به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ کاظم غریب‌آبادی، معاون حقوقی و بین‌الملل وزارت امور خارجه با حضور در برنامه گفت‌گوی ویژه خبری به پرسش‌هایی درباره آخرین تحولات در حوزه سیاست خارجی کشور پاسخ داد.
کاظم غریب‌آبادی در ابتدای این نشست خبری با اشاره به اینکه آمریکا کشوری بدعهد است، گفت: آمریکا دست‌کم سه بار در طول یک سال و نیم گذشته، این بدعهدی خود را نشان داده است. این موارد نشان می‌دهد که نمی‌توان در میز دیپلماسی به آمریکا اعتماد داشت. نخست، جنگ ۱۲روزه را شاهد بودیم؛ در حالی که پیش از آن مذاکرات در جریان بود. سپس جنگ ۴۰روزه اتفاق افتاد که آن هم در شرایطی رخ داد که مذاکرات ادامه داشت. مورد سوم نیز مذاکرات اسلام‌آباد و تفاهم حاصل از آن بود که حتی اگر این تفاهم را منعقدشده تلقی کنیم، حداکثر دو هفته دوام آورد.
برای توافق هیچ‌یک از الزامات ایران حذف‌شدنی نیست
کاظم غریب‌آبادی، معاون امور حقوقی و بین‌الملل وزیر امور خارجه اظهار داشت: نکات کلیدی و اساسی مورد نظر جمهوری اسلامی ایران شامل خاتمه دائمی جنگ در تمامی جبهه‌ها، پایان محاصره اقتصادی اعمال‌شده از سوی آمریکا، موضوع پول‌های بلوکه‌شده ایران و رفع برخی تحریم‌ها از جمله در حوزه نفتی است؛ علاوه بر این، آمریکا پس از کنار گذاشتن تعهدات و ملغی کردن کامل تفاهم قبلی، تحریم‌های جدیدی اعمال کرد که تکلیف آن‌ها نیز باید مشخص شود، زیرا این موارد نمی‌تواند به عنوان ابزاری جدید در دست واشنگتن باقی بماند تا ما دوباره برای رفع آن‌ها مذاکره کنیم، بلکه کنار گذاشتن این تحریم‌ها نیز باید بخشی از اقدامات اجرایی آمریکا باشد.
معاون وزیر امور خارجه با اشاره به حضور نظامی اخیر واشنگتن در منطقه و زمان‌بندی اجرای تعهدات افزود: تجهیزات و نیروهای نظامی جدیدی که آمریکا پس از تفاهم قبلی به منطقه اضافه کرد، از دیگر مسائلی است که تکلیف آن باید روشن شود و واشنگتن اقدامات عملی برای آن‌ها انجام دهد؛ این اقدامات زمان‌بر نیست و طرح اولیه ایران ۷ روزه بود که طی حدود دو ماه گذشته و در جریان رایزنی‌های متعدد با واسطه‌ها به‌ویژه قطر و پاکستان، چه در تهران و چه در کشورهای ثالث، به دو روز کاهش یافت و کوتاه‌تر شد؛ به این معنا که این اقدامات می‌تواند ظرف دو روز انجام شود و در نهایت به باز شدن تنگه هرمز منجر گردد و این طرح هم‌اکنون روی میز قرار دارد.
ایران تعهد خود به دیپلماسی را نشان داده، حالا نوبت آمریکاست
وی تصریح کرد: جمهوری اسلامی ایران با وجود تمام بدعهدی‌ها، تعهد خود به دیپلماسی را نشان داده و اکنون نوبت اقدام عملی از سوی طرف آمریکایی است؛ اظهارنظرهای فعلی درباره طرح ۷ روزه یا دو روزه ضرورتاً به معنای دستیابی فوری به تفاهم نیست، بلکه صورت‌مسئله کاملاً روشن است و آمریکا باید مجموعه‌ای از اقدامات عملی را انجام دهد. درباره توالی این اقدامات در بازه زمانی دو، سه، پنج یا حتی هفت روز می‌توان گفت‌وگو کرد که در چه روزی کدام اقدام صورت گیرد، اما یک نکته کلیدی قابل بحث نیست و آن اینکه هیچ‌یک از این الزامات نمی‌تواند حذف شود.
