به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ آنتونی بلینکن، وزیر امور خارجه آمریکا قرار بود در سالی که کارشناسان با ابراز نگرانی از تشدید تنشها بین واشنگتن و پکن سخن میگویند، برای کمک به تثبیت روابط و یافتن راههایی برای جلوگیری از محاسبات اشتباه و خطرناک، به پکن سفر کند. در آستانه سفر، پیدا شدن سر و کله یک بالن چینی در آسمان آمریکا، ضربه شدیدی به روابط متشنج ایالات متحده و چین وارد کرد و منجر به این شد که آنتونی بلینکن، بهطور ناگهانی سفرش به پکن را لغو کند تا این بار به بهانه بالن، دو طرف یک بار دیگر در برابر هم قرار گیرند. روز شنبه با هدف قرار دادن بالن از سوی آمریکا، سطح تنشها یک مرحله دیگر تقویت شد تا چین نیز ضمن «واکنش بیش از حد» خواندن سرنگون کردن بالنش، اعلام کند که این حق را برای خود محفوظ میدارد که از ابزارهای لازم برای مقابله در موقعیتهای مشابه استفاده کند. احتمالا این تهدید ضمنی پکن، ناظر به حضور آمریکا در نزدیکی آبهای سرزمینی چین خواهد شد. اگرچه بعید به نظر میرسد چین بخواهد سطح تنش را به حوزه نظامی بکشاند اما سرنگونی بالن، گستردگی رقابت استراتژیک این دو قدرت را یک بار دیگر به تصویر کشید و نشان داد این رقابت بهطور فزایندهای «نهادسازی» شده است و بعید به نظر میرسد به سمت کاهش تنش پیش برود.
جاسوسی بود یا هواشناسی؟
بالن چینی در 28 ژانویه (8 بهمن) وارد منطقه دفاع هوایی ایالات متحده در شمال جزایر آلیوتی شده است و از سراسر آلاسکا عبور کرده و سپس به حریم هوایی کانادا در سرزمینهای شمال غربی در دوشنبه هفته گذشته حرکت کرد. روز سهشنبه، روزی که کاخ سفید اعلام کرد بایدن برای اولین بار در جریان این موضوع قرار گرفت، بالن در شمال آیداهو به خاک ایالات متحده بازگشت. مقامهای آمریکایی مدعی هستند بالن چینی در مسیری حرکت کرده است که محل انبار موشکهای بالستیک قارهپیمای آمریکا است.
چین در واکنش به حضور این بالن در حریم هوایی آمریکا، ضمن عذرخواهی، بالن را یک «ابزار هواشناسی» خواند که از مسیر اصلیاش منحرف شده است. آمریکا حاضر به پذیرش این موضوع نشده است.
دو مقام ارشد دفاعی آمریکایی به شرط ناشناس ماندن اسامیشان به خبرنگاران گفتند که ارتش ایالات متحده دائما در حال ارزیابی تهدید است و به این نتیجه رسیدهاند که فناوری موجود در بالن اطلاعات قابل توجهی فراتر از آنچه که قبلا از ماهوارهها میتوانست به دست آورد، به چین نمیدهد. با این حال یک مقام ارشد دولت ایالات متحده مدعی شده است «این بالن نظارتی عمدا ایالات متحده و کانادا را طی کرد و ما مطمئن هستیم که به دنبال نظارت بر سایتهای نظامی حساس بوده است.»
این مقام از بالن دوم چینیها گفت و افزود: «بالن دوم که بر فراز آمریکای مرکزی و جنوبی مشاهده شد، یکی دیگر از بالنهای نظارتی چین و دارای مشخصات فنی مشابه با بالنی است که بر فراز ایالات متحده پرواز کرد.» مقامات آمریکایی مدعی هستند که بالنهای جاسوسی چین حداقل سه بار در دوران دولت ترامپ و حداقل یک بار دیگر در دوران ریاستجمهوری بایدن، وارد حریم هوایی آمریکا شدهاند. بههرحال، جو بایدن روز چهارشنبه دستور ساقط کردن بالن را صادر کرد. روز گذشته ارتش آمریکا با اعزام یک جنگنده اف-۲۲ این بالن را بر فراز اقیانوس اطلس سرنگون کرد.
پیامهای ارسال بالن
آمریکا میگوید بالنها در برابر ماهوارههای جاسوسی چین تواناییهای کمتری دارند. ماهوارهها همچنین راحتتر و بیمناقشه میتوانند دست به جمعآوری اطلاعات بزنند. این مسائل نشان میدهد اهمیت واقعه اخیر نه بالن و تجهیزات همراهش، بلکه صرفا ماموریت آن است. چین از بالن برای ارسال پیامهایی چندگانه استفاده کرده است.
1- آمریکا مزه جنگ احتمالی بر سر تایوان را چشید
بهطور عمومی «حمله روسیه به اوکراین» با «حمله احتمالی چین به تایوان» مقایسه میشود، اما میان این دو تفاوتهایی نیز وجود دارد. در حمله روسیه به اوکراین، غرب مداخله مستقیم نظامی نداشت تا دو قدرت هستهای با یکدیگر وارد جنگ شوند، اما درخصوص تایوان، غرب مشخص ساخته بلافاصله وارد جنگ میشود. این مساله نشان میدهد تنش بر سر تایوان، جنگ یک قدرت هستهای با یک کشور فاقد توان هستهای نخواهد بود، زیرا آمریکا فورا وارد جنگ میشود.
اینگونه برداشت میشود که جنگ مستقیم میان دو قدرت هستهای حتی برای مدت کمی نیز نمیتواند متعارف باقی بماند و بهسرعت هستهای خواهد شد. آمریکا با حضور نظامی در اطراف تایوان درحال نشان دادن چنگ و دندان به چین است تا دورنمایی از یک درگیری بزرگ را برای پکن ترسیم کند.
