به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ محمد سبحانی در گفتوگویی، با اشاره به نگاه رهبر شهید در عرصه علوم انسانی اظهار کرد: نخستین و شاید مهمترین ویژگی ایشان از منظر یک متخصص برنامهریزی درسی، نگاه تمدنی به تولید علم بود. ایشان هرگز علم را صرفاً یک کالای ابزاری یا تشریفاتی نمیدانستند، بلکه آن را زیربنای عزت و اقتدار کشور تلقی میکردند.
وی ادامه داد: در حوزه علوم انسانی که متأسفانه سالها در تقلید از الگوهای غربی گرفتار بودهایم، تأکید مکرر ایشان بر اسلامیسازی علوم انسانی و تولید نظریههای بومی، نه یک شعار سیاسی، بلکه یک ضرورت روششناختی بود.
سبحانی افزود: من بهعنوان معاون علوم انسانی دانشگاه آزاد، بارها مشاهده کردهام که وقتی یک نظریه وارداتی بدون بومیسازی در بافت فرهنگی ایران اجرا میشود، نهتنها گرهی از مشکلات کشور باز نمیکند، بلکه خود به معضلی جدید تبدیل میشود. رهبر شهید این خلأ را بهخوبی تشخیص داده بودند و همواره تأکید میکردند که علوم انسانی کارآمد، علمی است که از دل فرهنگ، تاریخ و تجربه زیسته یک ملت برآمده باشد.
جنگ نرم، نبردی معرفتی در دانشگاهها
عضو اندیشکده حکمرانی شریف با اشاره به نگاه رهبر شهید به جنگ نرم گفت: یکی از برجستهترین ویژگیهای ایشان، جامعنگری در مواجهه با تهاجم فرهنگی بود. معمولاً وقتی از جنگ نرم سخن گفته میشود، ذهنها به سمت مقابله صرفاً امنیتی یا پلیسی میرود، اما ایشان این عرصه را یک نبرد معرفتی میدانستند که میدان اصلی آن دانشگاهها و کلاسهای درس است.
وی ادامه داد: ایشان به استادان علوم انسانی توصیه میکردند صرفاً مبلغ نباشند، بلکه نقش نقاد و تحلیلگر را ایفا کنند. به اعتقاد من، مهمترین درس ایشان این بود که در برابر شبهات دشمن نباید موضعی انفعالی یا تدافعی داشت، بلکه باید با استدلال و منطق اقناعکننده، روایت جایگزین و مؤثر تولید کرد.
سبحانی خاطرنشان کرد: این همان چیزی است که ایشان از آن با عنوان قدرت نرم انقلاب یاد میکردند و معتقد بودند اگر یک استاد علوم انسانی بتواند با بیانی شیوا و مستدل، خلأهای فکری دانشجویان را پر کند، مؤثرترین سپر در برابر جنگ شناختی دشمن شکل خواهد گرفت. تأکید ایشان بر استفاده از روشهای نوین آموزشی و بهروز بودن محتوای کتابهای درسی نیز در همین چارچوب قابل ارزیابی است.
عدالت آموزشی، متناسبسازی محتوا با نیازهای بومی است
وی درباره نسبت عدالت و مردمسالاری دینی با برنامهریزی آموزشی نیز اظهار کرد: اگر سیره عملی ایشان در مواجهه با اقشار مختلف جامعه را مطالعه کنیم، بهروشنی درمییابیم که عدالت برای ایشان یک مفهوم انتزاعی نبود، بلکه شاخصی عملیاتی در حکمرانی محسوب میشد.
سبحانی افزود: در حوزه دانشگاهی، این نگاه به معنای دسترسی برابر همه مناطق و اقشار کشور به امکانات آموزشی و پژوهشی است. گاهی در برنامهریزیهای آموزشی چنان درگیر استانداردهای بینالمللی میشویم که فراموش میکنیم بخش بزرگی از دانشجویان در شهرستانها و مناطق محروم تحصیل میکنند و نیازهای متفاوتی دارند.
وی تأکید کرد: رهبر شهید بر این نکته تصریح داشتند که عدالت آموزشی به معنای متناسبسازی محتوا با نیازهای بومی است، نه یکسانسازی بیرویه. همچنین در سیره عملی ایشان همواره بر مشارکت نخبگان دانشگاهی در تصمیمسازیهای کلان تأکید میشد که مصداق عینی مردمسالاری دینی در عرصه علم است.
