به گزارش سرویس فناوری اطلاعات «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ استارتاپ به شرکت یا کسبوکاری گفته میشود که معمولاً به تازگی و در نتیجه کارآفرینی یک یا چند فرد ایجاد شدهاست. چنین مجموعههایی معمولاً رشد سریعی دارند و در جهت تولید راه حلی نوآورانه و دوام پذیر برای رفع یک نیاز در بازار شکل میگیرند.
استارتآپ پروژهای بود که توسط یک یا چند کارآفرین و برای جستجو، توسعه و اعتبارسنجی یک مدل تجاری مقیاس پذیر (قابل اندازهگیری و بررسی) انجام شد.
کارآفرین، فرد یا گروهی است که در عرصههای مختلف قصد ایجاد کارگاه یا شرکت در زمینه توسعههای ویژه و گروهی را دارد و میتواند دارای اهداف بلند پروازانه ای نیز باشد. استارتآپ به مشاغلی نو اطلاق میشود که افراد به وسیله آن قصد دارند فراتر از بنیانگذاران انفرادی رشد کنند.
استارتآپها در ابتدا با عدم قطعیت زیادی مواجه میشوند و احتمال شکست آنها بالا است، به همین سبب، در نهایت تعداد کمی از آنها موفق و اثرگذار خواهند بود. این شرکتها معمولاً مبتنی بر ایدههای ریسکپذیری هستند که مدل کسبوکار آشکاری ندارند و بازار هدفشان نیز فرضی است. شرکتهای نوپا میتوانند در هر زمینهای ایجاد شوند و با اندیشهپردازی، در آن حوزه متفاوت کار کنند.
بر همین اساس، این مجموعهها معمولاً بهدنبال جذب سرمایه برای رشد سریعتر در مدت زمانی کوتاه هستند.
زمان آغاز به کار یک استارتاپ
در حالت کلی واژه استارتاپ یا همان کسب و کار نوپا زمانی ایجاد می شود که چندین ویژگی مهم را رعایت کرده باشیم که در زیر به آن اشاره شده است:
• هر کسب و کاری که منجر به ارزش آفرینی شود
• کسب و کاری که هنوز گنگ و مبهم است و کاملا شروع به شکل گیری نکرده است و تازه مقدماتش چیده شده باشد
• کسب و کاری که پایداری برای آن جز دغدغه ها باشد
• فعالیتی است که نیازمند تکنولوژی های روز است و حتی می تواند وابسته به تکنولوژی هم نباشد.
این چند ویژگی معنای استارتاپ را کامل می کنند و هر کاری که نام استارتاپ به آن می دهید باید این صفات و ویژگی را در خود داشته باشد، و می تواند در مقیاس زیادی از این کسب و کار استفاده شود مثلا، کسب و کار نوپا آینده نگر، کسب و کار نوپا ورزشی و ...
استارتاپ به دنبال چیست؟
استارتاپ ها در واقع به دنبال راه حل های جدید برای رفع مشکلات هستند و در زمینه های مختلف که فقط مختص به تکنولوژی و فناوری اطلاعات نیست دست گذاشته و قصد مرتفع کردن آن را دارند.
در واقع استارتاپ باید یک روش عملی و نوینی را ایجاد کند که در نهایت به پول برسد و به آن ضرر وارد نکند و بتواند در آینده سرمایه گذاری کرده و کارش رونق بگیرد و تا مدتهای زیادی پایدار باشد و همچنین باعث حفظ استارتاپ خود نیز شود.