2- تنگ شدن حلقه تحریمها و واکنش چین
در جنگ اوکراین، اروپا همزمان با تحریم روسیه در برابر چین نیز جسارت یافته و به پیروی از آمریکا درحال افزایش فشارها بر پکن است. در سویی دیگر طی هفتههای اخیر ژاپن و هلند بهعنوان دو کشور مهم در حوزه تراشهها اعلام کردهاند به تحریمهای آمریکا علیه چین میپیوندند. پیوستن این کشورها به حوزه تحریم تراشهای چین، پکن را با گرفتاری بزرگی مواجه میکند. تراشهها قلب وسایل الکترونیکی هستند و بدون آنها تولید جهانی عملا متوقف میشود.
در زمینه تامین تراشهها باید به لایهها و زنجیره تامین توجه کرد. در لایهبندی، تامین تراشهها دارای سه لایه است. در لایه اول که به طراحی تراشهها مربوط میشود، آمریکا یگانه طراح تراشهها در جهان به حساب میآید. در لایه دوم کشورهای سازنده دستگاههای تولیدکننده تراشهها قرار دارند. هرکارخانهای که قصد تولید تراشهها را داشته باشد باید دستگاههای تولیدکننده را از این سه کشور وارد کند. در لایه سوم کشورهای تولیدکننده قرار دارند که شامل طیف متفاوتی از کشورها میشوند، اما با این حال تایوان 90 درصد تراشههای پیشرفته جهان را تولید میکند.
چین در ابتدا با ایجاد محدودیت در صادرات تراشه به این کشور، در لایه نخست دچار گرفتاری شد اما بلافاصله کوشید با تامین دستگاههای ساخت تراشه از کشوری مانند هلند به تقویت تولید داخلی بپردازد. حالا با کشیده شدن محدودیتها به لایه دوم، گرفتاری چین نیز بیشتر شده است.
به غیر از لایهبندی تامین تراشهها، زنجیره تامینی نیز در این حوزه وجود دارد بهگونهای که در کنار آمریکا که طراح تراشههاست، هلند دستگاههای لیزری ویژه و ژاپن نیز فلزات مورد استفاده در تراشهها را تامین میکنند. چینیها امروزه با گرفتاری توامانی در لایهبندی و زنجیره مواجه شدهاند.
چین در این وضعیت چارهای جز خروج از موضع دفاعی و نشان دادن تواناییهای مقابلهای خود ندارد. به عبارت دیگر پکن میخواهد نشان دهد وقتی واشنگتن از آنچه در دست دارد بهره میگیرد، دلیلی برای خودداری آنها از اقدامی مشابه وجود ندارد.
3- خروج از موضع دفاع
با وجود تمام تبعات، غرب بهدنبال استفاده حداکثری از ظرفیتها علیه چین است. غرب اینگونه میاندیشد که چین پس از احساس اعتمادبهنفس اولیه بهدنبال تهاجم روسیه به اوکراین، با افزایش همگرایی کشورهای غربی و ناکامی نظامی روسیه، به موضع دفاع رفته است. بهطور ویژه سال گذشته سفر پلوسی، رئیس سابق مجلس نمایندگان آمریکا پس از ماهها صحبت از احتمال حمله نظامی چین به تایوان، ظرفیت التهابی چینیها علیه این شبهجزیره را تخلیه کرد. پکن در شرایط کنونی قصد دارد با دست زدن به اقداماتی مناسب برداشت غرب از خود را تغییر داده و نشان دهد در لاک دفاعی فرونرفته است.
4- تنها چین در خاکش با معضل نظامی درگیر نیست
تنشها میان آمریکا و چین در تایوان جریان دارد؛ جایی که به پکن نزدیک است نه واشنگتن. این مساله باعث شده تا هرگونه تنش در این منطقه برای چینیها گرانتر رقم بخورد، از این رو پکن قصد دارد به آمریکا بگوید حتی اگر این تنشها در سطح مدیریت شده باقی بمانند، این آنها نیستند که به آتش نزدیک خواهند بود بلکه آتش به آمریکا نیز نزدیک میشود.
5- ایجاد بهانه برای برخورد نظامی با منافع آمریکا
چین با ارسال بالنهایی که ادعا میشود برای هواشناسی بوده و بهدلیل باد بهاشتباه وارد خاک آمریکا شدهاند، اقدامی بهشدت منعطف برای به چالش کشیدن آمریکا انجام داد. این بالنها هم چالش برانگیز بودند و هم بهدلیل غیرنظامی بودن، چندان خطرناک بهشمار نمیرفتند. حالا آمریکا با سرنگونی بالن این بهانه را به طرف چینی داده تا درصورت لزوم از طریق اخلال الکترونیکی دست به اخلال در حضور نظامی آمریکا در شرق آسیا بزند. چینیها میتوانند در پرواز پهپادهای آمریکا بر فراز تایوان و شبهجزیره کره اخلال کنند یا با تجهیزات داخلی و همچنین خریداری شده از روسیه ماهوارههای جاسوسی آمریکا را با مشکل روبهرو کنند.
بهنظر میرسد روسیه بهدلیل نیاز به همراهی چین در جنگ با اوکراین، امتیازات زیادی را در قالب انتقال فناوریهای نظامی در اختیار چین قرار دهد؛ ازجمله فناوریهای پیشرفته اختلال در ماهوارهها. مسکو همچنین ذینفع هرگونه استفاده از این تجهیزات توسط چینیها علیه آمریکاست.
منبع: روزنامه فرهیختگان
