به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ سالانه هزاران نفر از دانشکدههای کشاورزی فارغالتحصیل میشوند، اما وقتی به مزرعه میروید، جای خالی متخصص واقعی کاملاً حس میشود. ما در کرانه نیلگون افق در بازدید از مزارع مختلف دیدهایم که کشاورزان برای حل یک مشکل ساده، دسترسی به کارشناس کاربلد ندارند؛ در حالی که دانشگاهها پر از دانشجو هستند. این تضاد عجیب یک پیام روشن دارد: آموزش آکادمیک راه خود را میرود و نیاز زمین خاکی چیز دیگری است. اگر به دنبال ارتقای واقعی بهرهوری کشاورزی هستیم، باید بپذیریم که صندلی کلاس، کسی را کشاورز نمیکند. وقت آن رسیده که ریشههای این جدایی را بررسی کنیم و ببینیم چرا خروجی دانشگاهها گرهی از کار تولیدکننده باز نمیکند.
۷۰ درصد فارغالتحصیلان کشاورزی در بخش کشاورزی کار نمیکنند؛ ریشهی این شکست کجاست؟
آمارها تکاندهندهاند. وقتی هفتاد درصد از کسانی که چهار سال درس زراعت و باغبانی خواندهاند، در اسنپ کار میکنند یا وارد شغلهای خدماتی میشوند، یعنی سیستم آموزشی شکست خورده است. مشکل از کمبود کار در روستاها نیست؛ مزرعه به شدت به مدیر باسواد نیاز دارد. اما فارغالتحصیل ما توانایی مدیریت یک گلخانه کوچک را هم ندارد، چون مهارت اجرایی نیاموخته است. او فرمولها را حفظ کرده ولی نمیداند چطور باید کارگر را مدیریت کند یا هزینههای جاری را کاهش دهد. این شکاف عمیق، اعتماد کشاورزان سنتی را هم به نیروی جوان از بین برده است.
کمتر از ۵۰ درصد دانشجویان کشاورزی حتی به مرحلهی فارغالتحصیلی میرسند
ریزش دانشجو در این رشتهها بیداد میکند. دلیل آن ساده است: دانشجو از همان ترمهای اول میفهمد که این مسیر به شغل ختم نمیشود. وقتی او متوجه میشود که برای یادگیری مفاهیمی مثل احیای خاک فقط باید جزوههای قطور را حفظ کند و هیچ خبری از لمس واقعی خاک نیست، انگیزهاش را از دست میدهد. این ناامیدی باعث میشود نیمی از ورودیها، در میانه راه انصراف دهند تا وقت خود را در بازار کار واقعی سپری کنند.
چرا دانشجوی کارشناسی ارشد کشاورزی نمیتواند بوتهی سهماههی گندم را از جو تشخیص دهد؟
این یک مثال تلخ اما واقعی است. بارها در مزارع دیدهایم که دانشجوی ارشد، نام لاتین تمام آفات را میداند اما در تشخیص ظاهری دو بوته رایج مثل گندم و جو در مزرعه ناتوان است. وقتی آموزش فقط محدود به اسلایدهای پاورپوینت باشد، دانشجو با واقعیت زیستی گیاه بیگانه میماند. کسی که تفاوت فیزیکی گیاهان را از نزدیک ندیده، چطور میتواند برای مزرعه نسخه بپیچد؟ برای عیبیابی دقیق مزارع و دریافت مشاوره تخصصی از کارشناسان میدانی، تیم فنی کرانه آماده همراهی است.
سه ریشهی ساختاری که آموزش کشاورزی را از مزرعه جدا کرده است
برای پیدا کردن راهحل، باید نقطه شروع اشتباه را بشناسیم. در تعامل مستمر با مهندسان جوان و کشاورزان باتجربه، سه مانع اصلی را شناسایی کردهایم که در جدول زیر به روشنی تفاوت نگاه دانشگاه و مزرعه را نشان میدهد:
|
مشکل ساختاری |
نگاه فعلی دانشگاه |
نیاز واقعی مزرعه |
|
محتوای درسی |
تئوری و حفظیات |
مهارتمحور و بومی |
|
تجربه عملی |
محدود به گلخانه دانشگاه |
کار در مزرعه تجاری |
|
هدف نهایی |
نمره و پایاننامه |
افزایش تناژ و سودآوری |
این جدول به وضوح نشان میدهد که دانشگاهها در مسیر متفاوتی از نیازهای واقعی بخش تولید حرکت میکنند.
برنامههای درسی از غرب وارد شدند و با واقعیت روستاهای ایران پیوند نخوردند
سیلابسهای درسی دههها پیش از کشورهای اروپایی کپی شدهاند. در آن کشورها شرایط آبوهوایی و ساختار زمینها کاملاً متفاوت است. دانشجوی ما در کتاب میخواند که چگونه در زمینهای پرآب کار کند، اما وقتی فارغالتحصیل میشود با یک بحران خشکسالی جدی روبهرو است. اگر هدف ما ارتقای بهرهوری آب است، نمیتوانیم به نسخههای ترجمهشده اتکا کنیم. آموزش باید بر اساس اقلیم خشک و شرایط بومی روستاهای خودمان بازنویسی شود.
