بازخوانی محدودیت‌های تحقیق و توسعه برجامی

به گزارش خبرنگار «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ در ادامه روند اقدامات کاهشی تعهدات جمهوری اسلامی در برجام، طبق تصمیم دولت همه محدودیت های تحقیق و توسعه در برنامه هسته ای ذیل برجام لغو می شوند تا با برداشتن گام سوم کاهش تعهدات برجامی 60 روز دیگر به اروپا مهلت داده شود تا به تعهدات خود برگردد.

تصمیم جدید دولت بعد از ناامیدی از بسته های پیشنهادی اروپایی ها و خصوصا تحرکات دولت فرانسه انجام گرفت، تحرکاتی که مشروط به تایید دونالد ترامپ بود و با نه بزرگ ترامپ متوقف شد؛ علی ای حال دکتر روحانی راه جبران را برای 1+4 باز گذاشته و در در نشست سران سه قوه اعلام کرد:

«تمام این زمان‌بندی‌هایی که در برجام مورد تعهد ما ، برای تحقیق و توسعه بود ، از روز جمعه به طور کامل برداشته می‌شود و هر آنچه که ما از لحاظ فنی و از لحاظ پیشرفت در زمینه تکنولوژی و فناوری هسته‌ای مورد نیاز است، با نظارت آژانس و در چارچوب حرکت صلح‌آمیز انجام خواهیم داد و  در عین حال ۲ ماه هم به کشورهای 4+1 فرصت می‌دهیم که اگر توانستیم به توافق برسیم، در شرایط توافق ممکن است به تعهدات برجامی برگردیم.»

در این برهه از زمان بازخوانی تعهدات جمهوری اسلامی در محدودیت تحقیق و توسعه صنعت هسته ای ذیل برنامه جامع اقدام مشترک دید روشنی از ارزیابی گام سوم کاهش تعهدات برجامی ارائه می دهد.

محدودیت هایی که در توسعه و تحقیق پذیرفته شده است شامل چند حوزه کلی است:

محدودیت زمانی:
بر اساس برجام، ‌جمهوری اسلامی ایران تا 8 سال به لحاظ زمانی محدودیت را پذیرفت بعد از 8 سال به صورت تدریجی و معقول این محدودیت ها برداشته خواهد شد و در 10 سال تمام محدودیت ها در حوزه تحقیق و توسعه برداشته خواهد شد.

محدودیت مکانی:
محدودیتی که برای ما وجود دارد این که تحقیقات و توسعه در فردو انجام نشود و تنها در نطنز صورت گیرد و فردو علاوه بر این که 1044 سانتریفیوژ  را به شکل ذخیره نگهداری می کند، به عنوان یک مرکز هسته ای فیزیک و فناوری تبدیل می شود.

محدودیت در نوع سانتریفیوژها:
یعنی سانتریفیوژهایی که تا حالا روی آن کار کردیم سانتریفیوژهای 2ـIR ، 4ـIR ، 5ـIR ،‌ 6ـIR ، 8ـIR بوده است و طی بازه زمانی 10 ساله کار بر روی همین نوع ماشین ها محدود شده و جمهوری اسلامی ایران دیگر در طی این مدت نمی تواند در سانتریفیوژ جدیدی بالاتر از موارد موجود یا پیشرفته تر از این ها کار کند، در حالی که گفته می شود اکنون ماشین های سانتریفیوژ با توان غنی سازی بسیار بالا در دنیا وجود دارد.

محدودیت آزمایش سانتریفیوژها:
باید گفت تحقیق و توسعه سانتریفیوژها یک روال منطقی خاصی دارد تا به یک زنجیره های 164 برسد. جمهوری اسلامی ایران در این جا محدودیتی را که پذیرفته این که نمی تواند در یک بازه کوتاه مدت یک زنجیره 164تایی از سانتریفیوژها را آزمایش کند و در 8 سال ما فقط می توانستیم 30 سانتریفیوژ در نسل های پیشرفته مانند 8ـIR را تست کنیم.
محدودیت دیگر در تحقیق و توسعه این که به هیچ وجه نمی توانیم از مواد غنی سازی برای تست سانتریفیوژ استفاده کنیم و تست های ما عموما در خلاء انجام خواهد شد.

میزان گستردگی این محدودیت ها زمانی آشکار تر می شود که به صورت جزئی تر و دقیق تر بررسی شوند، در ادامه به جزئیات محدودیت در تحقیق و توسعه و ساخت و ساز سانتریفیوژها پرداختیم:

محدودیت تحقیق و توسعه صرفاً بر روی سانتریفیوژهای IR-4, IR-5, IR-6, IR-8 به مدت ۱۰ سال، علیرغم پیشرفت‌های سریع علمی و استفاده کشورهای پیشرفته از نسل های نوین سانتریفیوژها با قدرت جداسازی ۸۰ الی ۳۰۰ سو!(بندهای ۳ متن برجام و ۳۲ ضمیمه – ۱)

محدود شدن تحقیق و توسعه صرفاً به تأسیسات هسته‌ای نطنز به مدت ۱۵ سال.(بند ۷۲ ضمیمه – ۱)

ممنوعیت هر نوع فعالیت تحقیق و توسعه بر روی مواد شکاف‌پذیر در فردو به مدت ۱۵ سال!(بند ۴۵ ضمیمه – ۱)