تعهدات آمریکا می‌تواند در یک یا دو روز اجرا شود
معاون حقوقی و بین‌الملل وزیر امور خارجه در ادامه گفت: با توجه به نظراتی که آمریکایی‌ها درباره این موضوعات مطرح کرده‌اند، هنوز تا رسیدن به مرحله‌ای که بتوانیم پای میز مذاکره بنشینیم و متن توافق را نهایی کنیم، فاصله داریم. این فاصله از آن جهت است که آمریکا درباره اجرای برخی از این موارد در بازه زمانی دو روزه یا در چارچوب طرح هفت‌روزه، نظراتی دارد و در نهایت می‌خواهد اجرای بعضی از آن‌ها را به زمان‌های دیگری موکول کند.
وی ادامه داد: این پیشنهادها از نظر ما عملیاتی نیست؛ چراکه اگر حتی یکی از آن چند موضوعی که به آن‌ها اشاره کردم، در مقطع فعلی اجرا نشود، اساساً نمی‌توان به تفاهم دست یافت. حتی اگر تفاهمی هم شکل بگیرد، چنین تفاهمی ناپایدار خواهد بود. ما آغازگر جنگ نبودیم. جمهوری اسلامی ایران اساساً جنگ‌طلب نبوده و این ما نبودیم که جنگی را با آمریکا آغاز کردیم یا منافع و پایگاه‌های آمریکا را هدف قرار دادیم. جنگ اتفاق افتاد و ما از خودمان دفاع کردیم. همواره در موضع دفاع از خود بوده‌ایم.
معاون وزیر خارجه خاطرنشان کرد: بنابراین، اگر قرار است کشوری اعتماد کشور دیگری را جلب کند، این ما نیستیم که باید هزینه بیشتری بپردازیم تا اعتماد آمریکا را به دست آوریم. این آمریکاست که اگر خواهان حل‌وفصل دیپلماتیک موضوع است، باید اعتماد جمهوری اسلامی ایران را جلب کند.
غریب آبادی افزود: ما با دو وضعیت مواجه هستیم؛ یک وضعیت، مسیر دیپلماسی و دیگری، تداوم تهدیدات نظامی و شرایط جنگی است. برخی از این وضعیت با عنوان «نه جنگ، نه صلح» یاد می‌کنند، اما اعتقاد شخصی من این است که از منظر حقوقی، ما همچنان در وضعیت جنگی قرار داریم و در شرایط نه جنگ و نه صلح نیستیم. چرا؟ چون مشاهده می‌کنیم که هر روز، گاهی اوقات، اقدامات ایذایی و عملیات‌های نظامی از سوی آمریکا علیه منافع ما انجام می‌شود. اگر این وضعیت را نه جنگ و نه صلح تلقی کنیم، هر طرفی که اقدام اولیه‌ای انجام دهد، ممکن است اقدامش به‌نوعی تجاوز نظامی محسوب شود. اما اگر وضعیت را از منظر حقوقی، وضعیت جنگی بدانیم ـ که به اعتقاد من همین‌طور است ـ اقدامات جمهوری اسلامی ایران تا زمانی که جنگ به‌صورت دائمی خاتمه پیدا کند، در چارچوب دفاع مشروع تعریف می‌شود.
در شرایط جنگی، اقدامات نظامی در چارچوب الزامات و اقتضائات دفاع مشروع قرار می‌گیرد
وی گفت: به عبارت دیگر، ما منتظر نمی‌مانیم تا هر زمان که به یک پایگاه یا یکی از منافع ما حمله شد، صرفاً به همان اقدام پاسخ دهیم. در شرایط جنگی، اقدامات نظامی در چارچوب الزامات و اقتضائات دفاع مشروع قرار می‌گیرد؛ چراکه این وضعیت همچنان ادامه دارد و هنوز حل‌وفصل نشده است. همین دیروز نیز شاهد انجام یک اقدام نظامی بودیم. بنابراین، شرایط همچنان جنگی است و این وضعیت الزامات خاص خودش را دارد.
