به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران» ،وی طی گفتگویی در مورد موضوع اقتصاد ایران داشته است که در آن به نکاتی در مورد آسیب شناسی اقتصادی پرداخته است.
در گوشه ای از این گفتگوی چالشی آمده است:
برنا: اجازه بدهید مستقیم سراغ سوژه اصلی برویم. شما علاوه بر اینکه از صاحب نظران و مدیران ارشد بخش کشاورزی بوده اید، یک اقتصاددان نیز هستید؛ همانطور که می دانید اقتصاد ایران از گذشته مشکلات زیادی داشته و دارد؛ به نظر شما طرح هدفمند کردن یارانه ها که هم اکنون در مجلس شورای اسلامی با برخی تغییرات تصویب شد، می تواند مشکلات فعلی اقتصاد ایران را حل کند؟
خلیلیان: اقتصاد کشور ایران قبل از انقلاب وابستگی شدیدی به واردات و صنایع مونتاژ داشت. بعد از انقلاب اسلامی با توجه به نیازهایی که دوره جدید اقتضا می کرد، رویکردهای اقتصادی عوض شد و حرکت به سمت استقلال اقتصادی آغاز شد که خوشبختانه پیشرفت های خوبی نیز تا به حال به دست آمده است.
اما در دو زمینه اقتصاد ایران دارای مشکل بوده است که هم اکنون ما نیز با این مشکلات روبه رو هستیم؛ یکی اینکه اقتصاد ایران به شدت تحت تاثیر دولت قرار گرفت و بسیاری از فعالیت های اقتصادی به صورت دولتی انجام می شد. در اوایل انقلاب و دوران جنگ شرایط چنین مسئله ای را ایجاب می کرد، اما بعد از پایان دفاع مقدس و توسعه کارهای عمرانی، اقتصاد همچنان دولتی باقی ماند؛ در حالی که نیازهای ما هم اکنون بسیار با آن دوره متفاوت است.
خوشبختانه با اجرای سیاست های اصل 44 کاهش سهم دولت و افزایش سهم بخش خصوصی و تعاونی در اقتصاد به قانون درآمد.
برای این که ما به چنین هدفی دست پیدا کنیم، باید الزاماتی را دنبال کنیم که یکی از آنها هدفمند کردن یارانه ها است.
تا موقعی که ما به این شکل یارانه ها را در اقتصاد توزیع کنیم، اجرای سیاست های اصل 44 به صورت مطلوبی جلو نخواهد رفت، چرا که باید فضای اقتصادی کشور برای توسعه بخش خصوصی رقابتی بوده و فاقد رانت باشد تا بتوانیم سیاست های اصل 44 را دنبال کرده و کارایی اقتصاد را بالا ببریم.
از این رو، بحث هدفمند کردن یارانه ها یکی از الزاماتی است که باید به اجرا در بیاید تا ما بتوانیم یک تحول اساسی در اقتصاد ایجاد کنیم.
از این رو، دولت بررسی این طرح را آغاز کرد و طرح هدفمند کردن یارانه ها نیز در کنار سایر محورهای طرح تحول اقتصادی مورد بررسی قرار گرفت.
در نهایت تلاش دولت منجر به لایحه ای شد که دولت به مجلس ارائه داد و طبق نظر مجلس نیز تغییراتی در آن بوجود آمد و در نهایت با رایزنی هایی که انجام شد تا حدودی نظرات دولت تامین شد؛ من فکر می کنم اگر این قانون به طور کامل اجرا شود، می تواند اقتصاد کشور را از وضعیت فعلی نجات دهد و یارانه ها را به صورت کاملا هدفمند توزیع کند.
توجه داشته باشید که یارانه یعنی یک پرداخت کمکی است که باید به اقشاری پرداخت شود که باید از آن استفاده کنند، اما در شرایط فعلی یارانه ها اغلب به کالاهای مصرفی تعلق می گیرد و کسانی که تمکن مالی بالایی دارند و به طبع مصرف آنها نیز بالاتر است و از یارانه بیشتری استفاده می کنند.
از این رو در طرح جدید این یارانه ها دقیقا به اقشاری پرداخت می شود که باید از آن استفاده کنند.
