به گزارش گروه بین الملل «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ تحولات جهانی در چند ماه اخیر که به اندازه چند سال تأثیرگذار بوده، از بروز صفآرایی جدید کشورها در نظم جهانی حکایت دارد و رهبری این تغییر علیه هژمونی غرب را کشورهای منطقه شرق نظیر ایران، چین و روسیه بر عهده دارند . به موازات این تغییرات از مردادماه سال گذشته که روحانی پس از ۸ سال از پاستور رفت و کلید دفتر ریاستجمهوری را به آقای رئیسی سپرد، ریل سیاستگذاری خارجی جمهوری اسلامی نیز به مسیر اصلی خود بازگشت . با روی کار آمدن دولت سیزدهم ، گسترش همکاری با کشورهای منطقه و دیپلماسی فعال با هم پیمانان جهانی نیز جای توجه صرف به غرب و کوتاه آمدن در برابر آمریکا را گرفت. موید این موضوع نیز سفرهای پرترافیک مسؤولان سیاسی کشورهای همسایه به ایران و متقابلاً سفر حجت الاسلام رئیسی و تیم وزارت امور خارجه به کشورهای دیگر بوده و حاکی از آن است که ایران توجه خود را به گسترش ارتباط با شرق معطوف کرده است. در همین رابطه میتوان به سفر نیکلاس مادورو، رئیسجمهور ونزوئلا به تهران اشاره کرد که اگرچه در قالب دیپلماسی منطقهای نبود اما نشان از آن داشت که سیاست خارجی ایران چشماندازی فرامنطقهای دارد . رزمایش قریبالوقوع ایران، چین و روسیه در آمریکای لاتین در نزدیکی مرزهای ایالات متحده ، جدای از حیرتانگیز بودن آن، پرسشهای جدیدی درباره تغییر سیاست بینالملل از یک طرف و از سوی دیگر انگاره از قواره افتادن نظم موجود آمریکایی جهان که حاصل نظام تک قطبی پساجنگ سرد است را تقویت میکند و این یک نشانه دیگر است که بپذیریم آمریکا در حال واگذاری ردای هژمون super power است و با یک رده نزول تبدیل به قدرت بزرگ great power شده است .
این رزمایش یکی از واضحترین نشانهها تا به امروز از شکلگیری یک ائتلاف در آمریکای لاتین ضد ایالات متحده است . ونزوئلا که تحت رهبری نیکلاس مادورو، ائتلاف ضد آمریکایی در آمریکای لاتین را هدایت میکند قرار است میزبان این رزمایش جنگی باشد که در جریان آن روسیه، چین و ایران نظامیان خود را به نیمکره غربی منتقل خواهند کرد تا داراییهای نظامی مستقر در آمریکای لاتین و کارائیب را به چالش بکشند.
رزمایش ماه آینده نزدیکی آشکار به منشأ کانون تهدید جهان یعنی ایالات متحده است. نگاهی کوتاه به ائتلاف 3 بازیگر اصلی رزمایش در آمریکای لاتین و موقعیت بازدارندگیای که در برابر آمریکا دارند، برای فهم بهتر رخدادهای آینده ضروری است.
ایران ایران که در تعاریف مرسوم روابط بینالملل یک قدرت میانی یا حداقل قدرت منطقهای محسوب میشود، با افزایش قابلیتهای نظامی و موشکی خود طی سالهای اخیر، به قدرت دریایی خود نیز افزوده است. ایران در برهه فعلی همزمان با حضور در شبکهای از پیمانهای منطقهای نظیر شانگهای و درخواست برای حضور در بریکس- شامل چین، روسیه، هند، برزیل و آفریقای جنوبی- که دارای نیمی از جمعیت جهان و 25 درصد اقتصاد دنیا، صاحب حق وتو در شورای امنیت و صاحب زرادخانههای هستهای است، تلاش میکند به دامنه کنشهای خود بعد «فرامنطقهای» بدهد. در شرایطی که سالهاست گذار نظم جهانی از آتلانتیک و انتقال به پاسیفیک مطرح شده، ایران سطح حضور خود در آسیای میانه را افزایش داده و همکاریهای جدید نظامی و اقتصادی را با کشورهای عضو این منطقه تعریف کرده است. همچنین در شرایطی که آمریکا سرتاسر اطراف ایران را با پایگاههای نظامی خود پوشانده است، از سال گذشته رسانههای آمریکایی گزارشهای متعددی منتشر کردهاند مبنی بر اینکه نشانههایی وجود دارد که ایران برای تقویت بازدارندگی در برابر ایالات متحده در حال تقویت حضور خود در آمریکای لاتین؛ حیاط خلوت آمریکاست .
