چند برداشت آزاد از ترامپ در سازمان ملل

خبرنامه دانشجویان ایران: محمدکاظم عبدالحمیدی// «آمریکا در راستای منافع ملی خود حرکت می کند»این جمله ی به ظاهر ساده شاه کلید تمامی اظهارات ترامپ در هفتاد و سومین مجمع عمومی سازمان ملل متحد بود.این مساله که منافع ملی کشورها تعیین کننده و جهت دهنده ی اصلی به سیاست های آنان می باشد و هرچیزی مانند حقوق بین الملل،اصول انسانی و اخلاقی و... نسبت به آن وجه ثانویه دارد مساله ای است که از اصول مسلم روابط بین الملل می باشد.این موضوع همان نکته ای است که در مورد خروج ایالات متحده از توافق هسته ای بر خلاف موازین مسلم حقوق بین الملل،بمباران مردم بی دفاع و غیر نظامی در نقاط مختلف خاورمیانه و نقض اصول اولیه انسانی،حمایت از رژیم های جنگ طلب و دیکتاتور علی رغم شعارهای دموکراسی خواهی و ...در جای جای سیاست خارجی امریکا دیده می شود.به طور مثال در این زمینه می توان به نحوه ی مواجهه ی آمریکایی ها با بمباران اتمی هیروشیما اشاره کرد.فارغ از جنبه ی عملیاتی و غیر انسانی مساله،برای درک چارچوب سیاست خارجی ایالات متحده باید به مواجهه ی سیاستمداران امریکایی با این قضیه سالها پس از آن دقت کرد.باراک اوباما رئیس جمهوری سابق آمریکا که در بین افکار عمومی معقول ترین رئیس جمهور امریکا شناخته شده و خود را دارای پایبندی به اصول بین المللی معرفی می کرد دو سال قبل و درحالی که آماده ی سفر به ژاپن می شد در مصاحبه با شبکه رادیو و تلویزیون دولتی ژاپن (ان اچ کی) در پاسخ به خبرنگار گفته بود که قصد عذرخواهی در این سفر بابت بمباران اتمی هیروشیما را ندارد چرا که رهبران کشورها در میان جنگ ممکن است هر تصمیمی بگیرند.

این مساله در مورد حمایت بی شرمانه از فردی که هواپیمای مسافربری جمهوری اسلامی ایران را بر فراز آب های خلیج فارس نیز مورد هدف قرار داد و اهدای مدال شجاعت به وی نیز قابلیت تطبیق دارد.دز این زمینه باید توجه داشت که این مساله از فضای آنارشیک حاکم بر نظام بین الملل ناشی شده و علاوه بر امریکا سیاست خارجی تمامی قدرت های بزرگ نیز بر خلاف شعارهایی که در حمایت از نظم بین الملل می دهند بر اساس همین مولفه یعنی اولویت منافع ملی بر سایر اصول بین المللی تنظیم می شود.در این زمینه نیز قراردادهای تسلیحاتی گسترده انگلستان و فرانسه با دولت جنایتکار سعودی در حالی که سعی می کنند خود را مدافع حقوق مردم یمن نشان دهند قابل ارزیابی است.این مساله یعنی یکجانبه گرایی و تلاش برای حداکثر سازی قدرت ملی و کسب منافع توسط قدرت های بزرگ مساله ای است که علاوه بر اینکه تقبیح شدنی است اما مساله ای است که وجود دارد و گریزی از آن نیست و بهترین راه مواجهه با آن شناخت مولفه های این نوع سیاست و تلاش برای بازیگری متقابل می باشد.

مولفه مرکزی که در این رویکرد در سیاست خارجی قدرت های بزرگ قابل ارزیابی است بحث عدم وجود نظم قابل اعتنا در فضای بین المللی و آنارشیک بودن این فضاست به این معنا که اگر در حوزه ی داخلی دولت ها با اتکا بر رویه های حقوقی، مشروعیت استفاده از زور،پلیس و...قادر به اعمال حاکمیت می باشند اما در فضای بین المللی چنین مساله ای وجود ندارد و صرفا «قدرت» است که توان بازیگری را مشخص می کند در واقع دولت ها با اتکا به قدرت خود می توانند رژیم های بین المللی را نقض کنند و هزینه ای نپردازند این همان مساله ای است که در خروج ایالات متحده از توافقاتی مانند برجام یا توافق پاریس می توان دید و حتی فراتر از این موارد اعلام خروج ایالات متحده از برخی از زیرمجموعه های سازمان ملل متحد مانند شورای حقوق بشر، یونسکو و...قابل مشاهده است.این مساله علی رغم وضوح به نظر می رسد نکته ی مغفولی است که در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران کمتر به آن پرداخته می شود و همواره مسئولین سیاست خارجی کشور در سالهای اخیر با تکیه بر ادبیاتی که مبتنی بر اصول حقوق بین الملل و قوانین بین المللی است با سیاست خارجی دولتی مواجهه کرده اند که اساسا اعتقادی به این مفاهیم ندارد و خود را ملزم به پیروی از آنان نمی داند.

مساله ای که ترامپ نیز در روز گذشته به وضوح به آن اشاره کرد و حتی مشروعیت حقوقی ترین رکن سازمان ملل یعنی دیوان بین المللی دادگستری را نیز زیر سوال برد.هرچند اتکا به این موارد از لحاظ بعد رسانه ای و دیپلماسی عمومی اقدامی قابل ستایش و درخور توجه می باشد اما باید توجه کردم متمرکز کردن توان سیاست خارجی کشور در این قسمت و عدم توجه به نظم رئالیستی حاکم بر نظام بین الملل مساله ای است که عدم توجه به آن می تواند عواقب جبران ناپذیری داشته باشد چنانکه در مساله ی برجام خوشبینی بیش از حد به ساختار حاکم بر نظام بین الملل و این تصور که با توجه به اجماع جهانی بر این توافق ایالات متحده امکان نقض آن را ندارد و عدم اهتمام جدی برای تضمین های عملیاتی و سیاسی و نه حقوقی صرف وضعیتی را ایجاد کرد که امروز شاهد آن هستیم.