به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ پس از بیش از ۱۱ سال محاصره فرسایشی یمن که نهتنها اهداف اعلامی ائتلاف سعودی را محقق نکرد، بلکه یکی از بزرگترین بحرانهای انسانی جهان را رقم زد، اکنون نشانههای آشکاری از ورود یمن به مرحلهای تازه دیده میشود؛ مرحلهای که در آن نیروهای مقاومت یمن دیگر صرفاً در موضع تدافعی قرار ندارند و در تلاشند قواعد بازی را به نفع خود تغییر دهند.
۳ هفته پیش رهبر جنبش انصارالله یمن در سخنانی صریح و کمسابقه اعلام کرد ملت یمن دیگر تداوم محاصره و تجاوز ائتلاف آمریکایی ـ سعودی را نخواهد پذیرفت. «سیدعبدالملک الحوثی» با تأکید بر ضرورت بازپسگیری ثروتهای ملی، دستیابی به استقلال کامل و پایان دادن به فشارهای خارجی، از ورود یمن به مرحلهای جدید در مقابله با محاصره سخن گفت.
اکنون ۲۰ روز پس از اظهارات هشدارآمیز رهبر انصارالله یمن درباره لزوم لغو محاصره یمن، به نظر میرسد هشدارهای صنعا وارد مرحله اجرا شده است. نیروهای مسلح یمن در اقدامی که میتواند نقطه عطفی در تحولات منطقه باشد، اعلام کردهاند در پاسخ به محاصره دریایی طولانیمدت این کشور، عربستان را تحت محاصره دریایی قرار میدهند؛ تصمیمی که از نگاه ناظران، بیانگر انتقال ابتکار عمل از ائتلاف سعودی به نیروهای یمنی است.
سخنگوی نیروهای مسلح یمن با انتشار بیانیهای رسمی، آغاز این اقدام را اعلام و تأکید کرد این تصمیم بر اساس اصل «چشم در برابر چشم» و در چارچوب معادله جدید «محاصره در برابر محاصره» اتخاذ شده است؛ معادلهای که به گفته سرلشکر «یحیی سریع»، از لحظه انتشار این بیانیه وارد مرحله اجرا شده است.
در این بیانیه نیروهای مسلح یمن ضمن اشاره به بیش از یک دهه محاصره، فشار اقتصادی و «غارت ثروتهای ملت یمن» از سوی سعودی، اعلام کردند ادامه این وضعیت دیگر قابل تحمل نیست و ملت یمن هرگز در برابر آن سکوت نخواهد کرد.
در بخش دیگری از این بیانیه آمده است: «مردم یمن حق دارند در برابر محاصره، از همان ابزار استفاده کنند و در مقابل هر گونه افزایش فشار یا تشدید اقدامات خصمانه، پاسخ متناسب و حتی شدیدتری ارائه کنند. نیروهای مسلح یمن تأکید کرد برای تمام سناریوهای احتمالی آمادگی کامل دارد و هر گونه اقدام تنشزا از سوی ریاض با پاسخی سخت و بازدارنده روبهرو خواهد شد».
این بیانیه همچنین حامل پیامی روشن برای مردم یمن است و ضمن دعوت از آنها برای ادامه بسیج عمومی و مشارکت گسترده در حمایت از جبهههای نبرد، از شهروندان خواسته خود را برای تمام تحولات و سناریوهای پیش رو آماده کنند.
نیروهای مسلح یمن بر ضرورت پشتیبانی از رزمندگان در میدانهای نبرد تأکید و اعلام کرد مرحله پیش رو نیازمند همبستگی و مشارکت ملی گستردهتر است.
نیروهای یمنی در پایان با قدردانی از حضور گسترده مردم در راهپیماییهای میلیونی اخیر، تأکید کردند تا زمان بازپسگیری حقوق از دست رفته ملت یمن و پایان کامل محاصره، به تلاشهای خود ادامه خواهند داد و هیچ فرصتی را برای تحقق این هدف از دست نمیدهند.
