به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ امروزه توجه به کتاب و کتابخوانی، یکی از نشانههای رشد و تعالی فرهنگی هر جامعه به شمار میرود. اما بر اساس آمارهای موجود، سرانه مطالعه در ایران به حدود ۱۳ دقیقه در روز رسیده است؛ رقمی که در مقایسه با سایر کشورها بسیار تأسفانگیز است. این در حالی است که کتاب بهترین غذای فکری برای فرزندان ماست و میتواند دروازهای به سوی جهان گسترده دانش و معرفت باشد.
نکته مهم این است که عادت به مطالعه، امری اکتسابی است که پایه اولیه آن در خانواده شکل میگیرد. اگر والدین و افراد بزرگتر خانواده به مطالعه علاقهمند باشند، فرزندان آنها نیز که همواره از اثرات طبیعی روابط عمیق عاطفی حاکم در خانوادههای ایرانی برخوردارند، با کتاب بیشتر و بهتر آشنا شده و به مطالعه عادت میکنند.
نقش خانواده؛ اولین و مهمترین مدرسه کتابخوانی
خانواده به عنوان نهاد اولیه تعلیم و تربیت، نقش بسیار تأثیرگذاری در رویکرد کودکان به مطالعه دارد. به گونهای که نقش والدین و به خصوص مادر به لحاظ برخورد و ارتباط بیشتر با کودک، در تقویت عادت مطالعه و ترویج کتابخوانی بیبدیل است.
چرا والدین الگوی اصلی هستند؟
تحقیقات نشان میدهد که عادت به مطالعه والدین، سبب تشویق اعضای خانه در پذیرش این مسئله میشود. آنها به راحتی با کتاب انس و الفت میگیرند، به سوی آن جذب میشوند و مطالعه در زندگیشان جزء امور ضروری تلقی میشود. به عبارت دیگر، اگر پدر و مادر خود اهل مطالعه باشند، بدون اینکه کلمهای بگویند، مهمترین قدم را در ترویج کتابخوانی در خانه برداشتهاند.
راهکارهای عملی برای ترویج کتابخوانی در خانواده
۱. کتاب را در متن زندگی قرار دهید، نه در حاشیه
در چیدمان بیشتر خانههای ایرانی، تلویزیون در مرکز توجه است. با یک تغییر ساده در چیدمان میتوانید این الگو را تغییر دهید و کتابخانه را به متن خانه بیاورید. همچنین در منزل باید محلی اختصاصی برای کتابخانه در نظر گرفته شود تا کتابها همواره در دسترس باشند.
از دیگر راهکارهای مؤثر، در دسترس بودن کتابهاست. کتاب را به عنوان کالایی نایاب که هر چند سال یکبار امکان دسترسی به آن را پیدا میکنید قرار ندهید. اجازه دهید روح کتابخوانی در همه جای خانه جاری باشد.
۲. ساعت معین برای کتابخوانی خانوادگی
تنظیم زمانی مشخص برای اعضای خانواده که همگی دور هم بنشینند و هرکس کتاب مورد علاقه خود را بخواند، از جمله راههای پررنگ کردن نقش کتاب در ذهن فرزندان است. این ساعت میتواند کمی بعد از صرف شام باشد که هنوز همه اعضای خانواده دور هم جمعاند.
۳. از بازی و نمایش تا تابلوی کلمات جدید
کتابخوانی در خانواده میتواند شروعی برای تقویت مهارتهای دیگر کودکان باشد. راهکارهای خلاقانه زیر میتواند کتاب را برای کودکان جذابتر کند:
-
بازی پانتومیم کتابها: با کتابهایی که همه اعضای خانواده میشناسند، بازی کنید. طبیعتاً هرچه بیشتر کتاب خوانده باشید، بازی هیجانانگیزتر خواهد بود.
-
اجرای نمایش: بچهها میتوانند یکی از کتاب قصههای محبوبشان را انتخاب کنند و قصه آن را برای اعضای خانواده نمایش دهند.
-
تابلوی کلمات جدید: یک تخته روی دیوار نصب کنید. از بچهها بخواهید کلمههای تازهای را که در کتابها خواندهاند روی تابلو نوشته، معنی آنها را پیدا کنند و مقابل آن بنویسند.
