دولت مسئله جمعیت و فرزندآوری را یکجا به امان خدا رها کرده است/ تأثیری که ادامه تحصیل بر روی زنان داشته شاغل بودن ندارد

خبرنامه دانشجویان ایران: در سال 91 پس از هشدار مقام معظم رهبری مبنی بر کاهش جمعیت کشور و لزوم افزایش نرخ باروری، دولت و مجلس در راستای حمایت از خانواده و جایگاه زنان دست به اقداماتی زدند از جمله تصویب قانون افزایش مرخصی زایمان از 6 ماه به 9 ماه و قانون کاهش ساعت کاری زنان شاغل و...  حال آنکه همین طرح ها هم که ممکن بود دارای اندک تاثیراتی بر میل به فرزند آوری زنان باشد در دولت یازدهم اجرایی نشدند و کماکان مسئولین نسبت به مسئله مهم جمعیت و کاهش فرزند آوری بی توجه هستند، تا آنجا که حتی شاهد جای خالی "موضوع جمعیت" در برنامه ششم توسعه هستیم.

به گزارش خبرنگار «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ در این راستا به منظور بررسی بیشتر مسئله جمعیت و بحران خانواده و نیز تاثیر طرح های حمایتی مجلس از مادران شاغل در رشد جمعیت، گفتگویی را با حسین مروتی پژوهشگر حوزه جمعیت در شورای عالی انقلاب فرهنگی و برنده جایزه ملی جمعیت انجام دادیم که متن این مصاحبه را در ادامه می‌خوانید:

سوال: مشوق های فرزندآوری تا چه حد می تواند باعث فرزندآوری بیشتر مردم و غلبه بر بحران جمعیت شود؟
مروتی: در ابتدا باید تحلیلی از علت وقوع بحران جمعیت داشته باشیم. به عقیده‌ی بنده عامل اصلی ایجاد این بحران در یک کلام «فرهنگ تنظیم خانواده» است. این فرهنگ و طرز تفکر 5 مولفه ی اساسی دارد: بهانه های بهداشت و سلامت، فردگرایی، فمینیسم، وعده ی فقر و نهایتا حیازدایی و ترویج فساد اخلاقی. البته هر یک از این مولفه ها، توضیحات بسیار مبسوطی دارند، ولی با توجه به این تحلیل در درجه ی نخست متوجه می شویم که موضوع فرزندآوری مردم، بیش از آن که مربوط به اقتصاد باشد یک موضوع فرهنگی است.

سوال: پس به چه دلیل عمده ی مردم علت کم فرزند آوردنشان را مشکلات اقتصادی می دانند؟
مروتی: اگر فرض شما صحیح باشد، لزوما تصور مردم با حقایق تطابق ندارد. به خاطر دارم برای زنان کارمند یک سازمان، در مورد جمعیت صحبت می کردم. تقریبا تمام خانم ها دلیل فرزند نیاوردنشان را مشکلات اقتصادی می دانستند و از این مشکلات می نالیدند. به آنها گفتم: فرض کنید در مسابقه ای شرکت کرده اید و برنده ی خوشبخت 300 میلیون تومان پول نقد شده اید. اگر به نظر خودتان تعداد فرزندتان تکمیل باشد کدام یک به این مسئله فکر خواهید کرد که الآن با این 300 میلیون پول می توانید بچه ی دیگری بیاورید؟

جمع خانم ها به فکر فرو رفتند و یک نفر هم نگفت که به واسطه ی این پول فرزند دیگری می آورد. خانمی از انتهای جلسه گفت: به ما یک میلیارد هم بدهند، بچه نمی آوریم!

منظورم این است که تا فرزند بیشتر مطلوبیت پیدا نکند و فرزند، نعمت بزرگ الهی تلقی نشود، لزوما وضع اقتصادی خوب منجر به فرزندآوری بیشتر نمی شود. 300 میلیون پول، خرج خانه، ماشین و مبلمان می شود، ولی برای فرزندآوری صرف نمی شود. چنان که الآن گیلان و مازندران که ثروتمندترین استان های کشور هستند، کمترین فرزندآوری و نرخ باروری را دارند. در تهران هم فرزندآوری در بالاشهر به مراتب کمتر از پایین شهر است.