برنا: جناب وزیر! به نظر شما طرح هدفمند کردن یارانه ها می تواند هم بحث رقابت پذیری و هم بحث از بین بردن انحصار وارداتی را به خصوص در برخی از صنایع همانند بخش خودرو به طور همزمان حل کند؟
خلیلیان: به طور طبیعی اجرای طرح هدفمند کردن یارانه ها مدیریت مصرف را در اختیار خود افراد قرار می دهد و دولت به جای اینکه یارانه را به کالاها بدهد، آن را به صورت نقدی در اختیار مردم قرار می دهد تا آنها بتوانند مدیریت مالی خود را در اختیار بگیرند.
وقتی که طرح هدفمند کردن یارانه ها اجرا شود، به طور طبیعی برخی از کالاهای یارانه ای که قیمت غیرواقعی دارند به صورت آزاد در بازار ارائه می شوند که عمده آن نیز شامل حامل های انرژی همانند بنزین، گازوئیل و برق می شود.
هم اکنون به دلیل مصرف بالای حامل های انرژی متاسفانه ما متکی به واردات این محصولات همانند بنزین، از خارج از کشور هستیم.
از این رو، ادامه این وضع سبب می شود تا توان صادراتی ما کاهش پیدا کند؛ اگر قیمت حامل های انرژی و کالاهای یارانه ای تعدیل شود، مردم این اختیار را پیدا می کنند تا مصرف خود را تعدیل کنند و از یارانه نقدی خود در جاهایی استفاده کنند که نیاز بیشتری دارند و خود به خود واردات بنزین و سایر حامل های انرژی به شدت کاهش پیدا می کند و وابستگی ما به خارج از کشور کم می شود.
هم اکنون، قدرت های بین المللی که موضع منفی نسبت به ایران دارند از طریق ایجاد محدودیت برای واردات بنزین به ایران در صدد وارد کردن فشار به ایران هستند؛ خب هدفمند کردن یارانه ها سبب می شود تا وابستگی ما به خارج از کشور کمتر شده و ما را قادر می سازد تا با تحریم احتمالی آنها بر علیه ایران، به شکل مناسبت تری مقابله کنیم؛ درمجموع، طرح هدفمند کردن یارانه ها کارایی اقتصاد را بالا می برد و مدیریت مصرف را به سمت مصرف بهینه سوق می دهد؛ از طرف دیگر در داخل طرح نیز پیش بینی شده است تا تولید نیز مورد حمایت قرار بگیرد.
برنا: آقای خلیلیان! برخی از حمایت های بی جا سبب شده است تا مدیریت برخی از شرکت های اقتصادی ما ناکارآمد شده و عملا ما شاهد نوآوری جدیدی در صنایع کشور به خصوص صنایع خودرو نباشیم، آیا این طرح به همین صنعت خودرو و سایر صنایع تولیدی در داخل ضربه وارد نمی کند؟
خلیلیان: خیر، به نظر من طرح هدفمند کردن یارانه ها به افزایش کارایی صنایع نیز کمک می کند؛ چرا که این طرح سبب می شود تا واحدهای تولیدی ما در بخش صنعت و کشاورزی کاراتر عمل بکنند.
با اجرای طرح هدفمند کردن یارانه ها، واردات ما در بخش حامل های انرژی کم می شود؛ از طرف دیگر دولت نیز در این چند سال سعی کرده است تا مدیریت واردات را به صورتی انجام دهد تا هم امکان حمایت از تولید فراهم شود و هم نیازهای کشور و قدرت انتخاب مردم بالا برود؛ از این رو، ما شاهد هستیم که تعرفه ها برای محصولات اساسی مانند خودرو به تدریج در حال کاهش است؛ به عنوان مثال، تعرفه واردات خودرو در سال 88، 90 درصد بود و در سال آینده نیز 70 درصد را دنبال می کند؛ در حقیقت اقتصاد کشور به تدریج به این سمت می رود تا ما هم فضای رقابتی را در کشور داشته باشیم و هم اینکه کارایی مصرف نهاده های تولید بالا برود و هم کارایی واحدهای صنعتی افزایش پیدا کند تا در جریان رقابت قرار بگیرند؛ از طرف دیگر اجرای این طرح سبب می شود تا صادرات ما نیز در دنیا بتواند از لحاظ قیمت و کیفیت رقابت پذیر شود.
برنا: آیا می توان اینگونه نتیجه گرفت که طرح هدفمند کردن یارانه ها می تواند اقتصاد و صنعت ایستای ایران را به تحرک وادار کند و به آن نشاط بخشد؟
خلیلیان: طبیعی است زمانی که شما منابع انرژی و نهادها را به صورت ارزان در اختیار بخش های تولیدی قرار بدهید ،نباید انتظار عملکرد مناسب و کارا را از آنها داشته باشید.