سهم واحدهای عملی در برنامهی درسی کشاورزی ناچیز است و پایاننامهها کاربردی نیستند
بیشتر وقت دانشجو در کلاسهای تئوری میگذرد. همان چند واحد عملی هم اغلب به شکلی نمایشی در قطعه زمینهای کوچک دانشگاه برگزار میشود. فاجعه اصلی در پایاننامههاست؛ دانشجو دهها صفحه درباره ژنتیک بذر مینویسد، اما تا به حال یک بذر اصلاحشده را با دست خودش در یک زمین واقعی نکاشته است. این سیستم آموزشی، پژوهشگرانی تربیت میکند که مقالهنویسهای خوبی هستند، اما توانایی اداره یک هکتار زمین را ندارند.
وزارت علوم میخواهد ۱۸ رشتهی کشاورزی را به ۷ رشته ادغام کند؛ چرا کارشناسان آن را عقبگرد میدانند؟
تغییر نام رشتهها، درمان این درد نیست. وزارت علوم تصور میکند با کاهش تعداد رشتهها مشکل بیکاری حل میشود، اما کارشناسان معتقدند این کار صرفاً پاک کردن صورتمسئله است. وقتی محتوای کتابها همان باشد و باز هم خبری از کار عملی نباشد، فقط عناوین تغییر کردهاند. ادغام رشتهها، تخصصگرایی را از بین میبرد و فارغالتحصیلانی با دانش سطحیتر تحویل میدهد. بحران در روش آموزش است، نه در تعداد رشتهها.
مدل «مدرسه در مزرعه»؛ راهحل عملی که در ایران شروع شده اما فراگیر نشده است
ما نیازی به اختراع دوباره چرخ نداریم. مدلهای موفقی در دنیا و حتی در برخی نقاط ایران اجرا شدهاند که نتایج بینظیری داشتهاند. یکی از بهترین روشها، انتقال کامل کلاس درس به دل زمینهای کشاورزی است. ویژگیهای این مدل روشن است:
- یادگیری بر اساس لمس فیزیکی گیاه و خاک
- رویارویی مستقیم با بحرانهایی مثل آفت و کمآبی
- آشنایی با اقتصاد و هزینههای واقعی تولید در لحظه
این روش، خطای تئوری را به صفر میرساند.
دانشجویان کشاورزی بهجای کلاس، در مزرعهی واقعی آموزش ببینند؛ تجربهی طرح «مدرسه در مزرعه» چه چیزی را ثابت کرد؟
وقتی دانشجو آفت را روی برگ میبیند و مجبور است همانجا تصمیم بگیرد، مهارت حل مسئله در او شکل میگیرد. این تجربه ثابت کرده است که یک ترم کار در مزرعه تجاری، معادل چهار سال نشستن در کلاس درس ارزش دارد. دانشجو در این محیط با ریسکهای بازار، نحوه فروش و مدیریت کارگر آشنا میشود. این دقیقاً همان مسیری است که یک جوان خام را به یک مدیر برای تحقق کشاورزی بهرهور تبدیل میکند.
نقش مزارع الگویی و نمایشی در تربیت نیروی مهارتی؛ چرا دیدن نتیجه با چشم، آموزش را متحول میکند؟
ما در تجربه راهاندازی بیش از ۱۰۰۰ مزرعه الگویی در کرانه، تأثیر آموزش بصری را بارها دیدهایم. وقتی کشاورز و دانشجو کنار هم میایستند و میبینند که یک سیستم آبیاری نوین یا یک کود خاص چطور تناژ را بالا برده، باورهای قدیمیشان میشکند. دیدن نتیجه با چشم، صد برابر قویتر از خواندن آمار در کتاب است. مزارع الگویی بهترین دانشگاه برای تربیت نیروی ماهر هستند. اگر قصد دارید روی مزارع بهرهور سرمایهگذاری کنید، کارشناسان کرانه میتوانند کمک کنند. از طرفی حلقه گمشده ارتباط بین کشاورز و کارشناس نبود ادبیات مشترک است. کشاورز به دنبال پاسخی ساده و کاربردی و کارشناس به دنبال ارائه پاسخی تخصصی است که این بخش نیز در نهایت مشکل ساز می شود.
آبیاری نوین و تمرکز روی آن چیزی است که جدیدا مجموعه های مختلف نظیر baharan.co ، bartarnahal.ir و نازبو همراه با شرکت کرانه نیلگون افق تمرکز زیادی روی ان دارند و همین باعث شده است اقبال زیادی از سمت کشاورزان به سمت آن رود.
سخن پایانی
ادغام ۱۸ رشتهی کشاورزی به ۷ رشته، بدون اصلاح محتوای درسی، فقط بحران را جابهجا میکند. تجربهی «مدرسه در مزرعه» نشان داد که راهحل در دسترس است: آموزش باید در مزرعه اتفاق بیفتد، نه در کلاس. بدون این تغییر، هر سال سرمایهی ملی بیشتری در قالب دانشآموختگانی هدر میرود که نه بازار کار میخواهدشان و نه خودشان کشاورزی را انتخاب میکنند. اگر به دنبال خروج از این چرخهی سنتی و یافتن یک شریک تولید قدرتمند در زنجیرهی کشاورزی هستید، کرانه نیلگون افق با تکیه بر تجربه میدانی خود آماده همکاری با شماست.