سوال: مقصود شما این است که مشوق های اقتصادی نقشی در حل بحران جمعیت ندارد؟
مروتی: بنده نقش این مشوق ها در حل بحران جمعیت را اندک می دانم، ولی این مطلب هرگز به این معنی نیست که مشکلات اقتصادی باقی بماند تا جمعیت زیاد شود. این حرف غیرمنطقی و احمقانه ای است. باید دولت چنان که موظف است نهایت سعیش را برای تامین زندگی مردم انجام دهد و از سوی دیگر مردم هم باید از دولت این مسئله را مطالبه کنند. کم نیستند خانواده هایی که در جوامع کوچک و روستایی فرزندان بیشتری می خواهند، ولی از فرط محرومیت به شدت نگران ابتدایی ترین امکانات زندگی هستند.

خب، علی القاعده باید این خانواده ها مورد حمایت قرار بگیرند. اگر دولت به صورت جدی با حقوق های نجومی و قاچاق کالا مبارزه می کرد، بسیاری از این محرومیت ها هم برطرف می شد که متاسفانه دولت عزمی برای این کارها ندارد. جمعیت را هم که یکجا به امان خدا رها کرده اند و حتی در برنامه ی ششم توسعه، موضوع جمعیت را حذف کردند.

سوال: به نظرتان افزایش مرخصی زایمان و یا کاهش ساعت کاری زنان چقدر می تواند به افزایش رشد جمعیت کمک کند؟
مروتی: خدمت شما عرض کردم، فعلا بحث بر سر این است که مادران ایرانی عمدتا نمی خواهند بیش از دو فرزند داشته باشند. یعنی اساس کار برای غلبه بر بحران جمعیت تغییر ذائقه ی فرزندخواهی مردم است. قطعا در کنار این راهکار محوری، باید تمام نهادهای حکومت هم بیایند پای کار و مشکلات مردم را در مسیر فرزندآوری به حداقل برسانند.

متاسفانه در همین بحث مرخصی زایمان، عمده ی وزارت خانه ها زیر بار 9 ماه مرخصی زنان نمی روند، که نشان می دهد، خانواده و جمعیت جایی در اولویت های این دولت ندارد. بر اساس افکار فمینیستی می گویند که این مرخصی ها باعث کاهش مشارکت اجتماعی زنان می شود. در پاسخشان باید گفت: دوران نه ماهه ی بارداری هم باعث کاهش مشارکت اجتماعی زنان می شود. حال اگر مادر شمای مسئول، به جای این که اولویت را به فرزندآوری بدهد، اولویت را به مشارکت اجتماعی می داد، شما الآن نبودید تا خلق ا... را از این نظرات مشعشعتان مستفیض کنید!

به هر حال این مسئله ی مرخصی زایمان واقعا مهم است و رعایت نکردن آن ظلمی در حق مادران کشور است. تلاش هایی هم برای کاهش ساعت کار مادران صورت گرفته که امیدواریم تا حصول نتیجه ادامه پیدا کند و دولت بودجه ی آن را تقبل کند.  

 سوال: نظر شما اساسا در مورد اشتغال زنان چیست؟
مروتی: موضوع اشتغال زنان زوایای متعددی دارد. نخست این که هر شغلی متناسب با روحیات زنان نیست، برخی رشته های ورزشی و یا رشته های تحصیلی هم هیچ تناسبی با روحیات زنان ندارند. متاسفانه بعضا می بینیم که صدا و سیما خانمی را به عنوان زن موفق معرفی می کند که شوفر ماشین سنگین است! نکته ی دیگر هم این که وقتی بر اساس قانون یک کشور، نفقه ی زن بر عهده ی همسرش است، علی القاعده منطقی است که مردان متاهل در اولویت اشتغال قرار بگیرند. نهایتا هم نباید اشتغال زن آسیبی به وظایف همسرداری و مادری او بزند. بعضا یک مادر برای یک درآمد اندک شاغل می شود و از تربیت و نظارت بر فرزندش غافل می شود. آن وقت یکجا تمام پول هایی را که ظرف سال ها به دست آورده می دهد تا فرزندش که معتاد شده، بتواند ترک کند. البته موضوع زوایای بسیاری دارد که من به چند تذکر اکتفا کردم.

سوال: پس از نظر شما اشتغال زنان عامل اصلی کاهش تمایل به فرزند آوری نیست و با تصویب این طرح ها دردی از بحران جمعیت در کشور دوا نمیشود؟
مروتی: خیر. مگر چند درصد از زنان ما شاغل هستند؟ نزدیک 14 درصد. پس 86 درصد باقی جمعیت چرا تمایل به فرزند آوری ندارند؟ مشخص است که موضوع جمعیت باید از نظر فرهنگی بررسی شود، قطعا تاثیری که ادامه تحصیل بر روی زنان ما داشته شاغل بودن ندارد و نخواهد داشت، فرهنگ فرزند آوری با ادامه تحصیل زنان تغییر یافت، باید در این زمینه تحقیق شود که برای مثال چرا 65 درصد از ورودی های رشته دامپزشکی رو خانم ها تشکیل میدن و بعد از فارغ التحصیلی از دانشگاه ها با تغییر تفکر آنان نسبت به موضوع خانواده و کاهش تمایلشان نسبت به فرزند آوری مواجه میشویم؟ قطعا موضوع ادامه تحصیل خیلی بیشتر در این زمینه مخرب بوده...