بسیاری از افراد برای اینکه بتوانند استارتاپ های نو را تاسیس کنند و فعالیت کنند باید در مورد استراتژی و برنامه های موجود و پیش رو خود برای کسب و کار و فعالیتشان برنامه ریزی داشته باشند که این برنامه ریزی می تواند کوتاه مدت یا بلند مدت باشد، و قبل از تاسیس یک استارتاپ ابتدا همکاران با یکدیگر به بحث نشسته و باید ابتدا سوال هایی را از یکدیگر بپرسند سوال هایی مثل، "چه مدل فعالیتی باعث می شود که بتوانم ایده ام را شکوفا کنم که در آخر به نتیجه مطلوب برسم؟" یا "از کجا بدانم که این کارم در نهایت به هدفم خواهد رسید و کسی آن را پی گیری نکرده است؟" و خیلی دیگر از سوالاتی که حتما باید با دقت بررسی شود و همچنین در آن جست و جو های زیادی صورت گیرد وگرنه وقت و هزینه ای که شده است به کلی از بین رفته و در نهایت به شکست منجر خواهد شد.
ایدهها و موانع استارتاپ
ایدههای خلاقانه بسیاری در ایران وجود دارد که در مرحله اجرا و آزمایش، دچار چالشهای اساسی و گاه حذف و فراموشی میشوند؛ اما در این میان مواردی هم وجود دارد که یک فعالیت استارتاپی، با جذب سرمایهگذار توانسته است استمرار یابد و با اقبال عمومی نیز مواجه شود.
با وجود این، هر فعالیت استارتاپی ممکن است در مسیر خود موانعی را بیابد که تردیدهایی را در مورد ادامه راه ایجاد میکنند. موانعی از جنس چالشهای اینترنتی، ابهامات قانونی، مالیات، انحصار و بازده اندک که میل به مهاجرت در نیروی کار این حوزه را افزایش میدهد.
مهاجرت، معضلی جدی برای فعالیت استارتاپی در ایران
فعالان استارتاپی در چند وقت اخیر تجربه سختی در حوزه مهاحرت کسب کردهاند و تعداد قابل توجهی از کسانی که زمان، انرژی و سرمایه بسیاری برای رشد آنها صرف شده بود؛ به راحتی در اختیار شرکتهای خارجی قرار گرفتند. کنار هم قرار دادن موانع فعالیت استارتاپی در ایران نشان میدهد که این اکوسیستم چندان آینده پرقدرتی در مقایسه با کشورهای اطراف ندارد.
اگرچه امروزه حجم اقتصاد استارتاپها اندک است اما فرصتهایی برای جذب سرمایهگذاری و ایجاد امید در جوانان در این حوزه وجود دارد که بی توجهی به آن سرمایههای بالقوه را از بین میبرد و دیگر بستری برای جذب سرمایه وجود نخواهد داشت.
موانع بسیاری در مسیر فعالیت استارتاپی قرار دارد
محمدرضا سبحان، مدیرعامل باشگاه کارآفرینی تیوان و رئیس انجمن فضای کار اشتراکی ایران، درباره به صرفه بودن یا نبودن فعالیت استارتاپی در کشور به «تجارتنیوز» گفت: «تصور من این است که موارد متعددی در این بین وجود دارد که در کنار هم چالشهایی را ایجاد میکند. قوانین کشور درست اجرا نمیشود و بدون شک قانونگذار همکاری خوبی در رابطه با فعالیتهای نوآورانه ندارد تا کسب و کار بتواند رشد کند.»
او افزود: «موانع بسیاری در مسیر فعالیت استارتاپی قرار دارد و فرصت سرمایهگذاری کم است. وضعیت اقتصادی نیز به کارهای نوآورانه خیلی صدمه میزند. با وجود این، نمیتوان با اطمینان صد در صدی نتیجه گرفت که هر فعالیت استارتاپی شکست میخورد. میتوان 5 درصد احتمال در نظر گرفت که برخی استارتاپها در همین شرایط بد هم رشد کنند. احتمال شکست در ایران بسیار بالاست و برای کسی هم مهم نیست که چه بلایی سر استارتاپها میآید.»