ممنوعیت ورود حاصل تحقیق و توسعه غنی‌سازی به چرخه تولید به مدت ۱۰ سال!(بندهای۳۵ الی ۳۸ و ۶۳ ضمیمه – ۱)

انجام آزمایشات بر روی تک ماشین‌های IR-4 و زنجیره ده‌تایی آن به مدت ۱۰ سال! (بند ۳۵ ضمیمه – ۱

انجام آزمایش‌ها بر روی تک ماشین IR-5 به مدت ۱۰ سال! (بند ۳۶ ضمیمه – ۱)

محدودیت تحقیق و توسعه صرفاً بر روی ماشین‌های IR-6  در قالب زنجیره‌های تا ۳۰ تایی از ۱/۵ سال مانده به سال دهم.!(بندهای ۳ و ۳۷ ضمیمه – ۱)

محدودیت تحقیق و توسعه صرفاً بر روی ماشین‌های IR-8 در قالب زنجیره‌های تا ۳۰ تایی از ۱/۵ سال مانده به سال دهم. (بندهای ۳ برجام و ۳۸ ضمیمه – ۱)

محدودیت در تولید سانتریفیوژهای پیشرفته IR-8 و IR-6 به تعداد سالیانه تنها ۲۰۰ دستگاه از هرنوع در پایان سال هشتم (بدون روتور) و از سال دهم به بعد تولید ماشین های سانتریفیوژ کامل به همین تعداد در سال! (بند ۶۳ ضمیمه – ۱)

محدودیت (مادام العمر) بازفرآوری سوخت مصرف شده و تحقیق و توسعه باز فرآوری به مدت ۱۵ سال و بدون قصد ادامه آن!(بند ۱۸ ضمیمه – ۱)

ممنوعیت استفاده از سایر روشهای پیشرفته جداسازی ایزوتوپی اورانیوم (بجز گازی) از قبیل لیزری، الکترومغناطیسی و ... در فعالیت های تولید و تحقیق و توسعه، تحت راست آزمایی آژانس به مدت ۱۰ سال ، علیرغم پیشرفت های سریع در حوزه علم و فناوری.!(بند ۸۱ ضمیمه – ۱)

ممنوعیت تحقیق و توسعه بر روی سانتریفیوژهای پیشرفته با قدرت جداسازی بیش از IR-8 که حداکثر ۲۴سو قدرت جداکنندگی دارد.(بند ۳۲ ضمیمه – ۱)

محدودیت در نصب سانتریفیوژها و زیرساخت های مربوط به غنی سازی و تحقیق و توسعه به مدت ۱۵ سال.(بند ۳۱ ضمیمه – ۱)

ممنوعیت درجایگزینی سانتریفیوژهای فعال IR-1 با سانتریفیوژهای پیشرفته به مدت ۱۰ سال. (بند ۲۷ ضمیمه – ۱)

ممنوعیت تعویض سانتریفیوژهای صدمه دیده و یا خراب شده با سانتریفیوژهای مشابه جز با تائید آژانس به مدت ۱۰ سال!(بند ۳۰ ضمیمه ۱ )

محدودیت زمانی در تکمیل تحقیقات بر روی ماشین های سانتریفیوژ IR-2M, IR-4 با استفاده از زنجیره ۱۶۴ تایی حداکثر تا تاریخ ۳۰ نوامبر ۲۰۱۵ (و یا تاریخ روز شروع برجام ۱۳۹۴/۱۰/۲۷ و برچیدن آنها!(بندهای ۳۳ و ۳۴ ضمیمه – ۱)

اخذ مصوبه از کمیسیون مشترک جهت تحقیق و توسعه روی سانتریفیوژهای نسل جدید از طریق مدلسازی کامپیوتری و شبیه سازی در مرحله نمونه سازی برای تست مکانیکی به مدت ۱۰ سال. (بند ۴۳ ضمیمه - ۱)

محدودیت در تست غنی‌سازی و مکانیکی سانتریفیوژها تنها در نطنز و مرکز تحقیقات تهران به مدت ۱۵ سال. (بند۴۰ضمیمه – ۱)

امکان جایگزینی سانتریفیوژهای خراب شده مربوط به جداسازی ایزوتوژپهای پایدار با چهار زنجیره ساکن و بدون چرخش در فردو که موجب کاهش ۴ زنجیره سانتریفیوژهای مستقر در فردو می گردد. (بند ۴۹ ضمیمه – ۱)

محدودیت تست مکانیکی بر روی دو تا ماشین از هرنوع فقط بر روی سانتریفیوژهای IR-4, IR-5, IR-6, IR-6S, IR-7, IR-8, IR-2M(بند ۳۲ ضمیمه – ۱)

ایجاد محدودیت زمانی در فرآهم نمودن زیرساخت های ضروری برای نصب سانتریفیوژهای کلیدی IR-8 از سال دهم به بعد. (بند ۵۳ ضمیمه – ۱)

محدودیت در تحقیق و توسعه بر روی سوخت پایه فلز برای راکتور تحقیقاتی تهران و لزوم تصویب آن در کمیسیون مشترک به مدت ۱۵ - ۱۰ سال.(بند ۲۶ ضمیمه – ۱)

گزارش از حمزه دستیار