سوال: به نظر شما در چه صورت مردم فرزندآوری بیشتری خواهند داشت و بحران جمعیت برطرف خواهد شد؟
مروتی: مردم باید توجیه شوند. باید کار فرهنگی صورت بگیرد. ببینید به عقیده بنده نخستین قدم برای کار فرهنگی این است که ما برای گروه‌های مختلف از مردم یک منطق اقناعی تولید کنیم. به عنوان مثال برای گروهی از مردم که ولایتمدار هستند، باید دغدغه‌های مقام معظم رهبری تشریح شود. ایشان در باب بحث جمعیت می‌فرمایند: "یکی از خطراتی که وقتی انسان درست به عمق آن فکر می‌کند، تن او می‌لرزد، این مسئله‌ جمعیّت است" جای دیگری می‌فرمایند: "کشور و اسلام را این مسئله تهدید می‌کند" متاسفانه این دو جمله تکان دهنده که بنده از ایشان نقل کردم هنوز به گوش بسیاری از ولایتمداران ما نخورده است که این به دلیل کم‌کاری ما است، وگرنه در کشور ولایتمدار غیور کم نداریم.

گروه دیگر مردم تا مسئله کامل برایشان تشریح نشود، در رفتار فرزندآوری خود تجدید نظر نمی‌کنند. باید برای این افراد تشریح شود که چه خطری ایران و اسلام را تهدید می‌کند. باید رزاقیت خداوند، توکل و ارزش فرزندآوری در اسلام را برایشان تشریح کرد و گفت که دشمنان چه نقشه‌ای برای ایران کشیده‌اند. به این افراد باید مکرر معضلات تک فرزندی و دو فرزندی گوشزد شود. این که تک فرزندی آسیب‌های فراوانی را متوجه بچه و خانواده‌اش می‌کند، مورد اتفاق روانشناسان اعم از مومن و کافر است. کدام پدر و مادر است که به او گفته شود احتمال آسیب‌های اجتماعی از جمله طلاق، اعتیاد، خودکشی و ... در تک فرزندها بیشتر است و باز بخواهد تنها یک فرزند داشته باشد؟ تنظیم خانواده برای گروهی از مردم بحث کیفیت فرزند را مطرح می‌کند و توصیه می‌کند که یک فرزند بیاورید ولی با کیفیت. ما باید بگوییم که مطالعات متعدد علمی در دنیا نشان داده که معمولا کیفیت تک فرزندها کمتر از بچه‌هایی است که در خانواده‌های چندفرزندی پرورش می‌یابند.

از سوی دیگر باید برای مردم تشریح کنیم که الآن تنها قریب به هشت درصد از جمعیت ما بالای 60 سال سن دارند و سالمند به حساب می‌آیند. تامین اجتماعی و بیمه‌ها با وجود این که بیش از هفتاد درصد جمعیت کشور در سن کار هستند، اکنون آنگونه که باید از پس تامین مخارج این جمعیت محدود سالمندان بر نمی‌آیند. در بیش از دو دهه آینده (در صورت ادامه روند کنونی کاهش جمعیت) درصد سالخورد‌ه‌های جمعیت کشور تقریبا سه برابر خواهد شد و از درصد کسانی که در سن کار هستند، کاسته خواهد شد. حال با این توصیفات آیا در سی سال آینده یک فرد سالمند می‌تواند به تامین اجتماعی و بیمه‌ها دل ببندد؟ آیا برای یک سالمند، آینده‌ای جز تنهایی، فقر و بیماری می‌توان متصور بود؟ به مردم باید گفت که اگر به فرزند، به عنوان یک نعمت عظیم الهی نگاه نمی‌کنید، لااقل به آن به دید یک محل سرمایه گذاری بلندمدت نگاه کنید. همانگونه که برای این که 10 سال دیگر صاحب خانه شوید، پول کنار می‌گذارید، برای فرزندآوری نیز سرمایه گذاری کنید و امیدوار باشید که این فرزندان علاوه بر صفا دادن به خانه هایتان، در آینده نیز نخواهند گذاشت که دوران سالمندی محنت‌باری داشته باشید.

* گفتگو از حانیه مهدی