بیکاری یک میلیون فارغ التحصیل در سال 95

خبرنامه دانشجویان ایران: روزگذشته بود که رئیس جمهور روحانی در سفری به استان یزد و در سخنرانی خود در جمع مردم این شهر، آماری از وضعیت اشتغال و بیکاری جوانان ارائه داد؛  رئیس جمهور با بیان اینکه من قبول دارم که کار فراوانی برای اشتغال جوانان باید انجام بدهیم گفت: اما از اقتصاددانان، محققین، دانشجویان و اساتید خواهش می‌کنم آمار اشتغال پاییز امسال 94 در مقایسه با پاییز 92 را نگاه کنند در فاصله دو سال گذشته تعداد شاغلین در کشور یک میلیون و 179 هزار نفر اضافه شده‌اند یعنی تقریباً در دو سال گذشته سالی 600 هزار اشتغال درست شده البته ما نیاز به اشتغال یک میلیونی داریم، ما نیاز به رونق اقتصادی داریم اما  علیرغم همه مشکلات من به شما مردم عزیز ایران و مردم بزرگ و فهیم یزد قول می‌دهم که سال 95 سال رونق اقتصادی ایران خواهد بود.

به گزارش خبرنگار صنفی - آموزشی «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ مسئله اشتغال بدون شک یکی از اولویت‌های اصلی دولت در سال آینده خواهد بود، که در این بین جوانان و فارغ التحصیلان حلقه اول این مسئله هستند.

کارشناسان اقتصادی معتقد هستند، که در سال آینده یک میلیون جوان تحصیلکرده جویای کار به بازار کار اضافه خواهد شد. بدیهی است در شرایط فعلی اقتصاد ایران که 2.5 میلیون نفر بیکار – با تعریف نرخ بیکاری- و حدود 3 میلیون نفر بیکار با مفهوم حاشیه دور و نزدیک نرخ بیکاری وجود دارد که مجموعاً حدود 5-6 میلیون نفر می باشند، تزریق یک میلیون نفر جوان تحصیلکرده جویای کار شرایط را برای دولتمردان سخت تر خواهد کرد.

تحصیل در دانشگاه های ایران این روزها دیگر برای هر جوانی «سراب» نیست، و خانواده ها دیگر به آن به چشم یک «کلاس» خانوادگی نگاه نمی کنند؛ دانشگاه در بین جوانان این روزها به حدی افول کرده است که تحصیلات در سطوح عالی از دید خیلی از افراد «عام» جامعه یک فضایی برای پرکردن وقت و توجیه کار نکردن جوانان است.

جالب است بدانید طبق گزارش مجمع جهانی اقتصاد(the World Economic Forum)، ایران از نظر تعداد دانشجویانی که سالانه در رشته‌های مهندسی فارغ‌التحصیلان می‌شوند در رتبه سوم قرار دارد. اما آماری که از سرانجام این فارغ التحصیلان منتشر می شود، نشان از یک بحرانی مهم برای هر دولت میدهد. این در حالی است که مسئله بیکاری در رشته های علوم انسانی بیشتر است.
مسئله بیکاری و ارتباط آن با رشته های تحصیلی حتی تا آنجایی پیش رفت که رهبر انقلاب در ابلاغیه سیاست‌های کلی برنامه ششم توسعه و در بند 78 این سند که در ذیل محورهای علم و فناوری تنظیم شده، از دستگاه های اجرایی خواسته شده است "رابطه متقابل تحصیل با اشتغال و متناسب‌سازی سطوح و رشته‌های تحصیلی با نقشه جامع علمی کشور و نیازهای تولید و اشتغال"  مشخص شود. که این مسئله نشان از یک مشکل «ریشه ای» در نظام آموزشی کشور می دهد؛ و تا این مسئله اصلاح نشود، نمی توان با وعده های اشتغال زایی برای فارغ التحصیلان در فلان سال امیدوار بود.

ارتباط رشته های دانشگاهی با نیاز بازار کشور یکی از مسائلی است که طی سال های اخیر و با افزایش نجومی ظرفیت دانشگاه‌ها در مقاطع تحصیلات تکمیلی به یکی از بحران های جدی دولت (یا دولت ها) مواجه شده است، بطوری که به نظر اکثر کارشناسان مهم‌ترین دلیل بیکاری فارغ التحصیلان دانشگاهی همین مرتبط نبودن رشته های تحصیلی، با نیازهای بازار کار است. به نوعی آنچه که جوانان از دانشگاه ها می آموزند منطبق بر نیازهای روز بازار کار کشور نیست و اساسا چنین نگاهی که شاید لازم باشد برای دوره ای پذیرش دانشجو در برخی رشته ها به دلیل اشباع بازار متوقف شود، وجود ندارد.

این در حالی است که ربیعی وزیر کار؛ در اواخر بهمن ماه و در مراسم اختتامیه شانزدهمین مسابقات ملی مهارت در وزارت کار سخن می‌گفت؛ با اشاره به وضعیت اشتغال و تحصیل در دانشگاه ها گفت: نظام آموزشی کشور در کنار نظریه‌پرداز باید تکنسین هم تربیت کند و بیرون بدهد. وی با بیان این‌که امروز جامعه ایران بیش از هر چیز به مهارت نیاز دارد، اظهار کرد: هر دانشجو و جوان جویای کاری که مهارت داشته باشد تضمین می‌کنم که بیکار نخواهد بود.

