به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران» مردم اروپا از اواخر سال پیش یعنی ۲۰۲۱ پیش بینی و احتمال حمله روسیه به اوکراین را بسیار قوی میدانستند و تقریبا واکنش همه در قبال این حمله یکسان بود، این یک مسئله اروپایی است و دولتها باید در حمایت از اوکراین وارد عمل شوند و اینبار دیگر مانند ۲۰۱۴ آنرا مسئله داخلی و همسایگی بین اوکراین و روسیه نمیدانستند و قریب به اتفاق افکار عمومی باور دارد که ناتو و اتحادیه اروپا باید در حمایت از اوکریان وارد عمل شود و نظم امنیتی موجود در اروپا باید حفظ شود. این موضوع به خوبی بیانگرترس از ر وسیه است که همیشه برای غرب وجود داشته و در کنار آن در دهه های اخیر رسانه ها نیز بر این ترس دامن زده اند، عبارت معروفی در این رابطه وجود دارد که به خوبی ترس اروپایی ها را نمایان میکند:"به یاد بیاور کرملین دفعه بل با تو چه کرد". این ترس مشترک دلایل مختلفی در کشورهای مختلف اروپایی دارد ولی نقطه اشتراک همگی طبق نظر سنجی ECFR به جز سوئد البته موضوع انرژی و گاز است و معتقدند که این جنگ در حوزه انرژی اثرات منفی بر زندگی و اقتصاد مردم اروپا میگذارد. بنابراین این جنگ تبعات گسترده ای بر سیاست گزاری و رویکرد دولتها و مردم اروپا و همچنین بازنگری های گسترده ای خواهد داشت.
آلمان و انقلاب شولز
آلمان اولین کشوری است که متاثر از اثرات جنگ به دنبال تغییر رویکرد سیاست خارجی خود رفت و صدراعظم شولز در سخنرانی خود در مجلس این کشوردر ۲۷ فوریه آنرا برای نمایندگان و مردم آلمان تشریح کرد، آلمان بالاخره متوجه شد که روسیه از انرژی به عنوان سلاح ژئوپلتیکی استفاده میکند و باید به آن پاسخ دهد، او همچنین اعلام کرد که آلمان تسلیحات مرگبار به اوکراین خواهد داد. او در مورد اینکه چگونه آلمان نیاز به بازنگری در سیاست انرژی خود برای کاهش وابستگی خود به گاز روسیه دارد، صحبت کرد. و او از سرمایه گذاری ۱۰۰ میلیارد یورویی در قابلیت های مشخص برای ارتش آلمان خبر داد تا هزینه های دفاعی را در قانون اساسی آلمان لحاظ کند و در چند سال آینده بیش از ۲ درصد از تولید ناخالص داخلی آلمان را برای دفاع هزینه کند. همه این سیاستها با بازتابهای تاریخی که از آلمان وجود دارد در هم میشکنند، اما در مجموع، چیزی کمتر از یک انقلاب نیستند. بسیاری از مفسرین این اقدام آلمان را تعدیل در سیاست خارجی این کشور میدانند و معتقدند که آلمان به دنبال ایفای نقش فعالتری در عرصه بحرانها و چالش های مختلف است و در واقع در راستای همان اید ای همیشگی طبقه سیاسی حاکمیت است یعنی حفظ صلح، احترام به قوانین نظام بین الملل و متعهد به دیپلماسی، اما در یک دنیای جدید و با اقتضائات جدید.
ترکیب پوتین، رئیس جمهور سابق آمریکا، دونالد ترامپ، و رئیس جمهور چین، شی جین پینگ، جهانی را ایجاد کرده است که حفظ مواضع سنتی خود را برای آلمان غیرممکن کرده است. تلاش تهاجمی پوتین برای تغییر نظم امنیتی اروپا و تمایل آشکار به سلاحسازی انرژی، بازدارندگی او و تنوع بخشیدن به ترکیب انرژی آلمان (به نحوی که حتی در اوج جنگ سرد ضروری نبود) ضروری است. در همین حال، حملات لفظی ترامپ به ناتو و تمایل به اقدام علیه اروپایی ها، برون سپاری ژئوپلیتیک را به کاخ سفید غیرممکن می کند. این واقعیت نزدیک و مؤثر بودن همکاری با دولت بایدن است که باعث میشود آلمانیها متوجه شوند که اگر چیزی مانند حمله به اوکراین در دوران ترامپ اتفاق میافتد، موقعیت آنها چقدر دشوار میشد - و ممکن است از سال ۲۰۲۵ به بعد چقدر دشوار شود.
کارشناسان حوزه سیاست خارجی آلمان همواره از دولت این کشور میخواستند که تا با واقعیت جدید ژئوپلیتیکی پس از الحاق کریمه به روسیه در سال ۲۰۱۴، انتخاب ترامپ و تهدیدهای اقتصادی او علیه آلمان، و درخواست امانوئل ماکرون، رئیس جمهور فرانسه برای راه اندازی مجدد اتحادیه اروپا، بیدار شود اما هیچ یک از این رویدادها به اندازه کافی فاجعه آمیز نبود که مردم آلمان را متقاعد کند که خطرات ناشی از رویکرد قهرآمیز به ژئوپلیتیک را متقاعد کند. در چند روز گذشته صد هزار آلمانی به خیابانهای برلین آمدند تا نه تنها برای صلح تظاهرات کنند، بلکه از دولت خود نیز بخواهند که اقدامی سخت علیه پوتین انجام دهد. برخی از تابلوهایی که در دست داشتند این بود: "برای صلح آماده یخ زدن هستم."
