به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ نشست طولانیمدت ۲ ساعت و ۴۵ دقیقهای میان ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، و دونالد ترامپ، رئیسجمهور امریکا، در پایگاه نظامی «اِلماندورف–ریچاردسون» آلاسکا، رویدادی بود که از هفتهها پیش نگاه رسانهها و سیاستمداران جهان را به خود جلب کرده بود. دیداری که بسیاری امیدوار بودند بتواند روزنهای برای توقف جنگ اوکراین بگشاید، اما پایان آن چیزی جز سکوت مبهم، لبخندهای دیپلماتیک و بیانیههای تکراری نبود. اگرچه ترامپ طبق عادت همیشگی، با عبارات پرطمطراق از «روز عالی» و «پیشرفت بزرگ» سخن گفت، اما واقعیت نشست چیزی جز بینتیجه ماندن تلاشها نبود؛ واقعیتی که حتی با نمایشهای تبلیغاتی دو رهبر نیز پوشانده نشد.
لبخندهای دیپلماتیک در مقابل سکوت معنادار
صحنه دیدار آلاسکا بیش از آنکه نشانی از حل بحران اوکراین داشته باشد، به صحنهای برای نمایش قدرت و رفتارهای نمادین تبدیل شد. ترامپ با لحن پرهیاهوی همیشگی تلاش کرد تا دیدار را «موفقیت شخصی» معرفی کند، اما در سوی مقابل، پوتین با کمگویی و رفتاری حسابشده، تصویری از یک رهبر باهوش و مسلط ارائه داد. این تضاد در سبک رفتاری، بهخوبی تفاوت رویکرد دو رئیسجمهور را نشان میداد: یکی با شعار و اغراق، دیگری با سکوت و خونسردی.
زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، که در این نشست حضور نداشت، بلافاصله با اظهاراتی روشن نشان داد که نسبت به پیامدهای احتمالی نشست نگران است. او تأکید کرد که «مسائل مربوط به سرزمین تنها با اوکراین حلوفصل میشود» و بدینترتیب تلویحاً هشدار داد که هیچ توافقی بدون حضور کییف مشروعیت ندارد.
اروپا: حمایت محتاطانه، نگرانی پنهان
واکنش اروپاییها به نشست آلاسکا دوپهلو بود. از یکسو در بیانیه مشترک اعلام کردند که «از تلاشهای ترامپ برای متوقف کردن خونریزی» استقبال میکنند؛ از سوی دیگر، با تأکید بر ضرورت «تضمینهای امنیتی قوی برای اوکراین»، نگرانی خود را از نتایج این مذاکرات پنهان نکردند.
امانوئل ماکرون، رئیسجمهور فرانسه، تصریح کرد که فشارها بر روسیه باید تا زمان دستیابی به صلح ادامه یابد. کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا، نیز یادآور شد که بدون حضور مستقیم زلنسکی، هیچ مسیری به سوی صلح واقعی هموار نخواهد شد. این مواضع، در مجموع، تصویری از شکاف میان رویکرد امریکا و اروپا ارائه میدهد: واشینگتن مایل به نمایش موفقیت سریع، در حالی که اروپا خواستار تضمینهای بلندمدت و واقعی است.
نگرانی از معامله پشتپرده
بلومبرگ و برخی رسانههای غربی فاش کردند که نگرانی اصلی رهبران اروپایی احتمال فشار ترامپ بر زلنسکی برای واگذاری بخشهایی از خاک اوکراین است. این گمانهزنی بیاساس هم نیست؛ زیرا ترامپ در گذشته بارها از ضرورت «توافق سریع» سخن گفته و چنین توافقی ممکن است برای او بیش از هر چیز یک دستاورد انتخاباتی در داخل امریکا باشد.
پیش از نشست، ترامپ تلاش زیادی کرد تا اقتدار امریکا را به رخ پوتین بکشد. تهدید به ترک جلسه در صورت بینتیجه بودن مذاکرات، به پرواز درآوردن جنگندههای اف-۲۲ بر فراز محل استقبال، و حتی سناریوهای نمایشی دیگر، بخشی از این نمایش قدرت بود. پوتین نیز با ورود غیرمنتظره با ایلوشین-۹۶ به جای توپولوف-۲۱۴، نشان داد که در بازی نمادین دست کمی از رقیب امریکایی خود ندارد.
تکرار شعارهای همیشگی ترامپ
ترامپ پس از پایان نشست همان عباراتی را تکرار کرد که در بسیاری از دیدارهای پیشین نیز گفته بود: «پیشرفت بزرگ»، «نشست پربار» و «فقط چند نکته باقیمانده». اما وقتی خبرنگاران درباره جزئیات پرسیدند، پاسخی روشن دریافت نکردند. او در شبکه اجتماعی خود نوشت: «روزی عالی و موفقیتآمیز در آلاسکا!» و حتی وعده داد که در صورت دیدار خوب با زلنسکی، نشست سهجانبهای میان او، پوتین و زلنسکی برگزار کند.
