پارادوکس‌های یک رئیس جمهور

به گزارش خبرنگار «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ واپسین روزهای پاییز سال گذشته، گره خورد با وعده ای از سوی رئیس جمور مبنی بر آنکه وزیر ارتباطات ما به مردم قول می‌دهد که دستش روی دکمه فیلترینگ نخواهد رفت اما چند روز بعد و با بروز اغتشاشاتِ اوایل دیماه و التهاب فضای مجازی، تلگرام برای چند هفته ای فیلتر شد و با فروکش کردن اغتشاشات همه چیز به روز اول خود بازگشت اما از ابتدای سال جدید مسئله مسدود شدن پیام رسان تلگرام آن هم نه به صورت موقت بلکه دائمی دوباره نقل محافل شد و صحبت ها و تحلیل های گوناگونی پیرامون این موضوع شکل گرفت و نهایتا روز دهم اردیبهشت با صدور دستور قضایی مبنی بر فیلترینگ تلگرام، این پیام رسان دچار محدودیت هایی در شبکه ارتباطات کشور شد.

در حالی که طبق نظرات موافقین و مخالفین حسن روحانی، تلگرام به عنوان یکی از دستاورد های مهم دولت وی تلقی می شود اما به واسطه اظهارات ضد و نقیض و دو پهلو از طرف رئیس جمهور و اطرافیانش، سوالات و پرسش های زیادی درباره فیلترینگ تلگرام و موضع دولت روحانی در این باره مطرح می شود.

روحانی 14 فروردین ماه و در دیدار نوروزی خود با جمعی از وزرا، استانداران و مدیران دستگاه‌‌های اجرایی کشور در خصوص خروج کشور از انحصار پیام رسان های خارجی گفت: «داشتن پیام‌رسان‌‌های ایرانی توانمند، امن و ارزان که بتوانند مشکل و نیازهای مردم را حل کنند، بی‌تردید باعث افتخار همگان خواهد بود و هدف از ایجاد و تقویت نرم ‌افزارها و پیام‌رسان‌‌های داخلی فیلتر یا مسدود کردن دسترسی‌ها نباید باشد، بلکه باید با هدف رفع انحصار در پیام‌رسان‌ها انجام شود.»

اما داوود محمدی عضو فراکسیون امید در مجلس شورای اسلامی که در این جلسه حضور داشت درباره محتویات و صحبت های رد و بدل شده در جلسه چنین نقل می کند: «در این نشست درباره موضوع فیلترینگ تلگرام هم مباحثی مطرح شد و موضوعات جدی از سوی رئیس‌جمهور مطرح شد. رئیس‌جمهور تأکید کرد ما باید متکی به خود باشیم و حرکت‌های لازم را در بخش فضای مجازی، خودمان انجام دهیم و در عین حال باید از مضرات تلگرام جلوگیری کرد.» وی در ادامه در پاسخ به این سوال که در مجموع رئیس‌جمهور موافق فیلترینگ تلگرام است؟ خاطرنشان کرد: «بله! البته در این جلسه عنوان شد همه مزایا و مضرات این پیام‌رسان باید در کنار هم دیده و در عین حال باید همه مسائل در نظر گرفته شود، هیچ شکی در این نیست که این فضا عمدتاً در اختیار غربی‌هاست و استفاده مناسب را برای خود می‌برند و فضای اقتصادی که در آنجا تقسیم شده در حقیقت به نفع آنها و به ضرر کشورهایی نظیر ایران است و لذا مشکلاتی را برای ما ایجاد می‌کند. رئیس‌جمهور در ادامه توضیحات خود تصریح کرد، در حوزه امنیتی تلگرام دارای اشکالاتی برای کشور ما است که طبیعتا ما برای تداوم امنیت در کشورمان و همچنین تداوم حرکت‌های اقتصادی باید راهکارهای مناسب هم داشته باشیم،‌ لذا مساله فیلترینگ تلگرام باید به صورت همه‌ جانبه بررسی شود.»

در همین راستا اسحاق جهانگیری معاون اول رئیس جمهور 29 فروردین با صدور بخشنامه ای به تمامی نهادهای قوای مجریه، مقننه و قضائیه، وزارتخانه‌ها، سازمان‌ها، موسسات دولتی شرکت‌های دولتی، استانداری‌ها و نهادهای عمومی غیردولتی ضرب الاجل یک هفته ای برای خروج از تلگرام تعیین کرد و نوشت: «به منظور حمایت از پیام‌رسان‌های اجتماعی داخلی و ایجاد مزیت رقابتی، کلیه دستگاه‌های یاد شده موظفند ظرف یک هفته از تاریخ ابلاغ این بخشنامه هرگونه فعالیت و ارایه خدمات خود را از طریق پیام‌رسان‌های اجتماعی داخلی انجام دهند و بسترهای لازم در این زمینه را فراهم کنند.»