چین آمریکا از چند سال گذشته به طور ویژه روی مهار چین متمرکز شده است. واشنگتن اخیرا در مواجهه با پکن به دستور کارهای جنگ سرد بازگشته است. آمریکا سال گذشته تحت پیمان «اوکاس» در یک ائتلاف سهجانبه با انگلستان و استرالیا، این کشور (استرالیا) نزدیک چین را مجهز به چند فروند زیردریایی اتمی کرد؛ اقدامی که حاوی یک پیام آشکار برای چین بود. حالا رزمایش چین درکارائیب -نزدیک آمریکا- به نظر تلافی پکن در این رابطه است. وانگ یی، وزیر خارجه چین ماه گذشته چندین قرارداد اقتصادی در آمریکای لاتین با اروگوئه، نیکاراگوئه و اکوادور امضا کرده است. همچنین ابتکار «کمربند و جاده» چین اخیرا راه خود را به آرژانتین باز کرده است .
روسیه ولادیمیر پوتین که قصد دارد یکی از سخنرانیهای عمومی آتی خود را به تجزیه و تحلیل تحولات اوضاع در جهان اختصاص دهد، اخیرا در مجمع بینالمللی حقوقی سنپترزبورگ از آغاز روند شکلگیری یک نظام چندقطبی در جهان خبر داد و تاکید کرد این روند غیرقابل بازگشت است. رئیسجمهوری روسیه پنجشنبه هفته گذشته در سخنرانی برای مقامات سرویس اطلاعات خارجی این کشور اعلام کرد غرب قادر به تجزیه و تحلیل تحولات اوضاع در جهان نیست. پوتین گفت: کشورهای غربی با خودخواهی کامل از میلیونها اوکراینی به عنوان ابزاری مصرفی استفاده میکنند. اوکراین فقط در چارچوب بازیهای سیاسی برای بازدارندگی روسیه ، مورد نیاز غرب است. رئیسجمهوری روسیه افزود: «غرب به اصطلاح جمعی در اقدامات خود بر این واقعیت تکیه دارد که هیچ جایگزینی برای مدل جهانیگرایی لیبرال آنها وجود ندارد. در حالی که این مدل همان نسخه بهروز شده استعمار نو است و نه چیز دیگری. جهان به سبک آمریکایی، جهانی با حاکمیت گروه کوچکی از کشورها اداره شده و در آن حقوق دیگر کشورها بهسادگی نقض میشود .
اما چرا برگزاری چنین رزمایشی در دریای کارائیب در منطقه آمریکای لاتین از درجه اهمیت بالایی برخوردار است؟ جدای از اینکه حضور ایران، روسیه، چین و ونزوئلا در یک رزمایش نظامی نشان از مستحکمتر شدن ائتلاف ضد غربی علیه ایالات متحده دارد ، حضور ایران و روسیه به عنوان دشمنان آمریکا در چند ده کیلومتری آبهای سرزمینی این کشور، این پیام را به واشنگتن دارد که دشمنانشان تا چه اندازه میتوانند به مرزهایشان نزدیک شوند . این حضور در حالی خواهد بود که ایالات متحده همواره آمریکای لاتین و حوزه کارائیب را حیاط خلوت خود میداند و نسبت به حضور نظامی دیگر کشورها در این منطقه بشدت حساسیت دارد . این رزمایش جنگی یکی از واضحترین نشانههایی است که تا به امروز نشان میدهد ائتلافی ضدآمریکایی در آمریکای لاتین تشکیل شده است. حکومتهای [ضدآمریکایی در آمریکای لاتین] برای تقویت روابط با روسیه، چین و ایران تلاش میکنند. مادورو اخیراً یک سفر دیپلماتیک به خاورمیانه را به پایان رساند که طی آن یک قرارداد استراتژیک 20 ساله با ایران امضا کرد که زمینه را برای پهلو گرفتن یک نفتکش [ساخت] ایران در ونزوئلا و تخلیه نفت خام تحریم شده ایران فراهم کرد. توافق راهبردی ایران و ونزوئلا در ادامه توافقهای راهبردی مشابهی است که جمهوری اسلامی ایران در سالهای اخیر با چین و روسیه امضا کرده است. حکومتهای آمریکای لاتین نیز در حال امضای قراردادهای نظامی با روسیه هستند .
گزارش از حامد ملکی ولوکشی کارشناس ارشد روابط بین الملل
