به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ پژوهشگران دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران به سرپرستی علیرضا پندانی، استاد گروه گیاهپزشکی در مطالعهای تازه نشان دادند که مواجهه کنه تارتن دولکهای با مقدار زیرکشنده حشرهکش اسپینتورام میتواند پیامدهایی فراتر از نسل در معرض سم، ایجاد کند و ویژگیهای زیستی و جمعیتی نسلهای بعدی این آفت را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
کنه تارتن دولکهای، Tetranychus urticae، یکی از مهمترین آفات چندخوار محصولات کشاورزی است که بهدلیل دامنه میزبانی وسیع، سرعت بالای تولیدمثل و توانایی توسعه مقاومت به آفتکشها، کنترل آن در بسیاری از محصولات زراعی، باغی و گلخانهای با دشواری همراه است.
در این مطالعه که نتایج آن در قالب یک مقاله علمی ارائه شده است، محققان با الهام از اهمیت روزافزون «اثرات والدی» در پاسخهای جمعیتی آفات به سموم، به بررسی این سوال پرداختند که آیا مادران و پدران این کنه، استرس ناشی از سم را به شکل متفاوتی به نسلهای بعدی منتقل میکنند یا خیر؟
در این مطالعه، پژوهشگران مسیر انتقال اثرات از مادر و پدر را بهطور جداگانه دنبال کردند و شاخصهایی مانند باروری، زندهمانی و نرخ ذاتی افزایش جمعیت را در سه نسل بعدی مورد ارزیابی قرار دادند. همچنین فعالیت دو آنزیم آنتیاکسیدان مهم، سوپراکسید دیسموتاز و کاتالاز، در کنههای بالغ نسل والد اندازهگیری شد.
نتایج این پژوهش نشان داد که شدت و ماندگاری اثرات اسپینتورام بر نسلهای بعدی، به جنس والد بستگی دارد. هنگامی که کنههای ماده نسل والد در معرض غلظت LC۱۰ اسپینتورام، یعنی غلظتی که حدود ۱۰ درصد افراد را از بین میبرد، قرار گرفتند، کاهش پایدار باروری و نرخ رشد جمعیت در هر سه نسل بعدی بررسیشده، از F۱ تا F۳، ادامه یافت (اثرات پایدار). در مقابل، مواجهه کنههای نر تنها موجب کاهش موقتی عملکرد نسل F۱ شد و جمعیت از نسل F۲ به بعد به وضعیت عادی بازگشت (اثرات کوتاه مدت و زودگذر).
یافتهها نشان داد که مواجهه مادهها با اسپینتورام با کاهش فعالیت سوپراکسید دیسموتاز و افزایش فعالیت کاتالاز همراه بوده است. این تغییرات بیانگر برهمخوردن تعادل اکسیداتیو در بدن مادههای تیمارشده است و میتواند یکی از عوامل مرتبط با کاهش پایدار عملکرد تولیدمثلی و رشد جمعیت در نسلهای بعدی باشد.
در مسیر پدری، اثرات انتقالیافته دوام بسیار کمتری داشتند. نتاج نرهای تیمارشده تنها در نسل اول کاهش موقتی عملکرد نشان دادند و از نسل دوم تا سوم، شاخصهای جمعیتی آنها به سطح طبیعی بازگشت. این تفاوت نشان میدهد که مواجهه مادری و پدری با یک مقدار یکسان از آفتکش، الزاماً پیامدهای مشابهی برای آینده جمعیت آفت ایجاد نمیکند.
این یافتهها میتواند در ارزیابی خطر آفتکشها و برنامههای مدیریت تلفیقی آفات اهمیت داشته باشد.
در این پژوهش تاکید شده است ارزیابی کارایی یک سم نباید تنها به مرگومیر مستقیم افراد در معرض تیمار محدود شود، بلکه لازم است اثرات تأخیری آن بر تولیدمثل، رشد جمعیت و نسلهای بعدی نیز در نظر گرفته شود.
شناخت تفاوت میان مسیر مادری و پدری میتواند به پیشبینی دقیقتر روند کاهش یا بازگشت جمعیت آفت پس از سمپاشی و طراحی راهبردهای کارآمدتر مدیریت آفات کمک کند.