مهاجرت؛ نشانه و معلول شکست فعالیت استارتاپی
مهاجرت هم یکی از نشانههای جدی و هم معلول شکست فعالیت استارتاپی در کشور است. من هفت سال است در این اکوسیستم فعالیت میکنم و روزهای اول امید بسیاری در بچهها میدیدم که پیشنهادهای بسیار خوب از خارج را رد میکردند؛ امروز همان بچهها هر کدام در یک گوشه از دنیا هستند و در دو سال اخیر رفتهاند.
مهاجرت معلول اتفاقات است و دو دلیل اصلی آن را باید وضعیت بحرانی اقتصاد و شیوه مدیریت کشور دانست که در شکل قانونگذاری و اجرا متضاد روند کارآفرینی پیش میرود. هر روز هم وضعیت بغرنجتر میشود.
چالشهای ناشی از محدودیتهای اینترنتی
رئیس انجمن فضای کار اشتراکی ایران، درباره تأثیر محدودیتهای اینترنتی بر فضای استارتاپی کشور گفت: «سوءتفاهمی وجود دارد که صرف کند شدن سرعت اینترنت یا افزایش فیلترینگ باعث تعطیلی اکوسیستم استارتاپی میشود چرا که برخی فکر میکنند فعالیت استارتاپی منحصر به فضای وب است. در حالی که استارتاپهای غیراینترنتی نیز در کشور فعالیت میکنند.»
مسأله اینجاست که محدودیت اینترنت را باید یک نشانه دانست. زمانی که شبکه اینترنتی با وجود اهمیت زیادی که دارد به راحتی ممنوع یا فیلتر میشود، این موضوع نشانهای برای کارآفرین است که هر موضوع دیگر هم میتواند مشمول همین محدودیتهای باشد.یک کارآفرین باهوش از این نشانه و نکته نتیجهگیری میکند فعالیت در چنین فضایی هدردادن منابع است.
سبحان درباره افزایش آمار مهاجرت فعالان حوزه استارتاپ گفت: «من آمار دقیقی از تعداد مهاجران ندارم اما دو دسته مهاجرت رخ میدهد. عدهای فیزیکی از ایران رفتند و سرمایهای که صرف آنها شده بود را بردند و عده دیگری که روحی از ایران رفتند و دیگر دلی برای کشور نمیسوزانند. خیلیها تصمیم گرفتهاند دیگر امید چندانی نداشته باشند و دیگر مثل سابق کار نمیکنند. فعالیت استارتاپی دیگر شور و نشاط سابق را ندارد.»
حاکمیت به دنبال قبضه استارتاپها نیست
روحالله دهقانی فیروزآبادی، معاون علمی و فناوری ریاست جمهوری در نشست خبری اخیر خود اعلام کرد این دید غلطی است که برخی فضا را به گونهای درست میکنند که حاکمیت به دنبال گرفتن سهام این شرکتهای استارتاپی است یا این شرکتها برای دادن سهم خود به دولت تحت فشار هستند.
او در این زمینه گفت: «بروید از خود همین استارتاپها بپرسید آیا برای فروش سهامشان تحت فشار بودهاند؟ همین تپسی برای فروش سهامش به گلرنگ با ما در معاونت مشورت کرد. تنها شرط معاونت علمی برای موافقت با این فروش، بازگشت سرمایه به حوزه اقتصاد دیجیتالی است.»
او در واکنش به این سوال که سال گذشته به دنبال فیلتر و مسائل حجاب برخی شرکتهای استارتاپی خود او گفته بود که باید با پشتیبانی جریانهای اصیل و انقلابی برای شرکتهای استارتاپی رقیب ایجاد کرد توضیح داد: «من گفتم اگر کسی فکر میکند این شرکتها با موازین مورد نظرش هماهنگ نیست، به جای بستن این شرکتها میتواند برای آنها رقیبی با استانداردهای خودش ایجاد کند. مگر در کشور فقط دید و موازین شرکتهای استارتاپی است که اکثر مدیران آنها از خارج آمدهاند، در کشور گروهی با دید انقلابی و اسلامی هم وجود دارند که این دو هیچ منافاتی با هم ندارند.»
