمان" یا همان "DISCOURSE" را معنا کنیم، خواهیم دید که "گفتمان: به معنای مجموعه یا دستگاهی بینشی که از راه واژگان و گفتارهای نهادینه شده، بر ذهنیتها(اجتماعی از مردم) اثر میگذارد و گاه حتی بر آگاهی یک دوران تاریخی نیز سایه میاندازد بیآنکه مردم همواره بر این ذهنیت و خصلت خاص تاریخی آن خودآگاه باشند."
در تعریفی دیگر "گفتمان: فضای ذهنی و روانیِ مسلّط و زبان خاصی که مردم در یک ودوره ی خاص با آن سخن می گویند. " اساسا گفتمان باید یک مولفه اجتماعی مشخصی داشته باشد؛ مثلا گفتمان عدالت در میان قشر ضعیف جامعه و یا گفتمان آزادی در میان نخبگان دارای عقبه اجتماعی هستند اما اعتدال در فرهنگ سیاسی ما مفهومی مبهم است و از لحاظ تئوریک(نظری) باید تعریف مناسبی شود و پایگاه اجتماعی آن باید مشخص شود که چه قشری را در بر می گیرد. معمولا اینگونه به اصطلاح گفتمان ها در ابتدای امر برای نامزدهای انتخاباتی دارای عقبه فکری و تئوریکی نمی باشد و چه بسا در دوره های قبل هم دیده ایم که مثلا گفتمان "عدالت محوری" یا "اصلاحات" در آغاز کار تنها استفاده ابزاری از کلمات بوده و در طول دوران یک دولت است که همان گفتمان به یک برنامه تئوریک تبدیل و مولفه های مشخصی را دارا می شود. در تکمله ی این بخش می پردازیم به اظهارات آقای آخوندی(وزیر راه) که می گوید: "اعتدال بیشتر یک روش است تا یک گفتمان؛ که این گفتمان اعتدال یک بیان دیگری از گفتمان اصلاحات است که در واقع گفتمان اصلاحات به دنبال رسیدن به اهداف از روشهای انقلابی نیست بلکه تاکید دارد از روشهای اصلاحی پیش میرویم." در اینجا کاملا مشخص می شود حتی اعضای دولت حسن روحانی هم قائل به گفتمان اعتدال نیستند و تلویحا ادامه دهنده راه اصلاحات است که به جرأت می توان گفت که "اصلاحات 2" جایگزین اعتدال شده است.
اپیزود سوم/ توافقنامه ژنو، نه فتح الفتوح است و نه سازشکاری!
مذاکرات ژنو در حالی پایان یافت که رسانه های غربی تا قبل از اتمام این مذاکرات در گزارش های خود به گونه ای به مخاطب القا می کردند که غنی سازی هسته ای ایران بخشی از یک برنامه پوششی برای تولید بمب هسته ای است و از همان ابتدا به جنگ روانی علیه ایران پرداختند.
در پس این مذاکره دو نگاه مثبت و منفی نتیجه همه آنهاست. در نگاه مثبت، اینکه نرمش ایران را برای انعطاف طرف مقابل را می اندیشند، از مذاکرات بین ایران و آمریکا استقبال میکنند و نگاه منفی عمدتا با تکیه بر اتفاقات چندساله گذشته میگذرد و تغییر رفتار آمریکا را بیهوده ارزیابی میکنند و امیدی به مثبت بودن مذاکرات ندارند. در مذاکرات ژنو واقعبینی توأم با احتیاط عاقلانه باید محور کار قرار می گرفت که در این واقع بینی به دو نکته باید توجه شود نخست توجه به تجارب گذشته خصوصا مذاکرات چند سال اخیر و دوم اینکه آیا واقعا نگرانی طرف مقابل انحراف فعالیت هسته ای صلح آمیز ایران است یا نگرانی اصلی بحث دیگری است ؟
به نظر می رسد سه مساله ممکن است باعث ایجاد طیفی از تحلیل در یک جامعه باشد:
در نگاه اول، برخی مذاکره کنندگان داخلی را سازشکار می نامند که این نادرست است. هیچ فردی در این کشور به دنبال این نمی باشد که کشورش را تقدیم کشور های سلطه گر نماید. لیبرال ها و مارکسیست ها چنین تفکری ندارند چه رسد به تیم مذاکره کننده که ایرانی مسلمان اند و به قول مقام معظم رهبری فرزندان انقلاب هستند. این تصور غلط عده ای را به این نتیجه می رساند که "مروارید دادیم آبنبات گرفتیم"(!)
