به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ نشست تخصصی «کمک به حل مسائل کشور: یادگیری سیار در سایه جنگ» با هدف بررسی چالشها، ظرفیتها و راهکارهای تداوم آموزش در شرایط بحرانی، بهویژه در موقعیتهای ناشی از جنگ، جابهجایی خانوادهها و اختلال در آموزش حضوری، به همت گروه تکنولوژی آموزشی دانشگاه علامه طباطبائی برگزار شد.
این نشست که پیرو تعویق برگزاری همایش یادگیری سیار به دلیل شرایط خاص پیشآمده برنامهریزی شده بود، بهصورت هیبریدی برگزار شد و جمعی از متخصصان حوزه تکنولوژی آموزشی، مدیران مدارس، معلمان، فعالان میدانی، نمایندگان وزارت آموزشوپرورش و پلتفرم شاد در آن حضور داشتند.
در این نشست، یادگیری سیار بهعنوان یکی از راهکارهای مهم برای تداوم آموزش در شرایط بحران مورد بحث و بررسی قرار گرفت. سخنرانان تأکید کردند که آموزش در شرایط جنگی و بحرانی فقط به معنای انتقال محتوای درسی نیست، بلکه با موضوعاتی همچون امنیت روانی دانشآموزان، نقش خانواده، دسترسی به ابزارهای آموزشی، کیفیت ارتباط معلم و دانشآموز و تابآوری نظام آموزشی پیوند مستقیم دارد.
بار سنگین آموزش مجازی بر دوش والدین
در ابتدای نشست، دکتر فاطمه جعفرخانی، عضو هیئت علمی گروه تکنولوژی آموزشی دانشگاه علامه طباطبائی و دبیر نشست، گزارشی از چالشهای یادگیری سیار پس از تجربه کرونا و مشاهدات میدانی خود و تیم همراه ارائه کرد.
او با اشاره به روایت مادران دانشآموزان، بهویژه در مقطع ابتدایی، نامناسب بودن زمان برگزاری کلاسها، نبود آموزش عمیق و منظم در برخی دروس، وابستگی بیش از حد دانشآموزان به والدین، ضعف تعامل تصویری میان معلم و دانشآموز و فشار ناشی از حضور و غیاب و ارسال تکلیف را از جمله مهمترین مسائل خانوادهها در تجربه آموزش مجازی برشمرد.
آموزش «وقت و بیوقت»؛ روایت یک مدیر از چالشهای پنهان شاد
در ادامه، لادن حاجیانوری، معاون آموزشی مقطع متوسطه دوم و دانشجوی کارشناسی ارشد تکنولوژی آموزشی، از منظر مدیریت مدرسه به چالشهای آموزش در بستر شاد پرداخت.
او ارسال فایل در زمان آغاز کلاس، گم شدن تکالیف و لینکها در میان پیامها، نبود آرشیو منظم، ضعف بازخورد آموزشی و از میان رفتن مرز زمانی آموزش را از مهمترین مشکلات اجرایی مدارس در آموزش مجازی عنوان کرد.
بازگرداندن امید و نشاط به کودکان با مداخلات آموزشی
نیلوفر امینپور، داوطلب جهادی فعال در محلهای اسکان خانوادههای آسیبدیده از جنگ و دانشجوی کارشناسی ارشد تکنولوژی آموزشی، نیز تجربه میدانی خود از وضعیت دانشآموزان در شرایط بحران را تشریح کرد. وی افت تحصیلی در درسهایی مانند ریاضی، علوم و املا، نبود فضای مناسب برای مطالعه و بیثباتی روانی و معیشتی خانوادهها را از مهمترین آسیبهای آموزشی این شرایط دانست.
او همچنین به نقش مثبت مداخلات سیار، حضور داوطلبانه معلمان، کتابخانه سیار، بازیهای آموزشی و فعالیتهای تربیتی در بازگرداندن امید و نشاط به کودکان اشاره کرد.
ضرورت آگاهسازی والدین برای ایفای نقش خود در آموزش مجازی
در بخش دیگری از نشست، محیا زارعنسب، معاون اجرایی مقطع متوسطه اول و دانشجوی دکتری تکنولوژی آموزشی، چالشهای تدریس آنلاین را از منظر نقش والدین بررسی کرد. وی مداخله بیش از حد والدین، دشواری مدیریت کلاسهای سنین پایین، نامناسب بودن محیط یادگیری در خانه، کمک گرفتن دانشآموزان از خانواده در انجام تکالیف و سنجش آنلاین و ضرورت آگاهسازی والدین نسبت به نقش صحیح خود در آموزش مجازی را از مهمترین مسائل این حوزه دانست.
همدلی؛ رکن اصلی آموزش دیجیتال در شرایط بحران
پس از ارائه گزارشها، دکتر فرمند فرزین، معلم نمونه استان تهران و دانشآموخته دکتری تکنولوژی آموزشی، با رویکردی راهکارمحور تجربه زیسته خود را بیان کرد. وی کلاس آنلاین در شرایط بحران را «پناهگاه امن دانشآموز» توصیف کرد و گفت در وضعیت جنگی، کلاس نباید بار روانی تازهای بر دانشآموز تحمیل کند، بلکه باید با احوالپرسی، کاهش تکالیف فرساینده، تعامل انسانی و اصل «کمتر اما مؤثرتر» زمینه آرامش و آمادگی یادگیری را فراهم سازد.