انصارالله چه میخواهد؟
به اعتقاد ناظران، انصارالله اکنون ابزارهای مؤثری برای وادار کردن ریاض به پذیرش مطالبات خود در اختیار دارد و این مطالبات تاکنون در چند مرحله از سوی نیروهای یمنی مطرح شده است. در حال حاضر بر اساس گزارش منابع یمنی، مهمترین مطالبات نیروهای یمنی شامل: پایان کامل محاصره فرودگاه بینالمللی صنعا، رفع محدودیت بنادر الحدیده، پرداخت حقوق کارمندان دولت که بیش از ۱۱ سال است با چالش روبهرو شده، اجرای توافق تبادل اسرا بر اساس فرمول «همه در برابر همه»، بازگشایی جادههای اصلی و پایان دادن به تحدید مالی و بانکی یمن و تکمیل روند سیاسی برای پایان دادن به جنگ است.
مهمترین تحول راهبردی
اعلام رسمی معادله «محاصره در برابر محاصره» از سوی نیروهای مسلح یمن، از نگاه بسیاری از ناظران، مهمترین تحول راهبردی جنگ یمن در ماههای اخیر به شمار میرود. اگر تا دیروز رژیم آل سعود از محاصره دریایی، هوایی و اقتصادی به عنوان ابزار فشار علیه یمن استفاده میکرد، اکنون به نظر میرسد صنعا تصمیم گرفته همان ابزار را علیه ریاض به کار گیرد و هزینههای جنگ را مستقیماً متوجه طرف مقابل کند.
کارشناسان معتقدند این تصمیم صرفاً یک تهدید تبلیغاتی نیست، بلکه بخشی از راهبرد جدید انصارالله برای شکستن محاصرهای است که بیش از یک دهه است به یمن تحمیل شده.
تحلیلگر عرب و نویسنده روزنامه لبنانی «الاخبار» معتقد است معادله «محاصره در برابر محاصره» تاکتیک جدیدی است که صنعا برای افزایش فشار بر عربستان در پیش گرفته است.
به نوشته «رشید الحداد»، ریاض بیش از هر چیز نگران بسته شدن تنگه راهبردی بابالمندب از سوی انصارالله است؛ آبراهی که یکی از مهمترین مسیرهای انتقال نفت و تجارت جهانی محسوب میشود.
خبرگزاری رویترز نیز به نقل از منابع سعودی گزارش داد مقامات عربستان این تهدید را کاملاً جدی ارزیابی میکنند. به گفته این منابع، ریاض به خوبی میداند نیروهای یمنی از توانمندیهای نظامی لازم برای مختل کردن رفتوآمد کشتیها در بابالمندب برخوردارند؛ تنگهای که پس از تشدید بحران در تنگه هرمز، اهمیت ژئوپلیتیک آن بیش از گذشته افزایش یافته است.
در روزهای اخیر نیز شماری از اعضای دفتر سیاسی جنبش انصارالله هشدار دادند بستن بابالمندب و جلوگیری از عبور کشتیهایی که به مقصد بنادر عربستان حرکت میکنند، یکی از گزینههای روی میز صنعا برای پایان دادن به محاصره است.
اقتصاد عربستان زیر سایه تهدید نفتی
در عین حال پیامدهای معادله «محاصره در برابر محاصره» تنها به بابالمندب محدود نمیشود و برای نخستین بار از آغاز جنگ یمن در سال ۲۰۱۵، احتمال هدف قرار گرفتن یا توقف حرکت نفتکشهای حامل نفت عربستان که به سمت بنادر آن کشور حرکت میکنند، به طور جدی مطرح شده است. اقتصاددانان معتقدند در صورت تحقق چنین سناریویی، قیمت جهانی نفت میتواند از مرز ۱۵۰ دلار در هر بشکه عبور کند.
بر اساس گزارش روزنامه الاخبار، عربستان روزانه بیش از ۷ میلیون بشکه نفت را از طریق خط لوله شرق ـ غرب به بندر ینبع در ساحل دریای سرخ منتقل و صادر میکند. توقف این صادرات نهتنها میلیاردها دلار از درآمدهای ریاض را تحت تأثیر قرار خواهد داد، بلکه بازار جهانی انرژی را نیز با کمبود عرضه و جهش قیمتها روبهرو میکند. همچنین از آنجا که عربستان یکی از بزرگترین صادرکنندگان نفت جهان است، حتی اختلالی کوتاهمدت در صادرات آن میتواند پیامدهایی فراتر از منطقه داشته و توازن بازار جهانی انرژی را بر هم بزند.