این در حالی است که منابع نزدیک به کاخ سفید تأکید کردند ترامپ در مسیر بازگشت با زلنسکی و رهبران ناتو تماسهای تلفنی طولانی داشته است. به گفته آکسیوس، ترامپ در این تماسها گفته که پوتین مخالف آتشبس کوتاهمدت است و به توافق جامع میاندیشد. این موضع دقیقاً با نگرانیهای زلنسکی در تضاد است؛ چرا که او از احتمال افزایش حملات روسیه در روزهای آینده سخن گفته و تأکید کرده که باید فشار بر مسکو تشدید شود.
واکنش رسانهها و افکار عمومی
رسانههای اوکراینی و امریکایی نشست آلاسکا را «بیمعنا»، «شرمآور» و حتی «بیفایده» توصیف کردند. کییف ایندیپندنت در سرمقاله خود نوشت: «این اجلاس چندشآور، شرمآور و در نهایت بیفایده بود. ترامپ حتی به هشدارهای خودش هم پایبند نماند.»
مردم اوکراین با دیدن تصاویر استقبال گرم ترامپ از پوتین، احساس خشم و اندوه کردند. پیامهای سرشار از ناامیدی و اشک به شبکههای خبری رسید و بسیاری صحنه فرش قرمز برای پوتین را نشانهای تلخ از انزوای تدریجی اوکراین دانستند.
پوتین؛ برندهای که سکوت را ترجیح داد
پوتین برخلاف ترامپ که مدام از «پیروزی» سخن میگفت، ترجیح داد با سکوت و پیامهای محدود، خود را پیروز میدان نشان دهد. او حضورش در خاک امریکا را یک دستاورد معرفی کرد و بار دیگر تکرار کرد که «گسترش ناتو» ریشه اصلی جنگ اوکراین است.
او حتی هشدار داد که اروپاییها نباید «پیشرفت نوپا» را نابود کنند و تلویحاً تلاش کرد میان واشینگتن و اروپا شکاف بیندازد. در اقدامی معنادار نیز گفت: «اگر ترامپ رئیسجمهور بود، این جنگ آغاز نمیشد»؛ جملهای که از نظر بسیاری، به منزله تأیید ادعای ترامپ درباره انتخابات ۲۰۲۰ امریکا بود.
ارزیابی تحلیلگران؛ «هدیهای به پوتین»
تحلیلگران غربی تقریباً یکصدا نشست آلاسکا را پیروزی برای پوتین دانستند. جان بولتون، مشاور امنیت ملی پیشین امریکا، گفت: «پوتین برنده نشست بود، هرچند ترامپ بازنده مطلق هم نبود.» مایکل مکفال، سفیر پیشین امریکا در روسیه، حضور پوتین در امریکا را «هدیهای از سوی ترامپ» دانست و تأکید کرد که این دیدار به مشروعیتبخشی به رئیسجمهور تحت تعقیب روسیه کمک کرده است.
تام بیتمن، خبرنگار بیبیسی در آلاسکا، نوشت: «پوتین بهعنوان معمار جنگ، با استقبال فرش قرمز و آغوش باز رئیسجمهور امریکا روبهرو شد. ترامپ اما دستاورد ملموسی نداشت. این دیدار یک پیروزی آشکار برای پوتین بود.»
از سوی دیگر، مقامات روسی آشکارا از موفقیت نشست سخن گفتند. دیمیتری مدودف اعلام کرد که «تشدید فشار امریکا بر روسیه متوقف شد» و ماریا زاخارووا نیز استقبال گرم از پوتین را «شکست کامل روایت غرب درباره انزوای روسیه» توصیف کرد.
صحنهای برای نمایش، نه صلح
نشست آلاسکا بیش از آنکه تلاشی برای پایان جنگ اوکراین باشد، به صحنهای برای نمایش قدرت و رقابت تبلیغاتی میان دو رهبر تبدیل شد. ترامپ تلاش کرد آن را بهعنوان دستاوردی برای سیاست داخلی امریکا عرضه کند، در حالی که پوتین از فرصت استفاده کرد تا مشروعیت بینالمللی خود را افزایش دهد و نشان دهد که همچنان در معادلات جهانی دست بالا را دارد.
اروپا و اوکراین اما با نگرانی به این نمایش نگریستند؛ زیرا هیچ تضمین امنیتی جدیدی برای کییف حاصل نشد و حتی احتمال افزایش فشار بر اوکراین بیشتر شد. رسانههای غربی نیز نشست را نه آغاز صلح، بلکه ادامهای بر بازیهای دیپلماتیک بیحاصل دانستند.
نشست آلاسکا بار دیگر ثابت کرد که در معادله جنگ اوکراین، صلح همچنان دور از دسترس است و مذاکرهای که بدون حضور مستقیم اوکراین برگزار شود، بیش از آنکه به حل بحران کمک کند، به ابزاری برای نمایش قدرت میان رهبران جهانی بدل خواهد شد.
گزارش از امیر صفره
