به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران»، بیرون از خانه به اندازه کافی خبرهای استرسزا هست؛ نگذاریم این استرس، خانواده ما را از هم بپاشد. وقتی میترسیم یا نگرانیم، ناخواسته با همسر، فرزند یا والدینمان تندتر حرف میزنیم یا سر مسائل کوچک میجنگیم. بیایید یاد بگیریم چطور در این روزهای سخت، به جای قضاوت کردن، پناهگاه هم باشیم.
درک تغییرات فیزیولوژیک در شرایط جنگی (رویکرد عصبشناختی)
در زمان بحرانهای طبیعی و جنگ، بخشی از مغز به نام «آمیگدال» (مسئول پردازش ترس و تهدید) بیشفعال میشود و قشر پیشپیشانی (مسئول منطق و کنترل تکانه) کارکرد خود را تا حدودی از دست میدهد.
اعضای خانواده باید آگاه باشند که پرخاشگری، لجبازی یا اختلاف نظرهای شدید در این دوران، لزوماً نشانه مشکلات عمیق خانوادگی نیست، بلکه واکنش مغز به یک تهدید بیرونی است.
بیایید پیش از شروع هر بحثی در خانه، سطح استرس یکدیگر را بسنجیم. اگر عضوی از خانواده اخبار بدی شنیده یا به شدت مضطرب است، گفتگو در مورد مسائل مورد اختلاف را به تعویق بیندازیم. (قانون توقف یا Time-out در روانشناسی).
تکنیک «ارتباط بدون خشونت» (NVC) اثر دکتر مارشال روزنبرگ
در شرایط ملتهب، افراد معمولاً به جای بیان احساساتشان، یکدیگر را قضاوت میکنند یا مقصر میدانند. مدل روزنبرگ چهار مرحله دارد که میتوان در خانواده تمرین کرد:
باید به جای گفتن «تو همیشه با حرفهایت من را میترسانی»، بگوییم: «وقتی مدام اخبار جنگ را با صدای بلند در خانه پخش میکنی...»
بیان احساس: «... من احساس اضطراب و ناامنی شدیدی میکنم.»
بیان نیاز: «... چون در این شرایط، به آرامش و احساس امنیت در فضای خانه نیاز دارم.»
درخواست شفاف: «... ممکن است از این به بعد اخبار را با هدفون گوش دهی؟»
هدف: این روش مانع از گارد گرفتن اعضای خانواده در برابر یکدیگر میشود و به جای حمله به شخصیت فرد، روی نیازهای روانی تمرکز میکند.
مدیریت «چهار اسب سوار آخرالزمان» در روابط
انستیتو گاتمن (Gottman Institute) که از معتبرترین مراجع زوجدرمانی در جهان است، هشدار میدهد که استرسهای بیرونی باعث ورود چهار رفتار مخرب به خانواده میشود: انتقاد، تحقیر، حالت دفاعی و دیوار کشیدن (سکوت).
در شرایط جنگی چه کنیم: در زمان اختلاف نظر سیاسی یا اجتماعی درون خانواده، از «شروع نرم» (Soft Start-up) استفاده کنید. یعنی بحث را با لحنی آرام و بدون کنایه آغاز کنید.
مثلا اگر همسر یا فرزند شما واکنشی به شرایط دارد که شما با آن مخالفید، به جای انتقاد («این چه طرز فکر احمقانهای است؟»)، از تکنیک اعتباربخشی به احساس (Validation) استفاده کنید: «من میفهمم که تو چقدر عصبانی و ترسیدهای که این حرف را میزنی، اما من از زاویه دیگری به موضوع نگاه میکنم.» شما میتوانید با «احساسِ» فرد همدلی کنید، حتی اگر با «عقیده» او مخالف باشید.
برونسپاریِ مشکل بر اساس رویکرد روایتدرمانی
در زمان جنگ، خانوادهها اغلب خشم ناشی از دنیای بیرون را بر سر یکدیگر خالی میکنند. رویکرد «روایتدرمانی» (Narrative Therapy) مایکل وایت، پیشنهاد میکند که مشکل را از فرد جدا کنید.
کاربرد: اعضای خانواده باید به یک توافق نانوشته برسند که: «من و تو در برابر هم نیستیم؛ ما هر دو در برابر این بحران/استرس بیرونی هستیم.»
چه کار کنیم: وقتی اختلاف نظری بالا میگیرد، یکی از اعضا میتواند یادآوری کند: «ما الان از دست هم عصبانی نیستیم، ما هر دو تحت فشار شرایط بیرونیم. بیایید اجازه ندهیم این فشار، ما را روبهروی هم قرار دهد.»
دستورالعمل انجمن روانشناسی (APA) برای تابآوری خانواده
انجمن روانشناسی در راهنماهای خود برای مواجهه با تروماهای جمعی تاکید میکند که خانواده باید به یک «پناهگاه امن» (Safe Haven) تبدیل شود.
تعیین مرز برای بحثها: خانواده باید توافق کند که در زمانهای خاصی (مثلاً سر میز غذا یا قبل از خواب) صحبت درباره اخبار، جنگ و اختلافات ممنوع است. این فضاهای خالی از تنش، برای بازسازی روانی اعضا حیاتی است.
پذیرش تفاوت در مکانیسمهای دفاعی: درک کنید که آدمها در بحران متفاوت عمل میکنند. یک نفر ممکن است بخواهد مدام حرف بزند، دیگری ممکن است سکوت کند یا خود را با کار سرگرم کند. احترام به این تفاوتها و برچسب نزدن به یکدیگر (مثلاً بیتفاوت خواندن کسی که سکوت کرده) کلید همدلی است.
خلاصه کلام اینکه، استرسهای دوران بحران مانند ترکشهای نامرئی هستند که مستقیماً روان اعضای خانواده را هدف قرار میدهند. آگاهی از این واقعیت که پرخاشگریهای این روزها، واکنشِ طبیعی مغز به احساس ناامنی است، اولین قدم برای گذشت و درک متقابل است.
