به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران» به نقل از کارگر آنلاین، سالهاست که تصویر فعالیت کودکان کار در جمعآوری پسماندها از سطح شهر، حمل کیسههای بزرگ زباله خشک بازیافتی و خم شدن در سطلهای بزرگ زباله برای یافتن روزی، یکی از دردناکترین تصویرهای شهری در کشور ماست و در این سالها باوجود تمام ادعاها و سخنرانیهای انجامشده در این زمینه، نهتنها کاری برای این کودکان انجام نشده بلکه روزبهروز به تعداد آنها هم افزوده شده و امروز در شهر بزرگی مثل تهران، محله و خیابانی نیست که در آن کودکی زبالهگرد را نبینی. بهتازگی هم بازنشر یک ویدئو در فضای مجازی تلنگری به وجدان ما زده که برخوردهای مافیایی و استثمار این کودکان از کجا هدایت میشود و آیا میتوان برای آنها کاری کرد یا نه؟! پخش و پربازدید شدن این کلیپ بهانهای شد تا روزنامه صمت موضوع گزارش امروز خود را به نحوه انتخاب عاملان جمعآوری پسماند و نظارت بر آنها اختصاص دهد که شرح آن را در ادامه میخوانید:
یک ویدئوی قدیمی
گزارشگر با دوربین و میکروفن خود در محلی که ظاهرا محل استقرار زبالهگردهاست با کودکان و نوجوانانی که به جمعآوری زبالههای بازیافتی میپردازند گفتوگو میکند. آنها در صحبتهای خود از کارتهایی میگویند که آن را در ازای پرداخت ۳.۵ میلیون تومان در ماه دریافت میکنند و در مقابل اجازه فعالیت در یک خیابان یا یک محله را مییابند. ۳.۵ میلیون تومان در ازای اجازه برای جدا کردن زبالههای بازیافتی! گفتوگوکنندگان درباره شیوه دریافت این کارت اعلام میکنند آن را از طریق پیمانکار شهرداری دریافت کردهاند.
در ضمن آنها اعلام میکنند که هر کس برای جمعآوری زبالههای بازیافتی، محدوده مشخصی دارد و حق ورود به محدودههای دیگر را ندارد.
این گزارش که در روزهای اخیر جزو ویدئوهای پربازدید اجتماعی در فضای مجازی بوده این پرسش را مطرح میکند که حق این نوع معامله طبق چه مجوزی و به کدام یک از پیمانکاران داده شده و دیگر اینکه وقتی هر روز پشت تریبونها و بیلبوردها درباره کودکان کار شعار میدهیم، چطور اجازه چنین استثماری را در ارتباط با کودکان آن هم برای چنین شغلی میدهیم.
درآمد جمعآوری زبالههای بازیافتی
اعداد و ارقام متفاوتی درباره درآمد جمعآوری زبالههای بازیافتی به گوش میرسد که طبیعتا بخشی از آنها اغراقآمیز و غیرواقعی است؛ اظهارنظرهای متفاوت و مختلف که عموما مربوط به سال گذشته هستند.
سال گذشته مدیرعامل انجمن حمایت از حقوق کودکان در گفتوگو با پانا گفته بود: متوسط درآمد زبالهگردهای چرخی و کتفی سالانه حدود ۱۹.۳ میلیون تومان و متوسط درآمد ماهانه آنها ۱.۶ میلیون تومان است.
فرشید یزدانی با اشاره به متوسط درآمد زبالهگردها عنوان کرده بود: حدود ۱۰ درصد زبالهها با وانت جمعآوری میشوند. متوسط درآمد زبالهگردهای چرخی و کتفی حدود ۱۹.۳ میلیون تومان در سال و متوسط درآمد ماهانه آنها ۱.۶ میلیون تومان است. سهم عوامل مختلف از ارزش زبالهها با کسر سهم جمعآوری شده رسمی عبارت است شهرداری ۸.۹ درصد، پیمانکاران ۲۱ درصد، ارباب یا صاحبکار ۵۴.۵ درصد، زبالهگرد ۱۵.۶درصد، وانتی ۶.۲ درصد، چرخی ۷ درصد و کودکان تنها ۲.۴ درصد، این درحالی است که نسبت کودکان از جمعیت زبالهگردان یک سوم است.
