به گزارش خبرنگار تشکلهای دانشجویی «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ عرفان کلانتر/// مکانیسم ماشه بخشی از توافق برجام است که به کشورهای عضو اجازه میدهد در صورت نقض تعهدات از سوی ایران، تحریمهای پیشین شورای امنیت سازمان ملل به طور خودکار بازگردانده شود. با این حال، بررسی وضعیت فعلی اقتصاد ایران و تجربه سالهای گذشته نشان میدهد که فعالسازی این مکانیسم تأثیر قابل توجهی بر اقتصاد کشور نخواهد داشت. در ادامه با دلایل منطقی و مستند، این موضوع بررسی میشود.
دلیل اول: تحریمهای اصلی آمریکا هستند، نه سازمان ملل
بخش عمده مشکلات اقتصادی ایران ناشی از تحریمهای یکجانبه و ثانویه آمریکا در حوزههایی مانند صادرات نفت و نظام بانکی است. تحریمهای شورای امنیت سازمان ملل، که مکانیسم ماشه آنها را بازمیگرداند، در مقایسه با تحریمهای آمریکا اثر چندانی ندارند. از زمان خروج آمریکا از برجام در سال ۱۳۹۷، تحریمهای ثانویه به قدری شدید بودهاند که عملاً شرکتهای خارجی را از همکاری با ایران بازداشتهاند. بنابراین، بازگشت قطعنامههای شورای امنیت تغییر اساسی در وضعیت موجود ایجاد نمیکند و بیشتر کارکرد سیاسی دارد تا اقتصادی.
دلیل دوم: سازگاری اقتصاد ایران با تحریمها و یافتن راههای جایگزین
ایران در سالهای اخیر توانسته است با شرایط تحریم سازگار شود و مسیرهای تازهای برای تجارت بیابد. صادرات نفت از طریق کانالهای غیررسمی به کشورهایی مانند چین ادامه دارد و بخش زیادی از نیاز ارزی کشور از این طریق تأمین میشود. افزون بر این، تحریمهای سازمان ملل بیشتر بر حوزههایی مانند تسلیحات و فناوریهای خاص تمرکز دارند و ارتباط مستقیمی با تجارت روزمره ایران ندارند. از سوی دیگر، شرکای اصلی ایران همچون چین و روسیه تمایل چندانی به اجرای سختگیرانه چنین تحریمهایی ندارند و روابط اقتصادی خود را ادامه خواهند داد. این نشان میدهد که مکانیسم ماشه توانایی ایجاد فشار تازه بر اقتصاد ایران را ندارد.
دلیل سوم: جنبه روانی و فقدان کارایی عملی مکانیسم ماشه
مکانیسم ماشه بیش از آنکه ابزار اقتصادی باشد، کارکردی روانی دارد. تحریمهای اصلی سالهاست که بر اقتصاد ایران اعمال شدهاند و این ابزار دیگر کارآمدی گذشته را ندارد. در شرایط کنونی، فعالسازی دوباره تحریمهای شورای امنیت تنها یک اقدام نمادین است و تغییر واقعی در روند اقتصاد ایجاد نمیکند. بسیاری از تحلیلگران معتقدند این اقدام بیشتر با هدف اثرگذاری بر افکار عمومی صورت میگیرد تا ایجاد تحول در واقعیتهای اقتصادی. ایران نیز میتواند با تکیه بر سیاستهای داخلی مانند تقویت تولید و توسعه روابط با کشورهای آسیایی و منطقهای، اثرات روانی چنین اقداماتی را خنثی کند.
با توجه به دلایل یادشده، فعالسازی مکانیسم ماشه تأثیر ملموسی بر اقتصاد ایران نخواهد داشت. فشار اصلی بر اقتصاد ایران ناشی از تحریمهای آمریکا است و ایران توانسته است با ایجاد مسیرهای جایگزین، وابستگی خود به سازوکارهای غربی را کاهش دهد. در نتیجه، راهبرد اصلی برای حفظ ثبات اقتصادی کشور تمرکز بر توان داخلی و تقویت روابط با شرکای غیرغربی است. این واقعیت نشان میدهد که اقتصاد ایران مقاومتر از آن است که با چنین ابزاری متزلزل شود.