معاون وزیر خارجه با اشاره به اینکه اگر آمریکا تصور می‌کند که می‌تواند از مسیر نظامی به نتیجه برسد، این مسیر را پیش‌تر آزموده است؛ ادامه داد: هم در جنگ ۱۲روزه و هم در جنگ ۴۰روزه، اما نتیجه‌ای که انتظار داشت به دست نیاورد و به تعبیر من، شکست‌های راهبردی سنگینی را متحمل شد. مسیر دوم، دیپلماسی است. بنابراین، اگر قرار است آمریکا به سمت دیپلماسی حرکت کند، این آمریکاست که باید اعتماد جمهوری اسلامی ایران را جلب کند.
وی گفت: نکته دیگر این است که تعهداتی که ما روی میز گذاشته‌ایم، تعهدات جدید و مالایطاقی نیستند؛ بلکه همان تعهداتی هستند که آمریکا پیش‌تر به آن‌ها متعهد شده بود و اکنون باید به اجرای آن‌ها بازگردد. اگر آمریکا در برابر اجرای این تعهدات مقاومت می‌کند، طبیعتاً ما نیز باید نسبت به نیت و رویکرد آن بدگمان باشیم. در حال حاضر، بحث‌ها با میانجیگران بر سر این است که این الزامات باید اجرا شوند. اگر آمریکا نمی‌خواهد این روند طولانی شود، می‌تواند این اقدامات را در یک یا دو روز انجام دهد. به همین دلیل است که طرح هفت‌روزه در عمل می‌تواند به دو روز تقلیل پیدا کند؛ به این معنا که آمریکا تعهدات خود را اجرا کند و از روز دوم، تنگه هرمز بازگشایی شود.
غریب آبادی گفت: این موضوع در دست آمریکاست. هر زمان که این الزامات را اجرا کند، زمینه برای حل‌وفصل دیپلماتیک فراهم خواهد شد. در غیر این صورت، جمهوری اسلامی ایران نمی‌تواند هزینه مضاعفی بپردازد و با وجود اینکه قربانی جنگ و تجاوز بوده است، اقداماتی انجام دهد تا رضایت آمریکا را جلب کند. چنین چیزی اساساً قابل قبول نیست.
برنامه عملیاتی «دروازه آهنین» برای کنترل کریدورهای شمال و خزر قطعاً به نتیجه نمی‌رسد
معاون امور حقوقی و بین‌الملل وزیر امور خارجه در ادامه گفت‌وگوی تلویزیونی خود اظهار داشت: اخیراً آمریکایی‌ها و شخص آقای ترامپ اعلام کرده‌اند که دیگر به دنبال تفاهم نیستند و تحریم‌های اقتصادی را ابزار کارآمدی علیه جمهوری اسلامی ایران می‌دانند؛ در حالی که آمریکا از ابتدای انقلاب تحریم اقتصادی را علیه ایران آزمایش کرده و این موضوع تازگی ندارد و تنها نام آن‌ها تغییر می‌کند، اما در واقع همان سیاست‌های شکست‌خورده پیشین است.
معاون وزیر امور خارجه با اشاره به کارنامه دولت نخست ترامپ گفت: خود ترامپ در دور اول ریاست‌جمهوری، سیاست «فشار حداکثری» را علیه جمهوری اسلامی ایران اعمال کرد اما هیچ نتیجه‌ای نگرفت؛ درست است که تحریم‌ها بر زندگی مردم آثاری دارد، اما خساراتی که از این شرایط بر اقتصاد جهانی، بازارهای جهانی انرژی، بازارهای مالی و خود آمریکا تحمیل می‌شود، بسیار سنگین‌تر از فشاری است که به ایران وارد می‌آید.