همچنین ستار پروین، عضو هیات علمی دانشگاه علامه طباطبایی و مجری طرح مطالعاتی زبالهگردی در سال گذشته متوسط درآمد افرادی که بهعنوان زبالهگرد کار میکردند را روزانه بین ۵۰ تا ۸۰ هزار تومان ذکر کرده بود که البته این رقم بیشتر معطوف به افراد بالغ میشد. در همین سال آفتابنیوز نیز در گزارشی اعداد و ارقامی را درباره این نوع مشاغل انتشار داد. در این گزارش آمده بود بودجه شهر تهران حدود ۱۸ هزار میلیارد تومان است و عدد گردش مالی زبالههای تهران در طول یک سال بیش از ۲ هزار میلیارد تومان و به اذعان برخی مدیران شهری حتی بیش از ۳ هزار میلیارد تومان.
سهم شهرداری تهران از این رقم بیش از ۲ هزار میلیارد تومانی، ۲۰۰ میلیارد تومان است و این میزان بهعلاوه سهم حدود ۳۰۰ میلیارد تومانی نیروی کار، نشاندهنده سود بیش از هزار و ۵۰۰ میلیارد تومانی «مافیای زباله» است.
شهرداری چنین مجوزی نمیدهد
مدیر روابط عمومی سازمان پسماند شهرداری تهران میگوید گزارشی که این روزها درباره آن صحبت میشود مربوط به حدود ۵ ماه گذشته است که دوباره پربیننده شده و در عین حال تاکید میکند که چنین مجوزی از سوی شهرداری و سازمان پسماند برای فعالیت کودکان در این حرفه صادر نمیشود.
مسعود عابدی در این باره در گفتوگو با صمت عنوان کرد: شهرداری به هیچ وجه مجوز صدور چنین کارتهایی را برای فعالیت کودکان نداده و آنچه در ویدئوی مذکور مشاهده میشود، مربوط به فعالیتهای غیرقانونی در این حوزه است.
وی همچنین عنوان کرد: گاهی اظهارنظرهای عجیبی درباره فعالیتهای مجموعههای شهرداری در شبکههای اجتماعی شنیده میشود که از اساس خلاف واقعیت است؛ از آن جمله میتوان به واگذاری کار بازیافت کل شهر تهران به یک فرد اشاره کرد که به هیچ وجه صحت ندارد زیرا این واگذاریها در سطح هر منطقه بهطور مجزا و از طریق مزایده انجام میشود و شرکتهای مختلفی نیز در آن حضور پیدا میکنند.
استفاده از کودکان ممنوع است
البته مسئولان شهرداری تهران از طرحهایی که برای مقابله با حضور کودکان در این نوع حرفهها در نظر دارند، نویدهایی دادهاند که از آن جمله میتوان به صحبتهای معاون امور اجتماعی و فرهنگی شهرداری تهران اشاره کرد.
محمدرضا جوادی یگانه، معاون امور اجتماعی و فرهنگی شهرداری تهران در گفتوگو با ایسنا زبالهگردی کودکان را از جمله سختترین و کثیفترین نوع کار کودک دانست و اظهار کرد: نخستین نقطه ورود ما جلوگیری از این شکل کار کودک است.
وی در ادامه گفت: در گام نخست، هدف منع کار زبالهگردی کودک ازسوی مدیریت شهری است، چراکه کودک میتواند در محیطی سالمتر و بهتر از گودهای زبالهگردی کار کند تا به معیشت او نیز آسیبی نرسد.
جوادی یگانه، خط قرمز شهرداری تهران را استفاده سیستماتیک از کودک در زبالهگردی دانست، افزود: هرگونه برخورد با کودکان کار، چه ازسوی پیمانکاران و چه ازسوی مدیران شهری مرتبط نباید صورت گیرد، بلکه با متخلفان و سوءاستفادهکنندگان از این کودکان برخورد خواهد شد. از مردم نیز خواسته شده که در صورت مشاهده استفاده از این کودکان در سطح شهر مراتب را اعلام کنند.
