به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ حسن ثابتی در مطلبی در نقد تیتر یک اخیر روزنامه سازندگی نوشت: سرمقاله نشریه سازندگی سال با تیتر چریک ها دلقک می شوند اختصاص به موضوع ظهور نئومارکسیسم چپ داشت. و عدالتخواهی رواج یافته در ایران را اسب تروای نئومارکسیسم دانست و از شبح پوپولیسم چپ صحبت کرد و تلویحاً خشونت هایی شبیه دلقکِ فیلم جوکر را به این جریان نسبت داد. این دیدگاه برای اولین بار نیست که طرح می شود و حداقل در مطلبی با تیتر مارکس پشت ماسک و یا مناظره سردبیر نشریه مذکور با شهریار زرشناس در برنامه زاویه نیز این موضع تکرار شده بود. در این گزارش رو به روی این دیدگاه قرار خواهیم گرفت. البته نه در موضع دفاع از عدالت خواهی نوظهور.
بروکر در لغت به معنی کارگزار یا معامله گر است. در اصطلاح به واسطه هایی گفته می شود که منطق بازار را خوب می دانند و به آن عمل می کنند. چه زمانی شاهد رشد قیمت فلان کالا یا سهام خواهیم بود؟ چه زمانی برای عرضه یا تقاضای خرید مناسب است؟ عمدتاً در بازار سرمایه و بورس به کار گرفته می شود.
به دنبال حوادث دی ماه 1396، حوادث مربوط به هفت تپه و حوادث آبان و آذر 1398 سه دیدگاه درباره علل این حوادث در افکار عمومی مطرح شد. برخی این حوادث را هیجانی دانسته و معتقد بودند این حوادث در همه جای دنیا عادی و مرسوم است و اعتراضات ریشه داری نیست. برخی معتقد بودند سیاست های نئولیبرالی که در سال های اخیر تشدید شده است، منجر به تضعیف طبقه پایین و اعمال تبعیض به آن ها و موجب مشکلات معیشتی و در نتیجه اعتراضات اقتصادی مردم بوده است. برخی دیگر از جمله برخی مقامات انگیزه های سیاسی چهره های تندرو را تحریک کننده و به وجود آورنده این اعتراضات بیان کردند. منظور این دیدگاه اخیر دقیقاً با دیدگاه سردبیر سازندگی یکی است فقط در بیان متفاوت است. این دیدگاه معتقد است جریان عدالت خواهی نوظهور نزدیک به نواصولگرایی(رقبای دولت) با افشاگری و مواضع تحریک کننده زمینه سازی این اعتراضات را موجب شده اند. البته هر سه دیدگاه معتقدبه موج سواری و سوء استفاده بیگانگان ودشمن خارجی از این حوادث هستند. اما محل اختلاف این سه دیدگاه علل ایجاد موج است نه پوشاندن رفتار موج سوار.
شواهد زیادی وجود دارد که نشان می دهد در این حوادث ما با یک اعتراض سازماندهی و منظم مواجه نیستیم بلکه با یک آشوب پراکنده و با خواسته های نامشخص مواجهیم. دیدگاه اول که به دنبال پاک کردن صورت مسئله است. اما دیدگاه دوم به مواضع عدالت خواهان نزدیک است. این دیدگاه با تعمیم برخی سیاست های مشابه دولت با سیاست های نئولیبرال نتیجه گیری کلی نموده است و با مشابه سازی حوادث سایر کشورهای پیرو سیاست های نئولیبرالی، این اعتراضات را مشابه آن ها و ناشی از آن می بیند.(مثل شیلی و آرژانتین و غیره) اگر سرمقاله سازندگی عدالتخواهی را اسب تروای نئومارکسیسم می داند، عدالت خواهان خصوصی سازی را اسب تروای نئولیبرالیسم می دانند. اما نگاه دقیق به این سیاست ها نشانگر تفاوت های متعدد و مهمی است.
