به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ پنجشنبه ۲۸ آبان، ولادیمیر پوتین، شی جینپینگ و دونالد ترامپ، رؤسای جمهور روسیه، چین و آمریکا در نشستی سهجانبه در شهر شنژن چین گرد هم آمدند؛ دیداری که از مدتها پیش و در سایه تحولات نبرد اوکراین و جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، با گمانهزنیهای گستردهای درباره دستور کار و نتایج احتمالی آن همراه شده بود. در آستانه این دیدار، یکی از مهمترین پرسشها این بود: سرکرده تروریستهای آمریکا میتواند 2 قدرت بزرگ شرق را که روابط راهبردی و اقتصادی نزدیکی با ایران دارند، با سیاستهای واشنگتن در قبال تهران همراه کند و از ظرفیت آنها برای افزایش فشار بر تهران استفاده کند یا خیر؟
آمریکا در جریان جنگ اخیر، بارها تلاش کرد با استفاده از مناسبات خود با پکن و مسکو، مانع حمایت این دو از تهران شود و دستکم آنها را به خودداری از هرگونه همکاری مؤثر با جمهوری اسلامی متقاعد کند. با این حال، خروجی رسمی نشست شنژن نشانهای از تحقق چنین هدفی نداشت. بیانیه مشترک 4 مادهای آمریکا، روسیه و چین، برخلاف برخی گمانهزنیها درباره شکلگیری تفاهمی علیه ایران، نهتنها موضع مشترکی درباره جنگ اخیر یا برنامه هستهای ایران اتخاذ نکرد، بلکه اساسا نامی از تهران در آن نیامد.
در این سند که پس از مذاکرات 3 رئیسجمهور منتشر شد، موضوعاتی نظیر اصلاح سازمان ملل، ثبات جریان انرژی، مصونیت مقامات دولتی در برابر مراجع قضایی بینالمللی و کاهش خطرات هستهای مورد اشاره قرار گرفت. در بند نخست، 3 کشور بر ضرورت اصلاح سازمان ملل برای افزایش توانایی این سازمان در پاسخگویی به چالشهای جهان تأکید کردند، بند دوم به افزایش تولید و عرضه فرآوردههای نفتی و حفظ جریان باثبات انرژی اختصاص داشت، در بند سوم، احترام به مصونیت مقامات دولتی و جلوگیری از سوءاستفاده دیوان کیفری بینالمللی از صلاحیت قضایی خود مورد تأکید قرار گرفت و در بند چهارم نیز 3 رئیسجمهور تصریح کردند جنگ هستهای قابل پیروزی نیست و هرگز نباید آغاز شود.
با آنکه ترامپ پیش از نشست تلاش داشت موضوع ایران، تنگه هرمز و جلوگیری از دستیابی تهران به سلاح هستهای را در دستور کار مذاکرات قرار دهد، هیچ یک از این موضوعات به توافق در بیانیه نهایی تبدیل نشد. حتی موضوع جنگ اوکراین نیز در سند مشترک جایی نداشت. خبرگزاری آسوشیتدپرس در ارزیابی خود از این نشست نوشت با آنکه ترامپ اعلام کرده بود ایران و اوکراین در دستور کار گفتوگوها قرار دارند، نشانهای از دستیابی او به توافق با شی و پوتین برای حلوفصل منازعه ایران مشاهده نشد. این خبرگزاری همچنین تاکید کرد بیانیه موسوم به «اعلامیه صلح» به جنگ اوکراین و جنگ آمریکا علیه ایران اشارهای نکرد. بنابراین آنچه از این نشست بهصورت رسمی بیرون آمد، بیش از آنکه نشاندهنده شکلگیری یک ائتلاف سیاسی و امنیتی علیه تهران باشد، مجموعهای از توافقات کلی درباره مسائل بینالمللی بود.
این در حالی بود که پیش از برگزاری نشست شنژن، بخشی از رسانهها و محافل سیاسی غرب با یادآوری کنفرانس یالتا در سال ۱۹۴۵، احتمال شکلگیری نوعی تفاهم میان 3 قدرت بزرگ بر سر تقسیم حوزههای نفوذ و تعیین تکلیف منازعات بینالمللی را مطرح کرده بودند. کنفرانس یالتا در واپسین ماههای جنگ دوم جهانی با حضور فرانکلین روزولت، وینستون چرچیل و ژوزف استالین، رئیسجمهور آمریکا، نخستوزیر انگلیس و رهبر شوروی برگزار شد و ترتیبات پس از جنگ و نظم سیاسی اروپا از جمله موضوعات اصلی آن بود. اکنون نیز برخی رسانههای غرب با استفاده از تعبیر «یالتای جدید» این گزاره را مطرح میکردند که پوتین، شی و ترامپ ممکن است در غیاب کشورهای درگیر، درباره سرنوشت منازعاتی مانند جنگ اوکراین و به طور ویژه جنگ علیه ایران به تفاهم برسند و آنها را به موضوع معامله میان قدرتهای بزرگ تبدیل کنند.