وی گفت: ما پیمانکاران را جزئی از این فرآیند میدانیم و معتقدیم همانطور که نمایندگان آنها در این جلسه اذعان کردند، پیمانکاران هم به ضرورت این موضوع پی برده و از جنبه انسانی و مسئولیت اجتماعی خود فارغ از اینکه در قراردادهایشان ملکف به استفاده نکردن از کودکان هستند، با این طرح همراهی کرده و به عدم بکارگیری کودکان در فرآیند زبالهگردی پایبند خواهند بود.
معاون امور اجتماعی و فرهنگی شهرداری تهران با اشاره به برنامههای جدی برای حمایت از کودکان زبالهگرد، تاکید کرد: سرنوشت کودکان زبالهگرد برای ما اهمیت زیادی دارد و ما در معاونت اجتماعی برنامههای مدونی بهمنظور حمایت از آنها و کاهش آسیبهای ناشی از این پدیده برای کودکان داریم که با مشارکت سازمانهای مردمنهاد و پژوهشگران این حوزه، نهایی و اطلاعرسانی خواهیم کرد.
ابلاغیه کافی نیست
از اقدامات دیگری که در شهرداری تهران برای ممانعت از ورود کودکان کار به حوزه جمعآوری زبالههای بازیافتی انجام شده، ابلاغیه شهردار تهران درباره منع بکارگیری کودکان برای جمعآوری زبالههای بازیافتی بوده که البته برخی کارشناسان این حوزه در گفتوگو با ایسنا از جمله رئیس کمیته اجتماعی شورای اسلامی شهر تهران آن را لازم اما ناکافی میدانند.
الهام فخاری درباره انتقاد کارشناسان حوزه اجتماعی به تکراری و بیاثر بودن بخشنامه اخیر شهردار تهران در زمینه کودکان زبالهگرد اظهار کرد: انتقاد کارشناسان، انتقاد درستی است؛ از این جهت که انتظار دارند یک اتفاق موثرتر در زمینه کودکان زبالهگرد در شهر رخ دهد، اما این بخشنامه یک گام از این مسیر مدیریت پسماند است که وجود آن لازم است اما کافی نیست. این بخشنامه صادر شده و کاری که نهادهای مدنی بهعنوان پایشگران شهری و مدیران شهری و شورای شهر باید انجام دهند، نظارت بر آن است تا در فرآیند جمعآوری و مدیریت پسماند تغییراتی شکل بگیرد.
عضو کمیسیون فرهنگی و اجتماعی شورای شهر تهران افزود: در موضوع پسماند که به شهرداری مربوط است شاید نتوانیم با گونهها و شکلهای دیگری که به کار کودک و خیابان ورود میشود، ورود کنیم اما کنترل پیمانکار و نظارت دائم بر آنها و برخورد قاطع و قانونی با پیمانکاران متخلف یا پیمانکارانی که بهصورت غیررسمی و رده دوم و سوم کارگر غیرقانونی بهکار میگیرند، برعهده شهرداری است.
وی ادامه داد: در طول ۳ سالی که از این دوره شورای شهر میگذرد همواره بر این موضوع تاکید کردم که این نوع مدیریت پسماند، پیامدها و زمینههای کار غیرقانونی و مفسدهانگیز را به همراه دارد. در این زمینه به مدلهای سوئیسی نیاز نیست بلکه وقتی به مدلهای موفق در کشور خودمان نگاه کنیم، میبینیم که بهدلیل متفاوت بودن فرآیند مدیریت پسماند در شهرهایی همچون اصفهان، اصلا از افراد بزرگسال یا کودک در موضوع زبالهگردی استفاده نمیشود.
