جریان سیاسی محدود به حزب، طبقه و قشر خاصی نیست

خبرنامه دانشجویان ایران: دکتر محمدباقر خرمشاد در نشست آموزشی تشکیلاتی دفتر تحکیم وحدت در مشهد مقدس حاضر شد و به سخنرانی پرداخت.

به گزارش خبرنگار «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ بنا به آنچه پایگاه خبری دفتر تحکیم وحدت منتشر کرده است، متن سخنان خرمشاد با موضوع جریان شناسی سیاسی در اردوی آموزشی تشکیلاتی دفتر تحکیم وحدت به شرح ذیل است::

جامعه شناسی سیاسی این است که بفهمیم هر کس چه می گوید و چرا؟ آیا می شود یک کلان مدلی را طراحی کرد که با آن بتوان حوادث کلان را مورد بررسی قرار داد؟ سیاست چیست؟سیاست سیستمی است که خروجی آن قدرت است و آنچه در عالم سیاست اتفاق می افتد تصمیم الزام آور است، سیاست به مثابه یک علم ورودی و خروجی دارد بنابراین می توانیم کلا مدلی را طراحی کنیم که البته در داخل مرزهای هر کشور با متمم های خودش و شرایط خود را دارد.جریان شناسی سیاسی به ما کمک می کند مدل سیاسی را طراحی کنیم ، مدل روشی است که به ما کمک می کند بفهمیم هر کس چه می گوید و چرا، این مدل با نگاه به گذشته به ما امکان می دهد امروز را بفهمیم و آینده را بتوانیم پیش بینی کنیم.

جریان در لغت و اصطلاح: در فرهنگ معین جریان به معنی روان شدن و واقع شدن امری تعریف گردیده ولی در فرهنگ دهخدا با تعریفی از جریان را می بینیم که به اصطلاح ما نزدیکتر است: مجموعه اعمال و رویدادها، اندیشه ها که در جهت رسیدن به هدفی خاص باشد.جریان حرکت جمعی و اختیاری و هدایت شده که در بستری مشترک و در جهت معین برای رسیدن به هدف مشخص اتفاق می افتد که گاه این حرکت جمعی ، حرکت توده هایی از هواست ولی جریان در اصطلاح سیاسی مجموعه ای است از انسانها که با هدف تغییر و تحول و با مبانی فکری مشخصی وارد عرصه شده و عمل یا اعمالی را بر مبنای آن فکر و برای رسیدن با آن سامان می دهند مثل جریان کارگری ، جریان فاشیستی و جریان ادبی یا جریان هنری جنبش مترادفmovement  است. این واژه همسایگانی دارد فرق آنها با این واژه چیست؟ گروه، طبقه، حذب، طیف، جبهه جریان

جریان سیاسی: مجموعه ای است که در یکی از مکاتب سیاسی شناخته شده ریشه دارد و منشا عمل بر مبنای یک نظر یا نظریه سیاسی بوده و اعم از احزاب سیاسی، جناه های سیاسی و حتی جبهه های سیاسی است در داخل یک جریان سیاسی می تواند چندحزب، چند جناح و جبهه سیاسی شکل بگیرد، جریان سیاسی محدود به حزب، طبقه و قشر خاصی نیست، یک جریان سیاسی می تواند قرن ها حیات داشته باشد و در قلمرو وسیعی از کشورها و ملت ها توسعه یابد و در مرزهای زمانی و مکانی خاصی هم نمی گنجد یک جریان ممکن است در جایی نهضت بیافریند و در جایی حالت اصلاح طلبانه و در جایی دیگر منفعل باشد.

جریان شناسی: شناخت مجموعه فکری، چگونگی شکل گیری و تبدیل فکر به یک سازمان و جنبش، مطالعه سیر تحول یک جریان از زمان شکل گیری تا شکوفایی، باروری بلوغ بارگیری ریزش رویش تعاملات با یک جریان یا سایر جریان ها چهره های اصلی جریان و موسسین آن چگونگی فعالیت فکری فرهنگی سیاسی و اقتصادی و احتمالا چرخش های فکری و ایدئولوژیک ,چرخش در ائتلاف.