حتی اواخر آذرماه بود که سازمان مدیریت و برنامه ریزی با همکاری وزارت کار طرحی پیشنهاد کردند که فارغ التحصیلان دانشگاهی زیر 29 سال، که سابقه بیمه ندارند در قالب طرح کارورزی  می تواند در بنگاه های صنعتی و غیرصنعتی مشغول به کار شوند؛ و کارفرمایان می تواند تا حداکثر 75 درصد دستمزد را به این افراد پرداختند کنند. که این مسئله بدلیل اینکه با کاهش حقوق کارگران روبرو می شد با واکنش شدید جامعه کارگری روبرو شد، که این طرح نیز با توجه به ایراداتی که داشت به نظر میرسد به فراموشی سپرده شد.(اینجـــا)

این مسئله در حالی است که وزارت علوم اواسط بهمن ماه  با انتشار آماری «کمی» و مقایسه وضعیت دانشگاه در سال 57 و 94 بدون اشاره به وضعیت «کیفی» آموزشی از افزایش دانشگاه ها و دانشجویان خبر دارد. (اینجــا)

این گزارش که دارای آمار قابل تاملی است، به نمونه می توان به افزایش 27 برابری دانشجو و 12 برابری تعداد دانشگاه ها اشاره کرد، که این مسئله بدون شک بی ارتباط با مسئله مدرک پروری و عدم توجه به بازار کار می توان داشت.

مشکل دانشگاه است؟
مسعود شفیعی رئیس دانشگاه فنی و حرفه‌ای می‌گوید:‌ هم اکنون 80 درصد افراد جامعه تمایل به ادامه تحصیل دارند و همین موضوع باعث شده تا شاهد افرادی با مدرک دکتری اما بیکار باشیم. در حالیکه در کشورهای پیشرفته 70 درصد فارغ‌التحصیلان پس از کسب نخستین مدرک دانشگاهی خود وارد بازار کار می‌شوند و پس از آن زندگی مشترک را شروع می‌کنند، اما در ایران 80 درصد افراد ادامه تحصیل می‌دهند و همین موضوع باعث شده تا شاهد افرادی با مدرک دکترا اما بیکار در جامعه باشیم.

براساس این آمار طی سال‌های آینده حدود 580 هزار نفر با مدرک فوق لیسانس و 73 هزار نفر با مدرک دکترای تخصصی به جمع فارغ التحصیلان دانشگاهی جویای کار اضافه می‌‌شوند از سوی دیگر نبای غافل بود که  یافتن مشاغل مناسب برای فارغ التحصیلان دکترا در بازار کار فعلی، دشوار است و بسیار مشاهده شده که فردی با داشتن مدرک دکترا موفق به یافتن شغل نشده است.

از سوی دیگر نرخ بیکاری فارغ التحصیلان دانشگاهی در حال حاضر 18.9 درصد است و از میان 100 فارغ التحصیل دانشگاهی 19 نفر بیکار هستند.آنگونه که کوروش پرند رئیس سازمان فنی و حرفه‌ای می‌گوید:‌ نرخ بیکاری فارغ التحصیلان مرد 12.9 درصد و برای زنان 31.3 درصد گزارش شده است به عبارت دیگر از هر 100 مرد فارغ التحصیل 13 نفر و از هر 100 زن فارغ التحصیل 31 نفر بیکار هستند. و حتی آمارها نشان می‌دهد از هر دو نفر که به دانشگاه رفته‌اند یکی هدفی نداشته و خانه‌نشین شده، میلیون‌ها نفر فقط برای مدرک درس خوانده‌اند و نرخ بیکاری زنان فارغ‌التحصیل به ۶۵.۵ درصد رسیده است.

بدون شک سیاست های غلط آموزش عالی کشور که جالب است مسئولین تنها با ابراز تاسف از آن عبور میکند، این بحران را بوجود آورده است؛ البته طی دوسال گذشته گرچه وزارت علوم اقدام به کاهش ظرفیت های خود در دانشگاه های سراسری کرده است، اما ورود دانشجویان پولی و بالابردن ظرفیت دانشگاه آزاد در مقاطع ارشد و دکتری باعث شده است، این کاهش ظرفیت دیده نشود و نتیجه عکس برجای گذارد، جالب اینجا است که در بعضی از کلاس های دوره دکتری کلاس های 30 نفره تشکیل می شود که مسئله یک زنگ هشدار جدی می تواند باشد.

به هر حال آنچه که به دولت باید به آن توجه کند، مسئله بیکاری فارغ التحصیلان چیزی نیست که با یک یا دوسال کار «وعده ای» حل شود، بلکه به نظر می رسد باید یک کارگروه ویژه ای با حضور فعالین و صاحب نظران توسط «دولت» در این حوزه تشکیل شود و ضمن بررسی جوانب مختلف وضعیت آموزش عالی کشور نتایج را در اختیار سازمان های اجرایی قرار داده شود. این مسئله راه حلی است که در بسیاری از کشورهایی که معضل بیکاری فارغ التحصیلان خود را ندارند اجرایی شده است.

* گزارش از محمدرضا حیاتی