عضو اندیشکده حکمرانی شریف گفت: در تدوین سرفصلهای علوم انسانی باید صدای استادان و دانشجویان، بهعنوان ذینفعان اصلی، شنیده شود و از ظرفیت دیدگاههای متنوع آنان برای ارتقای کیفیت آموزشی بهره گرفته شود.
حمایت از جبهه مقاومت، عزت ملی را در ذهن نسل جوان بازتعریف کرد
این عضو اندیشکده حکمرانی شریف با اشاره به تأثیر حمایتهای رهبر شهید از جبهه مقاومت بر هویت ملی جوانان اظهار کرد: یکی از مهمترین دستاوردهای رویکرد ایشان در عرصه مسائل بینالملل، بازتعریف عزت ملی در ذهن نسل جوان بود. پیش از تأکیدات گسترده ایشان بر محور مقاومت، در میان بخشی از قشر تحصیلکرده کشور، نوعی خودکمبینی تاریخی نسبت به تمدن غرب وجود داشت، اما ایشان نشان دادند که یک ملت میتواند با اتکا به باورهای دینی و توانمندیهای داخلی، در برابر بزرگترین قدرتهای نظامی و رسانهای جهان ایستادگی کند و عقبنشینی نکند.
وی افزود: این موضوع برای دانشجویان علوم انسانی یک درس بزرگ است؛ اینکه هویت ایرانی ـ اسلامی نه مانعی برای پیشرفت، بلکه سرمایهای ارزشمند برای نقشآفرینی در عرصه جهانی است. به اعتقاد من، این خودباوری تا حد زیادی مرهون این نگاه راهبردی ایشان است که اگر ملت در صحنه حضور داشته باشد، دشمن جرئت تجاوز نخواهد داشت. این نگاه، امروز در مطالعات علوم سیاسی و جامعهشناسی ایران، بهعنوان الگویی بومی در تحلیل سرمایه اجتماعی، بازدارندگی و هویت ملی مورد توجه قرار گرفته است.
مدیران دانشگاهی باید آیندهنگری را با حافظه تاریخی پیوند بزنند
سبحانی مهمترین ویژگی فکری رهبر شهید برای مدیران دانشگاهی را حافظه تاریخی و آیندهنگری توأمان دانست و گفت: اگر بخواهیم یک ویژگی کلیدی از شخصیت ایشان را برای مدیریت دانشگاهی استخراج کنیم، همین نگاه آیندهنگر مبتنی بر حافظه تاریخی است. ایشان هرگز گرفتار روزمرگیهای مدیریتی نمیشدند، بلکه تصمیمهای خود را بر اساس یک چشمانداز تمدنی بلندمدت اتخاذ میکردند.
وی ادامه داد: برای یک مدیر دانشگاهی که با محدودیتهای بودجه و مسائل روزمره مواجه است، این رویکرد یک درس اساسی محسوب میشود؛ اینکه نباید مسائل را صرفاً با نگاه مقطعی مدیریت کرد، بلکه باید برای حل ریشهای مشکلات آموزشی و پژوهشی، برنامههای بلندمدت طراحی و اجرا شود.
این عضو اندیشکده حکمرانی شریف خاطرنشان کرد: علم نافع، علمی نیست که صرفاً در مجلات علمی منتشر شود، بلکه علمی است که بتواند مشکلات مردم را حل کند و کیفیت زندگی آنان را ارتقا دهد. در علوم انسانی نیز باید به جای تمرکز بر افزایش کمی مقالات، به ارتقای کیفیت پژوهشها توجه کنیم تا نتایج آن بهصورت عینی در سیاستگذاریهای فرهنگی و اجتماعی کشور نمود پیدا کند.
وی در پایان تأکید کرد: الگوی عملی ایشان، منش یک فقیه مدبر بود؛ شخصیتی که هم بر متون اصیل اسلامی تسلط داشت و هم از نیازها و اقتضائات روز جامعه غافل نبود. تقویت این نگاه در میان استادان و نخبگان دانشگاهی، مستلزم بازنگری در شیوههای تدریس و حرکت از دانش صرف به سوی دانش مسئلهمحور و عملگراست/ ایسنا