جریان شناسی سیاسی: شناسایی امواج فکری که از مکاتب سیاسی الهام گرفته و منشا نظر و عمل سیاسی شده و در جامعه حرکت و تغییر ایجاد کرده است. اما این امر صرفا یک مطالعه و پژوهش اندیشه ای نیست مطالعه جامه شناختی است و تمام جریان ها اعم از مناسبات، را شامل می شود و ضمن توسل هم در بخش منافع آنها هم به منشا پیدایی هم به فرایندها و هم دستاوردها ی جامعه شناسی توجه می کند.

جریان شناسی سیاسی به زمینه های اجتماعی پدیده های سیاسی توجه خاص دارد، و آن را در بسته به عنوان یک کل لحاظ می کند.

جریان شناسی سیاسی ریشه در مکاتب سیاسی دارند با این تفاوت که همه مکاتب سیاسی به جریان تبدیل نمی شوند ولی همه جریانهای سیاسی ریشه در مکاتب سیاسی دارند.اگر مکتب در حالت اندیشگی بماند به ما ربطی ندارد ولی اگر مکتبی جریان ایجاد کند از جریان شناسی سیاسی صحبت می کنیم.

4کلان جریان در ایران وجود داشته که تحولات سیاسی ناشی از آنها بوده 2جریان برون زا هستند و 2 جریان دیگر داخلی یا درون زا، البته در همه جوامع غیرغربی  2جریان برون زا هستند. الان در فرانسه چپ ها به رهبری سوسیالیست ها، برولوسکونی راستگرا و در انگلستان لیبرال ها در مسند قدرتند.

ناسونالیسم به معنی ملی گرایی، اصالت به ملت داده می شود.در لیبرالیسم، آزادی گرایی، اصالت به آزادی و در سوسیالیسم اصالت به سوسیال یعنی جامعه داده می شود و در اسلام گرایی اسلام است که اصالت دارد.

3 حادثه مهم سیاسی در تاریخ 100 ساله اخیر ایران شاهد بوده ایم که می توانیم جریانهای سیاسی را در زمان هر کدام از آنها بررسی نمود. مشروطه، نهضت ملی شدن نفت ایران و انقلاب اسلامی ایران.

مشروطه ریشه در نهضت تنباکو دارد ما 2 تا جریان را در نهضت تنباکو شاهدیم جریان اسلامیسم که کار سیاسی می کند و مبنای فکر و عمل اسلام است و تفکرات لیبرالیستی که خیلی کم رنگ جنینی و در آغاز راه هستند.

در مشروطه رهبری جریان به دوش لیبرالهاست به آن دلیل است که شیخ فضل الله نوری اعدام می شود، جریان ناسیونالیم به دلیل اینکه در دوران پهلوی به عنوان ایدئولوژی و تحت عناوینی چون باستان گرایی ، جشن های 2500 ساله پادشاهی و غیره نمود پیدا می کند و هر جا دولت آن را حمایت می کند پر وبال می گیرد، ناسیونالیسم در همه جریان های سیاسی دیگر به صورت کمتر و بیشتر هم نود پیدا می کند و حضور دارد.در دهه 30 این سه جریان سیاسی به صورت پررنگ در عرصه سیاسی کشور فعالند به گونه ای که در یک روز مثلا لیبرالها در بهارستان به رهبری جبهه ملی و اسلامگرایان در مسجد بازار و سوسیالیست ها در میدان فلسطین میتینگ سیاسی برگزار می کنند و در شهریور 20 و پس از خلع رضا شاه قویترین حزب تاریخ سیاسی ایران یعنی حذب توده شکل می گیرد و تبدیل به جریان فکری مسلط روشنفکری برای چند دهه می شود.

اسلامگراین با نواب صفوی و فدائیان اسلام در سالهای میانی دهه 20یعنی 1324وارد عرصه سیاسی کشور می شوند.لیبرالها در 1328 و با جبهه ملی وارد عرصه شدند.هر چه به سمت انقلاب اسلامی پیش می آیم اسلامگرایان قویتر می شوند و نهایتا انقلاب اسلامی در شرایطی به پیروزی می رسد که سوسیالیست ها نصف دنیا را به رهبری شوروی در اختیار دارند و لیبرالها نصف دنیا را به سردمداری آمریکا و اسلامگراین اصولا در عرصه سیاسی جهان قدرتی ندارند.