در همین خصوصی سازی ها می بینیم که در بسیاری موارد و فقط بخشی از مالکیت منتقل شده و حتی مدیریت در اختیار دولت باقی می ماند. و دخالت های مکرر دولت در تعیین و کنترل قیمت ها، تصدی گری گسترده در ساخت مسکن، سیاست های تعیین نرخ ثابت ارز و موارد مغایر با سیاست های نئولیبرال به حدی زیاد است که نئولیبرال بودن سیاست های دولت را به شدت نقض می کند. از طرف دیگر هرچند نشانه های فراوانی از تاثیر پذیری بخشی از عدالتخواهان از مکتب فرانکفورت و چپ نو وجود دارد (که منجر به هشدار مقام معظم رهبری در خصوص مارکسیسم در دانشگاه ها در دیدار رمضانی سال گذشته با اساتید شد) اما اگر ریشه این حوادث در مواضع آن هاست چرا در سایر موارد ما شاهد رفتار های خشن و آشوب مانند نیستیم؟ لذا در نسبت دادن مطلق این حوادث به جریان عدالتخواهی نوظهور تردیدهای جدی وجود دارد.
ردکردن هم زمان هر سه دیدگاه رایج درباره ریشه حوادث ذهن را به این سئوال هدایت می کند که پس علت اساسی این حوادث چیست؟
پاسخ به این سئوال نیاز به بحث و ارائه مستندات فراوانی دارد، اما یک تمثیل شاید در روشن شدن موضوع کمک نماید. معتقدم فیلم جوکر اساساً برای جامعه ایران ساخته نشده است و شرایط جامعه ی فیلم با ایران متفاوت است و در این مشابهت هایی که صورت گرفته شیطنت هایی است. اما از معدود نقاطی که شاید بتوان از فیلم ارتباطی با بحث برقرار کرد این نکته است که دلقک فیلم جوکر تحت فشار روانی مرتکب خشونت و جنایت می شود. نکته اساسی در این حوادث همین فشار روانی ناشی از سردرگمی، نا امیدی و احساس ناکامی است. این احساس مردم که با مراجعه گسترده به صندوق رای موفق به تغییرات اساسی در زندگی اقتصادی و غیر اقتصادی خود در مدت طولانی نشده اند، منجر به به این احساس و فشار روانی شده است. شعار معروف این حوادث اصلاح طلب، اصول گرا دیگه تمومه ماجرا به وضوح حکایت از همین نکته دارد. این احساس ناشی از این امر است که رقابت عرصه رسمی کشور رقابت اصلاح طلب و اصول گراست.
اما رقابت چپ نو و نئولیبرال ها در عرصه غیر رسمی در جریان است. و بسیاری از مردم متوجه این رقابت نیستند و حتی اسم و منظور از این مفاهیم را نمی دانند. بنابراین گاهی برای مدت طولانی نمایندگان یک جریان فکری را انتخاب و به قدرت می رسانند هرچند مصادیق آن در جناح ها و احزاب گوناگون فعالیت می کنند. فلذا تغییرات بنیادینی را نمی بینند و طبیعی است چون جریان فکری تغییری نداشته است. هر دو جریان فکری عدالت خواه چپ نو و بروکرهای نئولیبرال به یک اندازه در پنهان کردن مواضع خود در عرصه رسمی مقصرند و مردم را با مواضع و شعارهای غیر صریح( و پوپولیستی)دچار سردرگمی می کنند. از همینجاست که می توان نتیجه گرفت که به همان اندازه چریک های چپ و عدالتخواه مدنظر سردبیر سازندگی، بروکرهای لیبرال هم دلقک می شوند.
وظیفه اصلی برای جلوگیری از آشوب وخشونت های احتمالی آتی کاهش شکاف فضای رسمی و غیر رسمی کشور است. رسانه ها در کوتاه مدت و اندیشمندان در بلند مدت باید صحنه رقابت های اصلی را روشن نمایند.