غریب‌آبادی با بیان اینکه سیاست «طرد اقتصادی» در دوره جدید ترامپ نیز سرنوشت مشابهی داشته است، تصریح کرد: وزیر خزانه‌داری آمریکا مدعی شده بود که ظرف دو هفته با بسته تحریمی جدید موسوم به «طرد اقتصادی» تکلیف جمهوری اسلامی ایران را یکسره می‌کنند، اما اکنون چندین هفته گذشته و این سیاست نتیجه عکس داده است؛ از همین رو و پس از آنکه این بسته تحریمی در دو هفته و حتی فراتر از آن جواب نداد، اکنون برنامه عملیاتی جدیدی موسوم به «دروازه آهنین» را برای کنترل حمل‌ونقل و کریدورهای ایران در شمال، حوزه آسیای مرکزی و همچنین حوزه خزر مطرح کرده‌اند که این اقدام جدید نیز قطعاً به هیچ نتیجه‌ای نخواهد رسید.
۱۵ همسایه آبی و خاکی، ظرفیت راهبردی ایران در برابر تحریم‌هاست
معاون حقوقی و بین‌الملل وزیر امور خارجه با اشاره به اینکه جمهوری اسلامی ایران کشوری پهناور با ظرفیت‌ها و منابع غنی است، یادآوری کرد: ما ۱۵ همسایه آبی و خاکی داریم. کشوری با چنین ظرفیت‌های گسترده، منابع غنی، نیروی انسانی متخصص و ۱۵ همسایه را نمی‌توان با تحریم و فشار به تسلیم وادار کرد. این سیاست،از همین الان سیاستی شکست‌خورده است.
کاظم غریب‌آبادی گفت: حتی درباره همین برنامه عملیاتی موسوم به «دروازه آهنین» نیز ببینید چه اتفاقی افتاده است. آمریکایی‌ها ابتدا عملیات محاصره دریایی را آغاز کردند. این محاصره دریایی که از حدود سه ماه قبل در دستور کار قرار گرفت، به نتیجه موردنظر آن‌ها نرسید. از سوی دیگر، تنگه هرمز نیز بسته است و ما هم به‌نوعی محدودیت‌هایی در حوزه اقتصادی، انرژی و تجارت برای طرف مقابل ایجاد کرده‌ایم. پس از آن، آمریکایی‌ها از چندی پیش موضوع محاصره زمینی را در قالب همان عملیات موسوم به «دروازه آهنین» دنبال کردند، اما این اقدام نیز موفقیت‌آمیز نبود؛ چراکه کشورهای همسایه ایران با این طرح همراهی نکردند.
وی گفت: در ادامه، بحث محاصره هوایی ایران و تحریم پروازها را مطرح کردند که در این زمینه نیز توفیق چندانی نداشتند. اگرچه برخی از پروازهای ما به مقاصدی محدود متوقف شد، اما مسیرهای اصلی پروازی برای مسافران همچنان باز است. علت این ناکامی‌ها آن است که جمهوری اسلامی ایران، همان‌طور که اشاره کردم، از ظرفیت‌های گسترده، ارتباطات متنوع و روابط مستحکمی با همسایگان برخوردار است. اصل وابستگی متقابل میان ایران و کشورهای همسایه شکل گرفته و همین مسئله ظرفیت مهمی برای مقابله با فشارها ایجاد کرده است.
ایران نه ونزوئلا است و نه کوبا
غریب آبادی با تاکید بر اینکه ایران، ونزوئلا نیست که با بازداشت رئیس‌جمهور آن تصور شود می‌توان یک کشور را به تسلیم وادار کرد، گفت: ایران همچنین کوبا نیست که بتوان با محاصره اقتصادی کامل، تمام مسیرهای ورود و خروج آن را مسدود کرد. جمهوری اسلامی ایران کشوری با تجربه، ظرفیت‌ها و توانمندی‌های متفاوت است. اقداماتی که آمریکایی‌ها تاکنون انجام داده‌اند، نه در حوزه محاصره زمینی و نه در زمینه محاصره هوایی، به موفقیت موردنظر آن‌ها منجر نشده است.
