تاملی در مفهوم «اشرافیت سیاسی»

خبرنامه دانشجویان ایران: محمدسعید ابراهیمی*// برخلاف تصور رایج از مقوله ی اشرافیت که عمدتا در مسائل اقتصادی، کاخ نشینی، مانور تجمل و امثال ذلک خلاصه می شود اشرافیت به شقوق دیگری نیز منقسم می شود که از آن جمله می توان به «اشرافیت سیاسی» اشاره کرد.

به بیان دقیق تر، اشرافیت، اصولا مفهومی سیاسی است و به طبقه ای از صاحبان "حق ویژه" در جامعه ی ماقبل مدرن اشاره دارد. درست است که اشراف، نوع خاصی از سبک زندگی و مصرف داشتند اما این سبک زندگی را مرهون موقعیت سیاسی خویش بودند.

با اندکی تامل و مداقّه در مشی و منش بنیان گذار جمهوری اسلامی، می توان دریافت که انقلاب اسلامی، ماهیتی ضداشرافی داشته است و نه تنها "اشرافیتِ حاکم" (رژیم منحوس پهلوی) را نفی می کرد بلکه "اشرافیت غیر حاکم" و به اصطلاح، اپوزیسیون قانونی رژیم از قبیل نهضت آزادی و جبهه‌ی ملی و...نیز  که عمق خواسته های مردم را درک نمی کردند و قائل به اصلاحات جزئی به جای انقلاب تمام عیار بودند، با پاسخ مقتضی مردم، از قطار انقلاب پیاده شدند.

ستایش های بی بدیل خمینی کبیر(ره) از مردم و به ویژه مستضعفین و ترجیح کوخ نشینان بر کاخ نشینان، شاهد مثالِ مدعای فوق می باشد.

با این حال روند تحولات پس از انقلاب و خاصه پس از جنگ تحمیلی، به گونه ای رقم خورد که از شکل گیری نوعی اشرافیت سیاسی، خبر می داد. این پدیده توسط برخی از "سابقون انقلاب" شکل گرفت و پیدایش آن ناشی از آن بود که این افراد، بدان علت که خود را در پیروزی انقلاب سهیم می دانستند انقلاب را ملک طلق خود تصورکرده، برای خود حقی ویژه در ترسیم مسیر پیش روی انقلاب قائل بودند. این طرز فکر نه تنها متضمن به حاشیه راندن مردم از سپهر سیاسی کشور است بلکه تالی فاسد دیگری نیز دارد و آن اینکه چنانچه برخی از سابقون انقلاب، آن را مایملک خود بدانند، خود را محق برای هرنوع دخل و تصرفی در آن خواهند دانست، حتی تصمیم درباره ی پایان انقلاب و انقلابی گری...

همانگونه که از نظر گذشت، پدیده ی"اشرافیت سیاسی" محصول دولت تکنوکرات سازندگی به ریاست هاشمی رفسنجانی بود. سخن راندن در باب اثبات اشرافی گری هاشمی رفسنجانی (اعم از اشرافیت سیاسی، اقتصادی و...) مصداق بارز توضیحِ واضحات است به گونه ای که تصورِ آن بلادرنگ موجب تصدیق خواهد شد لیکن برای مستدل بودن نوشتار، به این امر خواهیم پرداخت.

به تصدق بسیاری از کارشناسان، اعمال و اقوال هاشمی، منشا روانشناسانه دارد و ناشی از نوعی"خودمرکز گرایی" (اگو سنتریسم) می باشد و مواضع وی نیز درجهت تثبیت این "خودمرکزگرایی" و یا در مقابله با "مرکز زدایی"ها از وی می باشد.

شدت و حدّت این احساس خودمرکزگرایی به قدری است که هاشمی در مواردی برای خود، نقشی تاثیرگذارتر از حضرت امام(ره) در به ثمر نشستن انقلاب و پیشبرد آن قائل اند و حتی در سخنانی مدعی می شود که امام(ره) در برهه ای از زمان، قصد کنار کشیدن از انقلاب را داشتند ولی وی ایشان را برای ادامه ی مبارزه قانع کرده است.

از دیگر سوی، واکنش های ایشان در جهت مقابله با "مرکز زدایی" از وی به گونه ای است که هر کس این خودمرکزگرایی را به رسمیت نشناسد، مورد شدیدترین عتاب ها و اهانت ها واقع می شود و از این حیث تفاوتی میان اصولگرا و اصلاح طلب و سایر جریان ها وجود ندارد.

اقداماتی از قبیل برنتافتن رای ملت در ادوار مختلف انتخابات، توهین و تمسخر منتقدان، عدم تمکین به قانون، تخریب نهادهای حکومتی با اغراض شخصی،ا هانت به اقشار کم برخوردار جامعه از جمله روستائیان شریف و... اقداماتی هستند که اگر نخواهیم آن را "تفرعن سیاسی" بنامیم با مسامحه و اغماض مظهر "اشرافیت سیاسی" اند.

* دانشجوی رشته حقوق دانشگاه فردوسی مشهد