فخاری تصریح کرد: در شهری همچون اصفهان، در فرآیند مدیریت پسماند پیمانکار در مرحلهای وارد میشود که شهرداری زباله و پسماند را از مردم تحویل گرفته، اما در تهران از آنجا که حتی در تحویل پسماند، پیمانکار مداخله دارد، نهتنها شاهد رها شدن حجم زیادی از پسماند هستیم بلکه ترجیح پیمانکاران این است که برای هزینه کمتر از کارگر غیرقانونی، مهاجر، کودک و بزرگسال در طول روز و شب استفاده کنند و تا وقتی این رویه اصلاح نشود، حواشی در این زمینه وجود دارد.
رئیس کمیته اجتماعی شورای اسلامی شهر تهران گفت: از نظر ما در کمیته اجتماعی و کمیته نظارت بر شهر دوستدار کودک، جمعآوری پسماند همچنان یک موضوع حاکمیتی است و نهاد عمومی باید این کار را انجام دهد، همانطور که برخی مسائل شهری لزوما به پیمانکار سپرده نمیشود؛ بنابراین جمعآوری پسماند نیز باید برعهده شهرداری باشد و پس از آن شهرداری با پیمانکاران طرف باشد.
برخورد قانونی در انتظار متخلفان است
ازسوی دیگر مجید نوربخش، معاون امور هماهنگی مناطق سازمان پسماند شهرداری تهران درباره ممنوعیت بکارگیری کودکان در جمعآوری زبالههای بازیافتی در گفتوگو با صمت عنوان کرد: این موضوع علاوه بر تعهد اخلاقی پیمانکاران، در قرارداد با آنها نیز بهوضوح مورد تاکید قرار گرفته و در صورت اثبات تخلف، با پیمانکاران برخورد قانونی خواهد شد. وی در این باره خاطرنشان کرد: البته یکی از نکات مهم در این برخوردهای قانونی این است که کودکان کار در این موارد مورد بازخواست قرار نگیرند و مجازاتها و پیگیریهای قانونی تنها برای پیمانکاران متخلف باشد.
نوربخش در ادامه عنوان کرد: ما همچنین براساس تفاهمی که با پلیس پیشگیری صورت گرفته، با گشتهای ویژه با سیستم جمعآوری غیرقانونی زبالههای بازیافتی و بکارگیری و استثمار کودکان در حال مبارزه هستیم که این برخوردها نیز با عوامل اصلی و گردانندگان این سیستمهای غیرقانونی است و باتوجه به موازین اخلاقی، تهدیدی در این طرح متوجه کودکان کار نخواهد بود.
وی در این باره بیان کرد: اگر شهروندان نیز مایل به همکاری در این زمینه هستند، میتوانند در صورت مشاهده مواردی از این موضوع، آن را به شماره ۱۳۷ گزارش دهند.
همه ما مسئولیم
قانونی یا غیرقانونی، زیر نظر شهرداری یا مستقل، با مجوز یا بهصورت خودسر، هیچ کدام از این موارد تفاوتی در اصل موضوع ایجاد نمیکند. کسی که تا کمر در سطل زباله فرو رفته و قصد دارد روزی خود را از آنجا کسب کند یک کودک است؛ یک کودک که مثل من و تو حق دارد از دوران کودکی خود لذت ببرد اما شرایط اجتماعی اطرافش، این حق را از او سلب کرده است.
ما نمیتوانیم با این توجیه که پیگیری این موضوع در حیطه اختیارات ما نیست چشم خود را بر موضوع ببندیم و آن را نادیده بگیریم.
البته ممانعت از کار کودکان تنها یک بخش این موضوع است. بهطور قطع هیچ کودکی از روی علاقه و اختیار در چنین محیطهایی به کار مشغول نمیشود و شاید اگر فرصت همین نوع کارها هم از این کودکان گرفته شود، باید منتظر اتفاقات ناگوارتری در این حوزه باشیم. در واقع بخش دیگر و شاید اصلیتر ممانعت از حضور کودکان در چنین محیطهایی، فراهم کردن شرایط مطلوب برای دوری خودخواسته این کودکان از محیط کار است. پسای کاش پیش از اینکه دیرتر شود کاری آنطور که بایسته و شایسته است برای کودکان کار سرزمینمان انجام دهیم.
