به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ افزایش مصرف بنزین در سالهای اخیر به ویژه در ایام جنگ تحمیلی سوم و پس از آن، بار دیگر توجه سیاستگذاران را به ظرفیتهای مغفول در سبد سوخت کشور جلب کرده است. در شرایطی که فاصله میان تولید و مصرف بنزین هر سال بیشتر میشود و بحث واردات این فرآورده پررنگتر شده، بسیاری از کارشناسان معتقدند یکی از سریعترین و کمهزینهترین راهکارها، بازگرداندن CNG به جایگاه واقعی خود در حملونقل کشور است.
ایران طی دو دهه گذشته سرمایهگذاری گستردهای برای توسعه زیرساختهای CNG انجام داده است. هزاران جایگاه سوخت در شهرها و جادهها احداث شد و میلیونها خودرو نیز به صورت کارخانهای یا کارگاهی دوگانهسوز شدند. هدف از این سیاست کاهش وابستگی به بنزین و استفاده بیشتر از گاز طبیعی بود؛ سوختی که ایران یکی از بزرگترین دارندگان ذخایر آن در جهان است. با این حال در سالهای اخیر سهم CNG در سبد سوخت خودروها کاهش یافته و بخشی از ظرفیت ایجادشده عملاً بلااستفاده مانده است.
در همین شرایط برخی کارشناسان پیشنهاد میکنند برای فعالسازی دوباره این ظرفیت، مشوقهای کوتاهمدت در نظر گرفته شود. یکی از ایدههایی که گاه مطرح میشود عرضه رایگان یا بسیار ارزان CNG در ساعات مشخصی از روز در برخی جایگاههای دولتی یا وابسته به شهرداریها است. هدف از چنین طرحی ایجاد یک انگیزه فوری برای رانندگان است تا دوباره استفاده از CNG را در برنامه سوختگیری خود قرار دهند.
طرفداران این ایده معتقدند حتی اجرای محدود چنین طرحی میتواند اثر قابل توجهی داشته باشد. در حال حاضر میلیونها خودروی دوگانهسوز در کشور وجود دارد که امکان استفاده از گاز طبیعی را دارند، اما بسیاری از آنها به دلیل تفاوت نهچندان زیاد قیمت یا مسائل مربوط به دسترسی به جایگاهها ترجیح میدهند از بنزین استفاده کنند. اگر برای مدتی کوتاه استفاده از CNG با مشوقهای قیمتی همراه شود، بخشی از این خودروها ممکن است دوباره به سمت گاز طبیعی برگردند و همین تغییر میتواند بخشی از مصرف بنزین را کاهش دهد.
با این حال اجرای چنین طرحی بدون چالش نیست. تجربه برنامههای تشویقی در حوزه انرژی نشان میدهد زمانی که یک سوخت به صورت رایگان یا با تخفیف قابل توجه عرضه میشود، تقاضا به سرعت افزایش پیدا میکند. در چنین شرایطی اگر ظرفیت جایگاهها محدود باشد، احتمال شکلگیری صفهای طولانی وجود دارد. همین موضوع ممکن است نارضایتی رانندگان را به دنبال داشته باشد و حتی اثر مثبت طرح را کاهش دهد.
به همین دلیل برخی کارشناسان معتقدند اگر چنین طرحی قرار است اجرا شود، باید هدفمند و محدود باشد. برای مثال میتوان آن را فقط برای ناوگان عمومی مانند تاکسیها، وانتبارها یا خودروهای خدمات شهری در نظر گرفت. این گروه از خودروها سهم بالایی در مصرف سوخت دارند و تغییر الگوی سوخت آنها میتواند تاثیر قابل توجهی بر کاهش مصرف بنزین داشته باشد. تعیین سقف مشخص برای سوخت رایگان یا اجرای طرح در ساعات کمتردد جایگاهها نیز از دیگر پیشنهادهایی است که برای جلوگیری از ازدحام مطرح میشود.
در عین حال بسیاری از کارشناسان تاکید میکنند که عرضه رایگان CNG به تنهایی نمیتواند راهکار پایدار برای مدیریت مصرف سوخت باشد. تغییر واقعی در الگوی مصرف زمانی اتفاق میافتد که مجموعهای از سیاستها به صورت همزمان اجرا شود. توسعه و نوسازی جایگاههای CNG، حمایت از تبدیل خودروهای بنزینی به دوگانهسوز، حفظ اختلاف قیمت منطقی میان بنزین و گاز و همچنین اطلاعرسانی درباره مزایای این سوخت از جمله اقداماتی هستند که میتوانند استفاده از CNG را در بلندمدت تقویت کنند.
در چنین چارچوبی عرضه رایگان یا ارزان CNG میتواند بیشتر به عنوان یک «آزمایش سیاستی» در نظر گرفته شود؛ اقدامی محدود که هدف آن سنجش واکنش مصرفکنندگان و بررسی میزان جابهجایی مصرف از بنزین به گاز طبیعی است. اگر این طرح در چند شهر به صورت آزمایشی اجرا شود، نتایج آن میتواند اطلاعات ارزشمندی در اختیار سیاستگذاران قرار دهد و به طراحی سیاستهای مؤثرتر برای مدیریت مصرف سوخت کمک کند.
در شرایطی که کنترل مصرف بنزین به یکی از چالشهای مهم اقتصاد انرژی کشور تبدیل شده است، استفاده از ظرفیتهای موجود میتواند بخشی از راهحل باشد. زیرساخت گسترده CNG و وجود میلیونها خودروی دوگانهسوز نشان میدهد این سوخت همچنان میتواند نقشی مهم در کاهش فشار بر بازار بنزین ایفا کند؛ البته به شرط آنکه سیاستهای تشویقی و زیرساختی به شکل هماهنگ و هدفمند اجرا شوند.