در نگاه دوم، برخی معتقدند کشورهای غربی انسان دوست هستند و دلشان به حال بشریت به سوز و گداز افتاده است. در حالی که کسانی که جز عالم ماده چیزی نمی بینند و جز تفکر اومانیستی چیز دیگری را متصور نیستند، واقعا چرا باید اقدامات بشر دوستانه داشته باشند؟! خب مشخص است که به حداکثر سود مادی خود می اندیشند که متاسفانه هرگز هم سیر نمی شوند که به تعبیر شریف حضرت علی(ع) "تشنه ی دنیا هرگز سیر نمی شود". این تصور غلط نیز برخی را به این اشتباه می اندازد که همه چیز بر وفق مراد است و موفقیتی از این عظیم تر نداریم؛ مَخلَص کلام آنکه این توافقنامه ژنو "فتح الفتوح است".
در نگاه آخر، عده ای دیگر در این خیال به سر می برند که متن این توافقنامه ها کاملا صریح است و هر چه هم که در آن آمده را باید اجرا شده به حساب آوریم. این تصور هم نادرست است، چرا که اگر متن توافقنامه ابهامات ادبیاتی نداشت بعد از توافق، آقایان روحانی و ظریف یک روایت از توافق ارائه نمی دادند و اوباما و کری 180 درجه عکسش را! به فرض هم که توافقنامه صریح باشد، این که دو طرف چقدر از آن را اجرایی می کنند نیز در هاله ای از ابهام قرار دارد.
اپیزود چهارم/ بودجه ای که سر وقت رسید! (معایب و محاسن بودجه)
اگر بخواهیم به محاسن و معایب بودجه بپردازیم، خواهیم دید که دولت در سال اول فعالیت خود، لایحه بودجه سال 93 را سر وقت به مجلس ارائه داد که این اقدام نشان دهنده قانونمندی دولت در این مورد را می دهد وهمچنین می توان گفت که بزرگترین مزیت بودجه همین اقدام دولت بوده، چرا که این اتفاق، یعنی نمایندگان، کارشناسان، صاحبنظران و... فرصت دارند که نقاط ضعف و قوت برنامه سال آینده را مورد نقد و بررسی قرار دهند.
یکی از معایب بودجه ای که برای سال آینده ارائه شده این است که دولت بودجه های بزرگی را به سمت کلان شهرها سوق داده و به دلیل ملاحظات سیاسی توجه اصلی خود را به آن مناطق معطوف کرده است که این اقدام باعث افزایش فزاینده نابرابری های منطقه ای کمک می کند که در نهایت همین نابرابری ها توجیه کافی برای عدم سرمایه گذاری های بعدی و جذب سرمایه مورد نیاز در مناطق محروم و کمتر برخوردار را فراهم آورده است و به خاطر این اقدام، باعث شد که نمایندگان استان خوزستان(18 نماینده)، نمایندگان استان کردستان(6 نفر)، نمایندگان استان لرستان، بخاطر عدم تخصیص بودجه مناسب برای استان های خود به استفعای دسته جمعی اقدام نمودند.
از دیگر ضعف های بودجه 93، عدم توجه به تحقق درآمدهای مالیاتی است و گزارش های متعددی وجود دارد که نشان دهنده ی فرار مالیاتی 50هزار میلیارد تومانی اشخاصی است که در آمد دارند، اما هزینه شهروندی خود بابت امنیت، بهداشت و درمان و آموزش را پرداخت نمی کنند. اگر به دنبال آن هستیم که کشور را در مسیر توسعه قرار دهیم باید از این فرار مالیاتی جلوگیری کنیم، درحالیکه به نظر می رسد نظارت لازم برای تحقق درآمد و ممانعت از فرار مالیاتی در بودجه 93 پررنگ نیست.
یکی از مهمترین نقاط ضعف بودجه 93 می توان به کاهش یافتن چشمگیر میزان اعتبار وزارت دفاع اشاره کرد. بودجه پیشنهادی که در سال 92 توسط دولت احمدی نژاد به میزان اعتبار 136,925,800 بوده است چرا که هر دولتی برای ایجاد ساختار تدافعی نظامی قدرتمند نیازمند بودجه کلانی می باشد تا از لحاظ دفاعی در مقابل تهاجم نظامی بیگانگان مصون واقع شود. اما در دولت روحانی این میزان اعتبار با کاهش 115,996,480- روبرو بوده است و بودجه وزارت دفاع در سال 93 به میزان 20,929,320 رسیده است. اکنون اگر بخواهیم نگاهی به بودجه پیشنهادی وزارت دفاع آمریکا بیندازیم متوجه اهمیت بیش از پیش آن خواهیم شد؛ بودجه 552.1 میلیارد دلاری دفاعی که توسط کنگره تصویب شد، خواهان قواعد جدیدی در مورد تسلیحات سایبری است، تلاشی برای ممانعت از توزیع هر چه بیشتر بمبهای دیجیتال در سراسر دنیا و هم زمان بودجه این بخش را افزایش قابل توجهی داده است.
