«شمعدونـی» و «صحت»؛ پیشرفـت یـا عقبگـــرد؟

خبرنامه دانشجویان ایران: سریال شمعدانی که پس از اتفاقات سریال «درحاشیه» به روی آنتن شبکه سوم رفت، از همان ابتدا با واکنش‌هایی از طیف های مختلف هنر و سینمایی نسبت به محتوای این مجموعه روبرو شد.

آصف سعادتی منتقد سینمایی «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ در مطلبی این اثر سروش صحت را در قالب تکنیکی مورد نقد قرار داده است:  چرا سریالی مثل "شمعدونی" چندان مورد استقبال مخاطبین نیست؟ درحالیکه سازنده‌ی آن همان کارگردانی است که کمتر از دو سال پیش صاحب عنوان بهترین سریال از نگاه مخاطبین شبکه سه شده بود! این مسئله ایست که در این یادداشت قصد داریم تا حدودی آن را مورد بررسی قرار دهیم. البته در اینجا قصد بررسی محتوای سریال شمعدونی و دیگر آثار صحت نیست و تنها به فرم تکنیکی این مجموعه ها نظر شده است و بررسی محتوایی سریال شمعدونی خود نوشته ی دیگری می طلبد.

البته ممکن است عده‌ای در نگاه اول اساساَ با این موضوع مشکل داشته باشند که نویسنده ی این یادداشت با ارجاع به چه آمار و مستنداتی این سریال را ناموفق در جذب مخاطب سابق کارگردان قلمداد می کند؟ پاسخ کمی احساسی است بدون داشتن آمار خاصی! و در نهایت احترام به کسانی که با این دیدگاه (طرح سوال اولیه) مخالفند، خواندن این سطور توصیه نمی شود.

اما پاسخ اولیه‌ای که می توان به این سوال داد این است که کارگردان یا نویسنده؟ کدام یک صاحب اصلی یک اثر هستند و کدام یک موجب قوام یک اثر می شوند؟ برای اینکه از خوبی یک اثر قبل از تماشای آن اطمینان پیدا کنیم باید به امضای کدام فرد توجه کنیم؟ نویسنده یا کارگردان؟ خوب چرا هر دو نه؟ اگر کارگردان مهم است چرا شمعدونی از لحاظ رضایت مخاطبان در حد و اندازه های دو مجموعه ی قبلی آقای صحت نیست و به طور دقیق تر چرا از لحاظ جذابیت به قوت دو کار "پژمان" و "ساختمان پزشکان"  نیست؟

اگر بخواهیم به این پرسش پاسخ دهیم، باید گفت همانطور که اساتید سینمای ایران معتقدند این یک نوشته ی خوب است که منجر به ساخت یک فیلم خوب می شود. کارگردان در بهترین حالت تنها می تواند باعث قوام یافتگی بیشتر اثر شود اما با یک نوشته ی بد، بهترین کارگردان عالم هم توانایی ساخت فیلم خوب ندارد. به همین دلیل است که کارگردان های مولف بخصوص داخلی، همگی قبل از آنکه کارگردان ساخته ی خود باشند نویسنده و فیلمنامه نویس آن هستند البته بگذریم که درسینمای حرفه ای جهان این امر یعنی یکی بودن نویسنده و کارگردان جز در فیلمسازهای مستقل امری بی معنا و غیررایج به شمار می رود.

حال دوباره با نگاهی به این موضوع اصلی دیگر سازنده ی اصلی کاری مثل پژمان و ساختمان پزشکان را اساساُ (!) نباید سروش صحت دانست تا با دیدن شمعدونی گفت که صحت در کار خود با افت رو به رو شده و شدت و ضعف در آثار همه ی کارگردانان جهان هم دیده می شود. واضح است که شدت و ضعف فیلم های یک کارگردان هم دقیقا از همین فقدان نوشته ی خوب آب می خورد. حال چگونه می توان فهمید سروش صحت در شمعدونی حرکتی رو به جلو داشته است یا خیر؟

پس مقایسه ای که بین کلیت دو اثر یک کارگردان باید انجام داد بین "شمعدونی" و "پژمان" چندان صحیح نمی باشد. بلکه سریال "شمعدونی" را باید با مجموعه ای همچون طنز چهارخونه مقایسه کرد. اینجاست که تازه پیشرفت های سروش صحت چه در نویسندگی و چه در کارگردانی به چشم می آید. رسیدن از اثر ضعیفی مثل "چهارخونه" که تنها بر طنازی بازیگران طنزش استوار بود به مجموعه "شمعدونی" که دارای یک قوام نسبی است، نشان از پیشرفت نوشتاری سروش صحت و افزایش اعتماد به نفس او است.

کارگردان در این سالها با کسب تجربه به فرمول های طنز شخصی اش دست پیدا کرده که شاید از این به بعد بتوان گفت این شوخی از جنس شوخی های صحت است مثل معدودی از طنزسازان دیگر ایرانی! و البته هنوز در ابتدای راه است و تا پختگی طنزش و ذائقه سازی برای مخاطبانش راه زیادی در پیش رو دارد.

تست فرمول‌های جدید برای خنده گرفتن از مخاطبان درست همان موضوعی است که شمعدونی را به اثری "کسل کننده" و البته کشدار تبدیل کرده است. صحت در حال آزمون خود برای رسیدن به سبک طنز نویسی و طنزسازی جدید است و این مسئله را در خندوانه هم که می خواست با موضوعات بی مزه تماشاگران را به خنده آورد مشهود بود.

"شمعدونی" بازیگر محور نیست و عرفان برزین بازیگر کودک همان قدر می تواند از مخاطب خنده بگیرد که معجونی با تجربه این کار را انجام می دهد. استفاده از بازیگران جدیدالچهره و (البته نه بی تجربه) به عرصه تلویزیون که از تجارب موفق ساختمان پزشکان به حساب می آمد در این کار نیز بهره گرفته است. همین جاست که شاید برادر آقای نعمتیان را به جذابترین چهره ی این سریال تبدیل می کند.

صحت در واقع به دنبال گرفتن خنده های سخت از مخاطب است و این نیاز به ذائقه سازی دارد و البته قابل تحسین است. چرا که خنداندن از طریق ادا و شکلک در آوردن که خیلی از کارگردانان مشهور طنز هنوز از همین قاعده برای خنداندن استفاده می کنند چندان کار سختی نیست. اما به هیچ وجه پتانسیل کافی برای یک سریال 50 قسمتی در شمعدونی دیده نمی شود و با همین سبک اگر به یک مجموعه ی سی قسمتی تبدیل می شد، اثر بسیار قابل قبول تری بود.