دکتر فرزین در ادامه، راهکارهایی مانند تدریس سهدقیقهای، بازیسازی آموزشی، استفاده از ابزارهای ساده خانگی، مشارکت سریع دانشآموزان در گفتوگوهای کلاسی و ارزشیابی فرایندمحور را برای ارتقای کیفیت یادگیری سیار پیشنهاد کرد. وی تأکید کرد که در بحران، زیرساخت و ابزار اهمیت دارند، اما قله هرم آموزش دیجیتال، همدلی و ارتباط انسانی است.
سامانه شاد و ضرورت یک نگاه شبکهای به ذینفعان آموزش
دکتر خشایار فهیم، مشاور تیم پلتفرم شاد، سخنران دیگر این نشست بود که به چالشهای فنی و اجرایی این پلتفرم از جمله کندی، اختلال در دانلود و آپلود فایل، حذف فایلها، فشار همزمان کاربران و کمبود زیرساختهای کافی پرداخت و به پرسشهای مطرحشده پاسخ داد.
وی با تأکید بر ضرورت همافزایی مسئولان و نهادهای مرتبط اظهار کرد که حل مسئله سامانه شاد تنها با نگاه فنی ممکن نیست و باید شبکهای از ذینفعان شامل دانشآموزان، خانوادهها، معلمان، مدیران مدارس، وزارت آموزشوپرورش، وزارت ارتباطات، تیمهای فنی و سیاستگذاران در نظر گرفته شوند.
آموزش؛ سنگرِ امید در روزهای بحرانی
در ادامه نشست، دکتر رضوان حکیمزاده، معاون آموزش ابتدایی وزارت آموزشوپرورش، با جمعبندی مسائل مطرحشده، به تبیین راهکارهای راهبردی از منظر این وزارتخانه پرداخت. وی با تأکید بر تفاوت شرایط جنگی با دوران کرونا گفت: آموزش در بحران تنها انتقال مفاهیم درسی نیست، بلکه حفظ امید، انسجام اجتماعی و احساس رها نشدن دانشآموزان و خانوادهها نیز بخشی از کارکرد مدرسه است.
دکتر حکیمزاده با اشاره به ویژگیهای خاص دانشآموزان ابتدایی افزود: طراحی یادگیری سیار برای کودکان باید با توجه به تمرکز کوتاه، نیاز به جذابیت بصری، تعامل و حمایت خانواده انجام شود. وی همچنین بر ضرورت توانمندسازی معلمان، تولید محتوای کوتاه و چندرسانهای، استفاده از میکرولرنینگ، بازیوارسازی و تدوین چارچوبهای آموزشی برای والدین تأکید کرد.
لزوم آمادگی نظام آموزشی باید برای تداوم آموزش در بحرانها
در بخش پایانی نشست، دکتر محمدرضا نیلی احمدآبادی، دبیر علمی همایش یادگیری سیار و عضو هیئت علمی گروه تکنولوژی آموزشی دانشگاه علامه طباطبائی، با بیان نکاتی درباره آینده آموزش، اظهار کرد: یادگیری سیار نباید ابزاری موقت برای روزهای بحران تلقی شود، بلکه باید بهعنوان بخشی جدی از آینده نظام آموزشی مورد توجه قرار گیرد.
او تأکید کرد که کشور همواره ممکن است با بحرانهایی مانند جنگ، زلزله، آلودگی هوا، ناترازی انرژی و تعطیلی مدارس مواجه شود؛ از این رو، نظام آموزشی باید از پیش برای تداوم آموزش در شرایط مختلف، طراحی پایدار داشته باشد.
فقدان سند راهبردی؛ حلقه مفقوده نظام آموزشی ایران در مواجهه با بحرانها
همچنین دکتر زهرا جامهبزرگ و دکتر محسن روشنیان رامین، از اعضای هیئت علمی گروه تکنولوژی آموزشی دانشگاه علامه طباطبائی، دیدگاههای خود را درباره محورهای مطرحشده در نشست بیان کردند. دکتر جامهبزرگ نبود سند راهبردی جامع برای مواجهه نظام آموزش با بحرانها را یکی از مسائل مهم کشور دانست. دکتر روشنیان رامین نیز با اشاره به مباحث مربوط به پلتفرم شاد و سیاستگذاری آموزش مجازی تأکید کرد: در شرایطی که زیرساختها بهطور کامل پاسخگو نیستند، سیاستگذاری آموزشی باید بیش از تحکم، بر تسهیلگری استوار باشد.
در بخش پرسش و پاسخ، گزارشی از پرسشها و دغدغههای مطرحشده در بخش مجازی نشست ارائه شد و در ادامه، مسئولان و سخنرانان حاضر به پرسشهای شرکتکنندگان پاسخ دادند.
جمعبندی مباحث این نشست نشان داد که یادگیری سیار در شرایط بحران، تنها به ابزارهای فناورانه وابسته نیست، بلکه نیازمند ترکیبی از زیرساخت پایدار، طراحی آموزشی منعطف، توانمندسازی معلمان، نقشآفرینی آگاهانه خانوادهها، حمایت روانی از دانشآموزان و همکاری مؤثر میان دانشگاه، مدرسه و نهادهای اجرایی است. بر اساس دیدگاههای مطرحشده، آینده آموزش کشور باید بر پایه الگویی ترکیبی، منعطف، انسانی و فناورانه طراحی شود؛ الگویی که در آن آموزش حضوری و یادگیری سیار مکمل یکدیگر باشند و نظام آموزشی بتواند در برابر بحرانها نهتنها متوقف نشود، بلکه تابآورتر، عادلانهتر و کارآمدتر عمل کند.