تا زمانی که افکار عمومی تغییر نکند، هیچ دولتی احساس نکرد که اقتدار اخلاقی برای ایجاد تغییر در سیاست را دارد. در دوران صدراعظم وقت آنگلا مرکل، محافظه کاران بر اهمیت تقسیم بار ناتو و هدف ۲ درصدی (حتی در ائتلاف با لیبرال ها در حزب دموکرات آزاد) تأکید کردند. با این حال، هزینههای دفاعی آلمان راکد بود و در برخی مواقع حتی به صورت مطلق کاهش یافت. حزب سبز تلاش کرده بود موضع قاطعانه تری در مورد حقوق بشر در قبال مسکو و پکن داشته باشد و از همان ابتدا با نورد استریم ۲ مخالف بود – اما این مواضع اغلب باعث ایجاد تنش در ائتلاف حاکم می شد. هفته گذشته، شولز خود را تحت فشار شدید کشورهای اروپایی و ایالات متحده برای تغییر موضع خود در مورد نورد استریم ۲، سوئیفت و فروش تسلیحات مرگبار به اوکراین دید. او به جای دادن امتیازات تدریجی مانند مرکل در طول بحران یورو، از فشار خارجی و داخلی برای ایجاد یک تغییر اساسی در سیاست خارجی کشورش استفاده کرد. و در سخنرانی خود که این تغییر را اعلام کرد، یک چارچوب استراتژیک فراگیر ارائه کرد که آن را برای عموم آلمان توضیح داد. همانطور که در سال ۱۹۷۲ یک رئیسجمهور محافظهکار انقلابی در سیاست ایالات متحده در مورد چین کمونیستی لازم بود، یک صدراعظم سوسیال دموکرات - با حمایت وزیر خارجه سبزها - برای مدرن کردن ارتش آلمان لازم است. و این نمودی از یک درک ژئوپلتیک مشترک در تمام آلمان است و دولت توانسته است به خوبی از آن بهره برداری کند.
تغییر نگرش در اروپا
چگونگی پایان این جنگ پیامدهای عمیقی برای آلمان، اتحادیه اروپا و غرب خواهد داشت. عدم قطعیت های زیادی وجود دارد. اما یک چیز مسلم است: اروپا دیگر نمی تواند به منطقه آسایش خود بازگردد. از نظر استراتژیک، اتحادیه اروپا، با برلین که نقش مهمی را ایفا می کند، باید چندین موضوع چالشی را حل کند. اول اینکه اتحادیه به یک سیاست راهبردی در قبال شرکای شرقی نیاز دارد. این به معنای ارزیابی مجدد الگوی گسترش و سیاست همسایگی است که هنوز اهداف آن نامشخص است. حمله روسیه به اوکراین سوالات بزرگی را در مورد روابط اتحادیه اروپا با مولداوی، ارمنستان، گرجستان و البته اوکراین و بلاروس ایجاد می کند. حمله نظامی روسیه به اوکراین این کشورها را ناامن و آسیب پذیر کرده است. آنها به کمک های اقتصادی و سیاسی قابل توجهی نیاز دارند که در یک چشم انداز جدید در مورد روابط بلندمدت آنها با اتحادیه اروپا تثبیت شود. دوم، اکنون که صدور گواهینامه نورد استریم ۲ متوقف شده است و شرکت های بزرگ انرژی، از جمله بریتیش پترولیوم و شل، سرمایه گذاری و فعالیت در روسیه را ترک می کنند، اروپا باید سرعت ساخت پایانه های گاز طبیعی مایع را افزایش دهد. تعهد این بلوک به تسریع تغییر به سمت انرژی های تجدیدپذیر و در عین حال کاهش وابستگی آن به انرژی روسیه پیامدهای بزرگی برای ائتلاف آلمانی دارد. تصمیم مرکل برای حذف تدریجی تمام نیروگاه های انرژی هسته ای تا سال جاری ممکن است نیاز به بازنگری داشته باشد. اگر چنین باشد، با مقاومت شرکای ائتلاف سبز شولز که مخالف انرژی هسته ای هستند مواجه خواهد شد. سوم، اروپا باید برای حمایت از جامعه مدنی، خدمات مدنی مستقل، و قوه قضاییه با هدف تضعیف فساد، تقویت نهادهای دولتی و افزایش امنیت آنها، اقدامات بیشتری انجام دهد. چهارم، اتحادیه اروپا باید راهی برای تبدیل شدن به یک بازیگر دفاعی و امنیتی پایدار بیابد که با ناتو هماهنگ باشد. شکی نیست که بدون ریاست جو بایدن، رئیس جمهور ایالات متحده، ناتو به سرعت برای تقویت جناح های شرقی و جنوبی خود حرکت نمی کرد و دولت های اروپایی پای خود را بر سر تحریم های شدیدتر علیه روسیه به تعویق می انداختند. جنگ در اوکراین نظم امنیتی اروپا پس از ۱۹۹۱ را تغییر داده است و نظم نوینی در حال شکل گیری است که اروپا با محوریت آلمان و فرانسه در مقابل روسیه در حال شکل گیری است و برنده نهایی کسی است که به خوبی از رویکردهای استراتژیک بهره ببرد.
گزارش از امین گودرزوند_ پژوهشگر اوراسیا