از طرفی سیدحسن فیروز آبادی، دبیر شورایعالی فضای مجازی که به لحاظ دیدگاه و مواضع سیاسی، قرابت زیادی به مواضع حسن روحانی دارد و با دستور او به چنین مقامی منصوب شده است در اظهار نظری قابل تامل درباره دستور دولت بر خروج از تلگرام می گوید: «اقدامات وسیعی بنا به دستور رییس‌جمهور در دی ماه ۹۶ انجام شد که فرمودند کشور باید از پیام‌رسان غالب (تلگرام) خارج شود.» البته فیروز آبادی و همکارانش در روزهای پایانی فروردین ماه با حضور خود در برنامه های مختلف صدا و سیما به کرات از مضرات و معایب و تهدیدات امنیتی و اقتصادی تلگرام برای مردم گفتند.

همچنین محمود واعظی، رئیس دفتر رئیس جمهور در واکنش به اظهارات حاجی دلیگانی نماینده مجلس شورای اسلامی مبنی بر ایستادگی رئیس جمهور برای جلوگیری از فیلتر تلگرام گفت: «ایشان حرف‌های مختلفی می‌زنند که خیلی از آن‌ها پایه و اساسی ندارد؛ این حرف هم یکی از آن‌هاست.»

اما چند روز پس از دستور قضایی مبنی بر فیلترینگ تلگرام در کشور و در حالی که به نظر می رسد مسئله مسدود کردن تلگرام مورد اتفاق نهادهای مختلف کشور از جمله دولت مستقر است، حسن روحانی در اینستاگرام خود با اتخاذ موضعی محکم و قاطع از عدم دخالت دولت در این مسئله و سلب مسئولیت از این موضوع نوشت: «سیاست دولت یازدهم و دوازدهم مبتنی بر ایجاد فضای امن مجازی بوده و نه امنیتی و تاکنون هیچ شبکه اجتماعی یا پیام‌رسان «توسط این دولت» مسدود نشده و نخواهد شد. فیلتر و مسدودسازی اخیر تلگرام نیز نه توسط دولت اجرا شده و نه مورد تأیید دولت است. برای مسدودسازی پیام‌رسان مذکور در تاریخ ۹۷.۲.۱۰ حکم قضایی صادر و به همه اپراتورهای موبایل و ارائه‌دهندگان خدمات اینترنتی ابلاغ کردند تا آن‌ها رأساً اقدام به اختلال در ارتباط نمایند.» وی در ادامه درباره تصمیم گیرندگان این موضوع نوشت: «اگر در عالی‌ترین سطح نظام، تصمیمی برای محدود کردن یا مسدودسازی ارتباطات مردم گرفته شده است، باید صاحبان واقعی این کشور که مردم هستند در جریان امور قرار بگیرند.»

با توجه به شرح ماوقع اتقاقات اخیر که ذکر آن رفت و بررسی دقیق مواضع رئیس جمهور و نزدیکان وی که تناقض ها و پارادوکس های جدی در آن دیده می شود می توان به دو نکته پی برد.

نکته اول آنکه با در نظر گرفتن جمیع جهات به نظر می رسد دولت روحانی موافق مسدود شدن تلگرام است اما از آنجا که اعلام صریح چنین موضوعی از سوی دولت باعث دلسردی بدنه اجتماعی و حامیان دولت می شود و افکار عمومی را علیه او می شوراند، سعی روحانی بر این است که در عین تصمیم بر خروج از تلگرام و مسدود کردن آن، هزینه سیاسی چنین موضوعی را نپردازد و با سلب مسئولیت دولت خود از اتخاذ چنین تصمیمی توپ را در زمین نهادهای حاکمیتی بیندازد و به گونه ای خود را منجنی و قهرمان مبارزه با مسئله فیلترینگ جلوه دهد. روشی که در 5 سال گذشته به طرق مختلف و در حوادث گوناگون از سوی جریان رسانه ای دولت اتخاذ شده و می توان گفت که روشی معمول برای دولتمردان فعلی است.

نکته دوم آن است که به نظر می آید تصمیم ها، نظرات و مواضع اصلی که از سوی حسن روحانی اتخاذ می شود را نباید از صحبت ها و سخنرانی های رسمی او دریافت بلکه اظهارنظرهای نزدیکان و شرکای سیاسی وی پرده از تصمیمات او بر می دارد چنانکه در موضوعات دیگری مانند رفع حصر هم چنین اتفاقی پدید آمد؛ اگرچه در زمان انتخابات سال گذشته و با رادیکال شدن شعارهای روحانی، وی اشاره های غیر مستقیمی نسبت به رفع حصر داشت و به گونه ای چنین وعده ای را داد اما صحبت اخیر حسین کروبی، فرزند یکی از محصورین درباره بی محلی و عدم معرفی نماینده رئیس جمهور به کمیته رفع حصر دیدگاه اصلی روحانی را در این زمینه آشکار ساخت. 

* محسن تاجیک نژاد