به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران»؛فرزاد مخلصالائمه*/// در ادبیات روابط بینالملل، «توازن قدرت» (Balance of Power) یکی از مفاهیم بنیادین برای توضیح مناسبات میان کشورها و جلوگیری از برتری مطلق یک بازیگر بر دیگران است. بر اساس این منطق، کشورها میکوشند با افزایش توانمندیهای خود یا ایجاد ائتلاف، مانع شکلگیری هژمونی و سلطه یک قدرت شوند. اما در کنار توازن قدرت، میتوان از مفهوم «توازن امنیت» (Balance of Security) سخن گفت؛ مفهومی که به جای تمرکز صرف بر میزان قدرت بازیگران، بر وضعیت امنیتی متقابل، هزینههای تهدید و تجاوز و امکان حفظ امنیت پایدار تأکید دارد.
توازن قدرت لزوماً به معنای توازن امنیت نیست. ممکن است کشوری از نظر اقتصادی، نظامی و فناورانه قدرت بیشتری داشته باشد، اما نتواند امنیت خود را در محیط پیرامونی تضمین کند؛ همانگونه که ممکن است کشوری با وجود برخورداری از قدرت مادی کمتر، به پشتوانه ظرفیتهای دفاعی، موقعیت ژئوپلیتیکی، انسجام ملی و توان بازدارندگی، امکان تهدید و تحمیل اراده را از رقیبان سلب کند.
از این منظر، قرار نیست همه کشورها از قدرتی برابر برخوردار باشند؛ مهم این است که هیچ کشوری نتواند با اتکا به برتری قدرت خود، امنیت کشور دیگری را سلب کند. این همان منطق توازن امنیت است.
در چنین چارچوبی، مفهوم پیروزی و شکست نیز معنای متفاوتی پیدا میکند. پیروزی الزاماً به معنای شکست نظامی یا سیاسی طرف مقابل، تصرف سرزمین یا تحمیل اراده بر دیگری نیست؛ همانطور که برتری نظامی و برخورداری از قدرت مادی بیشتر نیز لزوماً به معنای پیروزی راهبردی نیست. پیروزی واقعی زمانی معنا پیدا میکند که یک کشور بتواند امنیت، استقلال، تمامیت ارضی و حق تعیین سرنوشت خود را حفظ کند و مانع تحمیل اراده دیگران شود. در مقابل، شکست راهبردی زمانی رخ میدهد که کشوری، حتی بدون شکست نظامی، امکان تأمین امنیت و تصمیمگیری مستقل خود را از دست بدهد.
ایران نیز میتواند با تکیه بر ظرفیتهای ژئوپلیتیکی، توان دفاعی و بازدارندگی، عمق راهبردی، سرمایه اجتماعی و انسجام ملی، در شکلدهی به چنین توازنی نقشآفرینی کند. در این چارچوب، ایستادگی در برابر قدرتهای زورگو الزاماً به معنای برخورداری از قدرتی همتراز با آنها نیست؛ بلکه به معنای برخورداری از ظرفیتهایی است که هزینه تهدید و تجاوز را افزایش داده و امکان تحمیل اراده یکجانبه را محدود میکند.
بنابراین، مسئله راهبردی ایران نباید صرفاً رقابت برای رسیدن به تراز قدرتهای بزرگ باشد؛ بلکه باید ایجاد و تثبیت توازن امنیت را دنبال کند؛ توازنی که در آن امنیت ایران قابل معامله و نادیدهگرفتنی نباشد و هیچ قدرتی نتواند با تکیه بر برتری مادی خود، صلح و ثبات منطقه را به نفع خویش تعریف کند.
در نهایت، پیروز واقعی کشوری نیست که لزوماً قدرت بیشتری دارد؛ کشوری است که بتواند امنیت و اراده مستقل خود را حفظ کند، بیآنکه اجازه دهد دیگران برای سرنوشتش تصمیم بگیرند.
*استاندار استان مرکزی در دولت سیزدهم