او ادامه داد: «هم بنده هم رئیس جمهوری هم وزیر ارتباطات تاکید کردیم وقتی کسی خطایی می کند و مشکلی دارد حق نداریم کسبوکار را ببندیم راه حل بستن کسب و کار نیست. آنهایی که میگویند جریان مدیریتی و حاکمیتی امثال دی جی کالا زاویهدار است از یک جریانی که زاویهدار نیست حمایت کنند تا مثل دی جی کالا بسازد اگر می توانید بسم الله ولی اگر نمیتوانید باید از استارتاپ و کسب و کار فعلی حمایت کنید.»
او توضیح داد: « زمانی که ما در فضایی صحبت کردیم که کسبوکارها نباید تعطیل شود، عدهای کاملا بیربط به این حوزه مواضعی گرفتند که فضا را کاملا مسموم می کند مثلا گفتند اینها را بگیرید و به حاکمیت بدهید ولی به هیچ عنوان این حرف را از معاونت علمی نشنیدهاید.»
اپراتور هوش مصنوعی ایجاد میشود
معاون علمی و فناوری رئیس جمهوری با بیان اینکه در ۱۴۰۳ با راه اندازی اپراتور هوش مصنوعی تحولات خوبی ایجاد خواهد شد، خبر داد که در مرکز ملی هوش مصنوعی، اپراتور هوش مصنوعی شکل خواهد گرفت.
روح الله دهقانی فیروزآبادی در مورد وضعیت هوش مصنوعی در کشور گفت: «سال گذشته گفتوگوهایی زیادی با رئیس جمهوری و همینطور دستگاههای مختلف از جمله سازمان برنامه و بودجه برای الزام ایجاد یک مرکز ملی توسعه هوش مصنوعی و در کنارش یک شورای ملی راهبری انجام شد و در این راستا برنامهها و مدلهای کشورهای مختلف در حوزه هوش مصنوعی مورد مطالعه قرار گرفت.»
او با اشاره به اینکه سال گذشته راه اندازی مرکز ملی هوش مصنوعی و شورای راهبری به تصویب رسید و اعضای شورا مشخص شدند ادامه داد: «همچنین در جلساتی که با سرمایه گذاران بخش دولتی و صندوق توسعه ملی و صندوق نوآوری داشتیم راه اندازی صندوق پژوهش فناوری هوش مصنوعی با سرمایه ١٠ هزار میلیارد تومانی اسفندماه سال ١۴٠٢ برنامه ریزی شد. از سوی دیگر برنامه ریزی شده است مرکز ملی هوش مصنوعی، اپراتور هوش مصنوعی را ایجاد کند.» به گفته او خدمات این اپراتور شامل ٣ خدمت اصلی مزرعه پردازشی بزرگ، مرکز داده بزرگ و کتابخانه های بزرگ زبانی و تصویری میشود. او اعلام کرد که همانطور که اپراتورهای تلفن همراه خدمات اینترنتی را ارائه میدهند، اپراتور ملی هوش مصنوعی نیز خدمات پردازشی بزرگ و خدمات کتابخانه های محاسباتی را در اختیار دانشگاهها شرکتهای دانش بنیان و سازمانها و نهادها قرار میدهد.
دهقانی با بیان اینکه ایران از نظر دانش فنی و نیروی انسانی وضعیت خوبی در حوزه هوش مصنوعی دارد گفت: «در حوزه مقالات و ارجاعات ایران رتبه ١٧ یا ١٨ را داریم اما در حوزه کاربرد در رتبه ٧٠ تا ٨٠ قرار داریم که این جایگاه به دلیل نبودن زیرساختها در کشور است و پیش بینی میکنیم در سال ١۴٠٣ تحول خوبی در حوزه هوش مصنوعی با ایجاد اپراتور ملی هوش مصنوعی و توسعه زیرسیستمها داشته باشیم.»
گزارش از عرفان عباسی