معاون وزیر خارجه ادامه داد: در مقابل، دولت و وزارت امور خارجه دیپلماسی فعالی را در پیش گرفته‌اند. ما با تمام همسایگان خود در سطوح مختلف، از رؤسای جمهور و وزرای امور خارجه گرفته تا وزرای تخصصی دولت‌ها، در ارتباط هستیم و مراودات گسترده‌ای با آن‌ها داریم. هدف این است که اجازه ندهیم برنامه‌های آمریکا به‌سادگی و بدون تحمیل هزینه برای این کشور اجرا شود. اگر امروز مرزهای زمینی ما همچنان باز هستند و محاصره هوایی ایران، به‌جز در چند مورد محدود، نتوانسته است به اهداف خود دست پیدا کند، این مسئله حاصل پیگیری‌های دیپلماتیک جمهوری اسلامی ایران و روابط و مراودات مناسبی است که با کشورهای همسایه برقرار کرده‌ایم.
وی گفت: اما از سوی دیگر، باید دید اقدامات آمریکا چه پیامدهایی داشته است. این اقدامات به نتیجه موردنظر واشنگتن نرسیده‌اند و در مقابل، تنگه هرمز برای مدتی طولانی بسته مانده است. این وضعیت چه خساراتی به طرف مقابل وارد کرده است؟ بر اساس آمارهایی که در اختیار داریم، تأثیر اقدامات ایران بر اقتصاد، تجارت و بازار جهانی انرژی همچنان چشمگیر است.
ادعای بی‌نیازی آمریکا به تنگه هرمز واقعیت ندارد؛ ۷۳ درصد مردم آمریکا نگران گرانی سوخت هستند
معاون امور حقوقی و بین‌الملل وزیر امور خارجه اظهار داشت: در پیگیری اخبار آمریکایی‌ها مشاهده می‌شود که آن‌ها تلاش می‌کنند مسئله بسته‌شدن تنگه هرمز را سطح‌پایین جلوه دهند و بگویند هیچ وابستگی به این تنگه ندارند و نفت خود را منتقل می‌کنند؛ به‌گونه‌ای که امروز خبری از سوی آن‌ها دیدم که مدعی شده بودند در طول حدود سه ماه بسته‌بودن تنگه هرمز، یک میلیارد و ۷۰۰ میلیون بشکه نفت برده‌اند، در حالی که این رقم میزان نفتی است که در شرایط عادی پیش از جنگ در چنین مدتی منتقل می‌شد و این پرسش مطرح است که اگر چنین است، چرا همچنان با کاهش عرضه نفت در بازارهای بین‌المللی مواجهیم و قیمت نفت، بنزین، گازوئیل و سوخت هواپیما بالا مانده است.
معاون وزیر امور خارجه با اشاره به نگرانی‌های داخلی جامعه آمریکا و نتایج انتخابات اخیر این کشور افزود: طبق نظرسنجی خود آمریکایی‌ها، مهم‌ترین نگرانی ۷۳ درصد مردم آمریکا در طول جنگ با ایران، افزایش قیمت حامل‌های انرژی همچون بنزین و گازوئیل بوده است و نتیجه انتخابات اخیر نیز نشان داد که این تحلیل ما نیست؛ چنان‌که معاون اول رئیس‌جمهور آمریکا صراحتاً گفت مهم‌ترین دلیل شکست ما در انتخابات، جنگ با ایران و سیاست‌های حمایتی از اسرائیل بوده است و خود ترامپ نیز در پاسخ به پرسشی پذیرفت که بخشی از این شکست ناشی از جنگ با ایران است.