از ینبع تا جده؛ هدف بعد کجاست؟!
کارشناسان معتقدند آثار معادله جدید یمن برای رژیم سعودی حتی ممکن است به بندر ینبع محدود نباشد. بر اساس گزارش الاخبار، بندر جده که طی ماههای اخیر همزمان با تشدید تنشها در تنگه هرمز به یکی از مهمترین مراکز لجستیکی و مسیر جایگزین تجارت دریایی در منطقه تبدیل شده است، میتواند هدف بعدی این راهبرد باشد. در ماههای اخیر نیز بخش قابل توجهی از کالاهای کشورهای حاشیه جنوب خلیج فارس که پیشتر از مسیر تنگه هرمز جابهجا میشد، به بنادر عربستان بویژه جده منتقل شده است. تعطیلی یا اختلال در فعالیت این بندر، تنها اقتصاد عربستان را تحت تأثیر قرار نمیدهد، بلکه زنجیره تأمین کالا در کشورهای قطر، کویت و بحرین را نیز با اختلال جدی مواجه خواهد کرد.
از سوی دیگر، کاهش فعالیت بنادر جده و ینبع میتواند سرمایهگذاری، تولید صنعتی و تجارت خارجی عربستان را نیز تحت فشار قرار دهد.
پیش از این نیز صنعا از فعال شدن معادله «بندر در برابر بندر» خبر داده بود. بر اساس این راهبرد، ایجاد اختلال در فعالیت بنادر راهبردی عربستان، از جمله ینبع و جده، در فهرست اهداف نیروهای یمنی قرار دارد. اهمیت این موضوع زمانی بیشتر میشود که بدانیم ۱۲ درصد تجارت جهانی و نزدیک به ۳۰ درصد تجارت کانتینری جهان از تنگه بابالمندب عبور میکند؛ گذرگاهی که آسیا را به اروپا متصل کرده و یکی از ۳ آبراه حیاتی جهان به شمار میرود.
با این حال، منابع نزدیک به انصارالله تأکید میکنند اجرای این معادله تنها متوجه کشورهایی خواهد بود که در محاصره یا اقدامات نظامی علیه یمن مشارکت داشته باشند. چند منبع سیاسی در صنعا در گفتوگو با الاخبار تأکید کردند هر کشوری که به ائتلاف تحت رهبری عربستان بپیوندد یا در محاصره یمن نقشآفرینی کند، باید انتظار داشته باشد کشتیهایش با محدودیت یا جلوگیری از ورود به بنادر دریای سرخ و بابالمندب مواجه شود. به گفته این منابع، چنین اقدامی در چارچوب «حق دفاع مشروع» یمن تعریف میشود.
ریاض تا چه زمانی میتواند مقاومت کند؟
یک منبع اقتصادی آگاه در صنعا نیز در گفتوگو با الاخبار، معادله «بندر در برابر بندر» را یکی از مؤثرترین ابزارهای شکستن محاصره بنادر حدیده و دیگر بنادر یمن دانست. به گفته این منبع، نگرانی اصلی ریاض آن است که اجرای این راهبرد بتواند اقتصاد عربستان را کاملا فلج کند. او تأکید میکند عربستان طی سالهای گذشته از محاصره اقتصادی برای تحت فشار قرار دادن میلیونها یمنی استفاده کرد اما در مقابل، اقتصاد خود آن کشور توان تحمل چنین وضعیتی را حتی برای چند هفته نیز ندارد و هزینههای آن بسیار سنگین خواهد بود.
در عین حال باید توجه داشت معادله «محاصره در برابر محاصره» صرفاً یک تهدید نظامی نیست، بلکه راهبردی است که میتواند توازن اقتصادی، انرژی و تجارت دریایی منطقه را دگرگون کند. پیامدهای این معادله تنها متوجه عربستان نخواهد بود، بلکه بخش مهمی از بازار جهانی نفت، تجارت دریایی و امنیت انرژی دنیا نیز تحت تأثیر قرار خواهد گرفت.