اپیزود پنجم/ نظریات شاذ صادق زیباکلام
در آخرین اپیزود این مقاله به بررسی بعضی نظرات دکترینی خواهیم پرداخت که از جنجال برانگیزترین موضوعات شده است. در نخستین نظریه شاذ به گفته های دکتر صادق زیباکلام(استاد علوم سیاسی و عضو هیئت علمی دانشگاه تهران) می پردازیم که در جریان مناظره ای با عنوان "تعامل انقلاب اسلامی با غرب" در دانشگاه امام صادق (ع)، "گفت: من کشور اسرائیل را به رسمیت میشناسم چرا که سازمان ملل آن را به رسمیت شناخته است(!)" حال سوالی که باید از ایشان پرسید این می باشد که آیا هر آن چیزی که سازمان ملل متحد به رسمیت بشناسد آیا شما هم آن را به رسمیت می شناسید؟ اگر روزی سازمان ملل "همجنسگرایی" را در کشورها به رسمیت بشناسد، احیانا جنابعالی هم آن را به رسمیت خواهید شناخت؟! (اگر چه اسفندیار رحیم مشایی برای بار اول در تاریخ جمهوری اسلامی ایران از رابطه با مردم اسرائیل سخن گفت و اشاره کرد:« ایران امروز با مردم آمریکا و اسرائیل دوست است. هیچ ملتی در دنیا دشمن ما نیست؛ این افتخار است. ما مردم آمریکا را از برترین ملتهای دنیا میدانیم.» از دیگر نظریات شاذ زیباکلام این بوده است که در مناظره ای با حضور حجت الاسلام نبوی با موضوع "رابطه با آمریکا" در دانشگاه شهید باهنر کرمان،" با انتقاد از انرژی هسته ای و بی فایده خواندن آن برای ایران گفت: آنقدر سرگرم پیشبرد آمریکاستیزی بودیم که یک نفر نپرسید این انرژی هستهای قرار است به سر ما چه گلی بزند که مستقیم و غیرمستقیم برای آن هزینههایی میپردازیم."
از دیگر اظهارات تاسف برانگیز زیباکلام آن است که وی غنی سازی که حق مسلم مردم است را با دوخت مانتو مقایسه می کند و می گوید: " هر وقت شما برای خودتان مانتو و مقنعه دوختید و از نظر اقتصادی برایتان مقرون به صرفه بود هسته ای هم برای ما مقرون به صرفه است. آنچه که ما انجام می دهیم مثل این می ماند که خودمان برای خودمان لباس بدوزیم. چه هزینه و وقتی را باید صرف کنیم که می توانیم صرف چیزهای بهتر کنیم."
در ادامه وی سوالی می پرسد: " ما این هسته ای را برای چه می خواهیم؟" در جواب این استاد دانشگاه باید گفت که: " انرژی هسته ای ، در تقـابل با سوخت های فسیلی مانند ذغال سنگ و نفت که مقدار قابل توجهی از انواع آلاینده ها همانند ترکیبات کربن و گوگرد را وارد محیط زیست می سازند که برای سلامت انسان زیانبار است، هـوا را بسیـار کمتـر آلوده می کند خصوصا در پایتختی که خود جنابعالی و دیگر مردم در آن زندگی می کنند. از سوی دیگر با توجه به افزایش مصرف برق و پایان پذیر بودن منابع سوخت فسیلی به نظر می رسد استفاده از انرژی هسته ای بهترین گزینه موجود باشد. از دیگر مزایای انرژی هستهای این می باشد که در زمینههای مختلف پزشکی، موزهها، شناسایی کوچکترین شکاف یا ناخالصی در مواد و موتور هواپیما و اتومبیل، پیشگیری از فساد زودرس محصولات کشاورزی و رشد گیاهان کاربرد دارد و مزایای بسیاری دیگر که در اینجا نمی توان به همه آنها گریزی زد.
ایشان در نامه ای به یکی از نمایندگان مجلس اظهار داشته که نباید به خاطر تعلیق غنی سازی 20% ناراحت بود، آقای زیباکلام این را نادیده گرفته اند که از طریق همان 20% غنی سازی حدود 850هزار بیمار می توانستند درمان شوند، شاید در نظر ایشان آن بیماران از حق زندگی برخوردار نبودند.
*دانشجوی کارشناسی علوم سیاسی