لیبرالیسم اسلامیسم و سوسیالیسم اولین ائتلاف بین لیبرالیسم و اسلامیسم با عنوان نهضت آزادی شکل می گیرد (مسلمان مصدقی یا مصدقی مسلمان) و اولین ائتلاف بین اسلام و سوسیالیسم به  سازمان مجاهدین خلق ایران شکل می گیرد که آیه شریفه فضل الله مجاهدین را در راس سربرگ خود قرار می دهند ولی محتوای ایدئولوژیک آنان کمونیست است، این نکته و ائتلاف سایر جریانها با اسلامگرایان شاه از نقش و قدرت رو به فزونی آنان دارد ، و از عجایب تاریخ سیاسی ماست که شاخه دانشجویی جبهه ملی(راستگرایان) یعنی مجاهدین خلق ایران یک جریان چپ می شود یعنی از دل یک جریان راست، یک جریان چپ بیرون می آید. انقلاب یعنی اوج گرفتن و تعمیم و گسترده شدن نارضایتی ها از یک نظام به گونه ای که توده های مردمی که رغبتی به حضور در عرصه سیاسی ندارند در عرصه مبارزه خیابانی حضور می یابند یا حتی به سمت مبارزه مسلحانه پیش می روند.

در دوران قاجار ما ارتش منظم نداشتیم در جنگ با روس ها هر قومیتی اسب سواران خودش را به حمایت از عباس میرزا می فرستاد.در دوران جنگ هم اینگونه بود .

قضیه قیام خلق ها در اوایل انقلاب زائیده این تفکر بود که اسلامگرایان سابقه حکومت ندارند یک سری روحای هستند باید خلق ها را بیدار کنیم تا باحکومت مرکزی بجنگند و انقلاب کنند آن چیزی که در انقلاب چین و کوبا رخ داد ولی چپ ها اشتباه محاسباتی کردند و شکست  خوردند.

چپ ها در قضیه ملی شدن نفت ایران نیز به شدت اشتباه کردند طرفدار ملی شدن نفت جنوب و واگذاری نفت شمال به شوروی بودند و این قضیه باعث بیداری مردم شد یکی از دلایل عدم شکل گیری تفکر چپ در ایران وابستگی شدید آنان به خارج از ایران است در حقیقت احزاب کمونیست جهان شاخه ها و بازوهای حزب کمونیست شوروی بودند.

تاریخپه لیبرالیسم در ایران: قبل از مشروطیت- از مشروطیت تا نهضت ملی شدن نفت و از نهضت ملی شدن نفت تا انقلاب اسلامی لیبرالیسم در ایران قبل از انقلاب اسلامی بیشتر مشروطه خواه سیاسی بود یعنی تفکر لیبرالیستی در ایران حکومت مستقر یعنی شاهنشاهی را مشروط می خواست، شاه سلطنت کند ولی حکومت نکند، لیبرالیسم در غرب نیز با مشروطه خواهی همراه بود در مقابل حکومت ائتلافی پادشاهان و کلیسا صورت گرفت مشروطه خواهی دینی و مشروطه خواهی سیاسی در جنبش تنباکو لیبرالها در حد چند روزنامه حضور داشتند قبل از مشروطیت دوران کودکی و در مشروطه و نهضت نفت دوران رشد و شکوفایی و جوانی را می گذراند و در هر دو هم رهبر جریان بود. جریان اسلام گرایی در هر دو حادثه مشروطیت و نهضت نفت جوان و شکوفا است و در انقلاب اسلامی ایران به بلوغ می رسد سوسیالیست ها در مشروطه رگه های باریک در حد چند روزنامه در نهضت نفت به طور جدی حضور دارند و آشکارتر از لیبرالیسم وابسته متولد می شود و در قضیه نهضت ملی شدن نفت اشتباه می کند و با قضیه پیشه وری و گرفتن اسلحه و حرکت به سمت تهران علنا پایگاه اجتماعی خود را از دست می دهد و در انقلاب اسلامی ایران دچار افول و شکست می شوند.