روزنامه گاردین در گزارشی که ۲۳ آبان منتشر کرد، با عنوان «یالتا به نماد خیانت تبدیل شد؛ آیا ترامپ، شی و پوتین جهان را دوباره تقسیم خواهند کرد؟» به همین موضوع پرداخت. در چنین فضایی، یکی از مهمترین موضوعات قابل توجه این بود که روسیه و چین نهتنها در بیانیه پایانی نشست شنژن با سیاستهای آمریکا علیه ایران همراهی نکردند، بلکه پیش از برگزاری این دیدار، موضع مشترک و صریحی را در حمایت از حقوق و ملاحظات امنیتی ایران در موضوع هستهای اعلام کردند. پ
چهارشنبه ۲۷ آبان، یعنی یک روز پیش از دیدار 3 رئیسجمهور، نماینده روسیه در نشست شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی در وین، بیانیه مشترک ایران، چین و روسیه را در دستور کار مربوط به اجرای موافقتنامه پادمان انپیتی در ایران قرائت کرد. این بیانیه به طور مشخص حملات نظامی به تأسیسات هستهای ایران را مغایر منشور ملل متحد دانست و تاکید کرد از سرگیری کامل فعالیتهای راستیآزمایی آژانس در تأسیسات آسیبدیده، بدون پایان یافتناقدامات نظامی و رفع تهدیدهای امنیتی علیه ایران امکانپذیر نخواهد بود.
اهمیت این موضع از آن جهت است که موضوع همکاری ایران و آژانس در ماههای گذشته به یکی از محورهای اصلی فشار سیاسی و دیپلماتیک غرب علیه تهران تبدیل شده بود. آمریکا و کشورهای اروپا در حالی خواستار از سرگیری کامل بازرسیها و دسترسی آژانس به تأسیسات هستهای ایران هستند که شاهد حملات نظامی دشمن آمریکایی - صهیونی با حمایت برخی کشورهای اروپا به این تأسیسات و تهدیدهای مکرر به تکرار حملات، بوده و هستیم. متن کامل بیانیه مشترک ایران، چین و روسیه در شورای حکام آژانس به این شرح است:
۱- تأکید میکنیم حملات نظامی و تهدیدها علیه ایران و تأسیسات هستهای آن، ناقض ممنوعیت تهدید یا استفاده از زور مندرج در منشور ملل متحد است؛ این اقدامات مستقیما شرایط ضروری برای انجام فعالیتهای راستیآزمایی آژانس را تضعیف میکند و اعتبار، انسجام و اثربخشی نظام پادمان آژانس بینالمللی انرژی اتمی را به خطر میاندازد.
۲- تأکید میکنیم حملات نظامی علیه تأسیسات هستهای تحت پادمان ایران و تهدیدهای جدی و مستمر درباره از سرگیری اقدامات تجاوزکارانه، اجرای عادی پادمانها در ایران را از نظر عملی ناممکن کرده و شرایطی استثنایی به وجود آورده که باید عامل تعیینکننده در بررسی هرگونه فعالیت راستیآزمایی آژانس در ایران باشد. این اقدامات غیرقانونی، پیامدهای آنها و تهدید مستمر به از سرگیری تجاوز، با اجرای معمول پادمانهای آژانس سازگار نیست. بر ضرورت توقف فوری و قطعی این اقدامات برای بازگرداندن شرایط لازم جهت انجام مسؤولیتهای راستیآزمایی آژانس تأکید میکنیم.
۳- در این شرایط، اصرار بدون قیدوشرط بر اجرای عادی پادمانها در تأسیسات مذکور، بدون در نظر گرفتن موانع عینی ناشی از اقدامات تجاوزکارانه و تداوم تهدید به استفاده از زور، به از سرگیری کامل فعالیتهای راستیآزمایی آژانس در ایران کمک نمیکند. بار دیگر تأکید میکنیم از سرگیری این فعالیتها منوط به پایان کامل مخاصمات، رفع تمام تهدیدهای تجاوز مجدد و ارائه تضمینهای معتبر مبنی بر تکرار نشدن چنین حملات و تهدیدهایی است.
۴- خاطرنشان میکنیم تهران با وجود شرایط استثنایی و دشوار موجود، سال ۲۰۲۶ انجام تمام بازرسیهای برنامهریزیشده آژانس در نیروگاه هستهای بوشهر را مجاز دانست؛ موضوعی که در گزارش مدیرکل آژانس نیز منعکس شد. این مساله نشاندهنده تداوم پایبندی ایران به تعهدات پادمانی و همکاری صادقانه آن با آژانس، با وجود موانع جدی و تهدیدهای مستمر به استفاده از زور علیه این کشور است.
۵- معتقدیم تعامل و گفتوگوی سیاسی و دیپلماتیک مبتنی بر اصل احترام متقابل، همچنان تنها راهکار عملی و قابل اجرا برای حل اختلافات موجود است. از همه طرفهای ذیربط میخواهیم رویکردی مسؤولانه، متوازن و سازنده اتخاذ کنند و اقدامات مشخصی برای تسهیل همکاری ایران و آژانس انجام دهند و در عین حال از اقدامات یا مواضعی که چالشهای موجود را تشدید و شرایط لازم برای تعامل و همکاری را بیش از پیش تضعیف میکند، خودداری کنند. رئیسجمهور تروریست آمریکا از آغاز جنگ اخیر علیه ایران، تلاش داشته چین و روسیه را دستکم از هرگونه حمایت از ایران بازدارد. طی 9 ماه گذشته، ترامپ چند بار به خیال خود هشدار داد هرگونه دخالت این 2 کشور در جنگ به زیان آنها تمام خواهد شد. مهرماه نیز او در واکنش به گزارشهایی درباره کمک اطلاعاتی و نظامی پکن و مسکو به تهران، مدعی شد باور ندارد این 2 کشور به ایران کمک میکنند.