غریب‌آبادی با بیان اینکه واشنگتن نتوانست هزینه‌های این جنگ را صرفاً بر جمهوری اسلامی ایران تحمیل کند و این هزینه‌ها متوجه خود آمریکا، کشورهای حامی آن، اقتصاد جهانی و بازارهای مالی و انرژی شد، تصریح کرد: در نشست کاپ ۳۱ در حوزه تغییرات اقلیمی که همراه با آقای رئیس‌جمهور در ترکیه حضور داشتیم، یکی از رؤسای جمهور که اکنون مایل نیستم نام آن کشور را ببرم—که اگر نامش را بشنوید باورتان نمی‌شود—توضیح می‌داد که به دلیل بسته‌بودن تنگه هرمز مجبور شده‌اند فقط در یک حوزه، یعنی کود شیمیایی، ۱۰ میلیارد دلار یارانه برای مردم خود تعریف کنند تا عوارض اقتصادی ناشی از آن را جبران نمایند؛ زیرا بخش اعظم کود شیمیایی جهان از تنگه هرمز عبور می‌کند و اکنون به کشورهای مقصد نمی‌رسد و قیمت آن در کشورهای وابسته به شدت افزایش یافته است و من کشورهای مختلف دیگری را نیز دیدم که از این وضعیت آسیب پذیرفته‌اند.
نمی‌توان جنگ علیه ایران را تحمیل کرد و انتظار داشت جهان هزینه نپردازد
کاظم غریب‌آبادی با اشاره به اینکه نمی‌توان جنگی را علیه جمهوری اسلامی ایران تحمیل کرد و تصور کرد که هزینه‌ها و پیامدهای آن صرفاً متوجه ایران خواهد بود، ادامه داد: جنگ با جمهوری اسلامی ایران آثار جهانی دارد و ضرورتاً این آثار به حوزه نظامی، امنیتی یا دفاعی محدود نمی‌شوند. اقتصاد جهانی، بازارهای مالی و تجارت بین‌المللی نیز از این وضعیت آسیب دیده‌اند و تقریباً تمام کشورها به‌نوعی متحمل خسارت شده‌اند. همین حالا هزینه‌های حمل‌ونقل دریایی به‌شدت افزایش یافته است؛ از هزینه‌های بیمه و اجاره کشتی‌ها گرفته تا تغییر مسیرهای کشتیرانی. موضوع کودهای شیمیایی نیز یکی دیگر از پیامدهای این وضعیت است. بنابراین، مسئله به این سادگی نیست که کشورها تصور کنند می‌توانند با کاهش سطح وابستگی خود به تنگه هرمز و اعلام اینکه دیگر به این آبراه وابسته نیستند، صورت‌مسئله را تغییر دهند و مذاکرات را با رویکرد دیگری دنبال کنند.
معاون وزیر خارجه گفت: ما واقعاً مایل نیستیم کشورهای جهان از بسته شدن تنگه هرمز چنین آسیب‌هایی ببینند. جنگ ما با آمریکاست و دشمن ما آمریکاست، اما در گفت‌وگوهای دیپلماتیک همواره با کشورهای دیگر بر اساس منطق صحبت می‌کنیم. وقتی کشورهای مختلف از آسیب دیدن اقتصادشان در نتیجه این وضعیت با ما صحبت می‌کنند، خودشان نیز به‌خوبی می‌دانند که ما آغازگر این جنگ نبوده‌ایم. آن‌ها گاهی حتی بدون بیان مستقیم، خسارت‌هایی را که متحمل شده‌اند به ما منتقل می‌کنند. ما نیز با زبان منطق به آن‌ها توضیح می‌دهیم که این جنگ را ما تحمیل نکرده‌ایم و آغازگر آن نبوده‌ایم.
وی افزود: از سوی دیگر، آیا منطقی است که تنگه هرمز برای همه کشورها باز باشد، اما جمهوری اسلامی ایران، به‌عنوان صاحب این منطقه، نتواند کالاهای خود را صادر کند یا کالاهای مورد نیازش را از طریق همین آبراه وارد کند؟ چنین وضعیتی قابل قبول نیست و عموم کشورها نیز این منطق را می‌پذیرند.
نکته قابل توجه این است که کشورهای مختلفی که از این وضعیت آسیب دیده‌اند و متحمل خسارت شده‌اند، جمهوری اسلامی ایران را مورد انتقاد قرار نمی‌دهند، بلکه آمریکا را مورد انتقاد قرار می‌دهند.