-
گفتوگو درباره کتاب: بعد از خواندن کتاب، نظر کودکان را در مورد شخصیتها و حوادث قصه جویا شوید. از آنها بپرسید اگر جای شخصیتها بودند، چه کار میکردند.
۴. سبد خرید ماهانه کتاب
همان طور که برای خرید خوراکی به بچهها پول تو جیبی داده میشود، میتوان پول تو جیبی مخصوص خرید کتاب به بچهها داد. همچنین هزینه ماهانه برای کتاب در سبد خرید خانوار، گام مهم دیگری در این مسیر است. با بچهها به کتابفروشیهای بزرگ بروید و خرید کتاب را به یک تفریح خانوادگی تبدیل کنید.
علاوه بر این، به مناسبتهای مختلف مانند تولدها و عیدیها، کتاب هدیه دهید. این کار به تدریج جایگاه کتاب را در ذهن کودکان ارتقا میبخشد.
۵. از کتابخانهها و باشگاههای کتابخوانی غافل نشوید
خانواده خود را به بازدید از کتابخانهها ببرید. کتابخانهها جایی برای اکتشافهای بیپایان هستند و میتوانید بینهایت انتخاب هیجانانگیز داشته باشید. همچنین عضویت در حلقههای حضوری و مجازی کتابخوانی، انگیزه خوبی برای مطالعه ایجاد میکند. وقتی کودکان مشاهده میکنند که شما برای کتابخوانی وقت میگذارید و به جمعی میروید که همه حول محور کتاب با هم دوست شدهاند، قطعاً برای آنها هم جالب توجه خواهد بود.
۶. کتابهای صوتی و کتابخوانهای الکترونیک را امتحان کنید
در عصری که همه چیز سریع شده است، کتابهای صوتی میتوانند انتخابهای خوبی باشند. میتوانید در هنگام رانندگی یا انجام فعالیتهای روزانه کتاب گوش دهید. همچنین کتابخوانهای الکترونیک با فناوری کاغذ الکترونیک، امکان مطالعه زیاد بدون آسیب به چشم را فراهم میکنند.
چالشها و موانع
با وجود همه این راهکارها، موانعی نیز بر سر راه ترویج کتابخوانی در خانواده وجود دارد:
رقابت با رسانهها: تلویزیون و کتاب رابطه معکوس باهم دارند. در خانوادهای که صدای تلویزیون بلند است، صدای کتاب خاموش میشود.
مشغله کاری والدین: تغییرات ارتباطی گسترده در جامعه امروز با ایجاد شکافی نسلی میان والدین و فرزندان، لزوم مراقبت خانوادهها را چند برابر کرده است و والدین به دلیل مشغله زیاد کاری و فکری، وقت کمتری برای فرزندان خود دارند.
مسائل اقتصادی: قیمت کتاب و شرایط اقتصادی میتواند در میزان کتابخوانی در کشور دخیل باشد.
نتیجهگیری و جمعبندی
ترویج فرهنگ کتابخوانی در خانواده، یک سرمایهگذاری بلندمدت برای آینده فرزندان و جامعه است. اگرچه چالشهایی مانند رقابت با رسانههای دیجیتال و مشغلههای روزمره وجود دارد، اما با به کارگیری راهکارهای خلاقانه و عملی میتوان گامهای مؤثری در این مسیر برداشت.
پدران و مادران اولین و مهمترین الگوهای کتابخوانی برای فرزندان هستند. با کتاب خواندن خود، ایجاد فضای مناسب، تعیین ساعت معین مطالعه، استفاده از بازیها و فعالیتهای گروهی و در دسترس قرار دادن کتابهای متنوع، میتوان نسلی را تربیت کرد که کتاب را نه به عنوان یک تکلیف، بلکه به عنوان یک همراه همیشگی در نظر بگیرد.
به یاد داشته باشیم که مطالعه، جزئی از نیازهای اجتماعی انسان است که هر فردی به وسیله آن، با اندیشهها و افکار دیگران ارتباط برقرار میکند و از دستاوردهای علمی و ادبی دیگران بهرهمند میشود. با ترویج فرهنگ کتابخوانی در خانواده، نه تنها آینده فرزندان خود را تضمین میکنیم، بلکه گامی اساسی در جهت توسعه فرهنگی جامعه برمیداریم.