برخی از واحدهای تولیدی ما هم اکنون با ظرفیت کامل نیز کار نمی کنند؛ چرا که با یارانه ای که دریافت می کنند می توانند با نصف ظرفیت کار کنند؛ از این رو، این واحدهای صنعتی سود خود را از تولید به دست نمی آورند؛ بلکه این واحدهای صنعتی از یارانه نهادهای صنعتی استفاده می کنند.
از این رو با اجرای طرح هدفمند کردن یارانه ها، این واحدهای صنعتی به سمت افزایش تولید و کارایی خود حرکت خواهند کرد و هزینه های خود را پایین خواهند آورد؛ چرا که افزایش تولید منجر به نصف شدن هزینه های ثابت تولید خواهد شد.
برنا: آقای خلیلیان! به غیر از تاثیرات اجرایی طرح هدفمند کردن یارانه ها، آیا شما طرح هدفمند کردن یارانه ها را توهم زدا می دانید یا تورم زا؟
خلیلیان: ببینید در مسئله تورم، ما دو بحث تاثیرات دراز مدت و تاثیرات کوتاه مدت را داریم؛ قطعا در کوتاه مدت، ما آزادسازی قیمت ها را خواهیم داشت و قیمت ها افزایش پیدا خواهد کرد. اگر ما این کار را به صورت تدریجی انجام دهیم یک تورم مزمن ساختاری را به اقتصاد تحمیل خواهیم کرد و چون ساختارهای اقتصادی به صورت مرتب خود را با شرایط تطبیق می دهند، ما هر نوبتی به صورت تدریجی قیمت ها را بالا ببریم، دوباره به جای اول بازخواهیم گشت.
این همان سیاستی بود که در دوران سازندگی و در چهارچوب سیاست های تعدیل اقتصادی انجام می شد و نه تنها یارانه ها هیچگاه حذف نمی شد، بلکه تورم هم طی سه برنامه به کشور تحمیل شده است؛ بنابراین، اگر این طرح را اجرا نکنیم اقتصاد ما به سرانجام نخواهد رسید و اهداف صنعت چشم انداز نیز محقق نخواهد شد. بنابراین با توجه به تجربه های گذشته، ما باید به سمت اجرای طرح هدفمند کردن یارانه ها برویم و بهترین کار این است که ما بتوانیم یک جهش یک باره ای را انجام دهیم و سپس ساختارهای اقتصادی را اصلاح کنیم یعنی یک بار برای همیشه این موضوع را حل کنیم.
از این رو، ما باید در کوتاه مدت فشار یک افزایش قیمت ناگهانی را تحمل کنیم ؛ بعد از این مرحله که ممکن است دو تا سه سال طول بکشد عملا شرایط اقتصاد کشور غیرتورمی خواهد بود و افزایش سالانه قیمت ها نیز در حداقل ممکن محدود خواهد شد؛ چرا که ما جهش اصلی قیمت را انجام داده ایم و ظرفیتی برای بیشتر بالا رفتن قیمت ها وجود ندارد و واحدهای تولید ما باید به سمت افزایش بهره وری و کاهش هزینه های تولیدی خود بروند.
برنا: آقای احمدی نژاد در سال 84 در سفر دوم تبلیغاتی به قم، موضوعی را مطرح کردند با این مضمون که آقای هاشمی رفسنجانی در جلسه ای با یکی از مسئولان بلندپایه نظام، به این نکته اشاره می کند که در جریان اجرای برنامه های توسعه حدود دو میلیون نفر زیر چرخ های توسعه له خواهند شد؛ در همان جلسه سخنرانی قم آقای احمدی نژاد این صحبت را مطرح می کند که گویی صحبت از دو تا سه میلیون چوب خشک است؛ آیا این طرح فشار فراوانی را به اقشار آسیب پذیر و یا با ادبیات انقلابی بهتر بگوئیم، "مستضعف" وارد نمی کند؟
خلیلیان: نه، مسئله به این صورت نیست؛ در چهارچوب طرح هدفمند کردن یارانه ها پیش بینی شده است که حذف یارانه ها همراه با پرداخت جبرانی باشد، یعنی به اندازه فشاری که به دهک های پایین درآمدی می آید، پرداخت های جبرانی انجام شود؛ این کاری است که در برنامه های تعدیل اقتصادی در گذشته پیش بینی نشده بود.
یک تورم تدریجی به مردم تحمیل می شد که سطح آن نیز بالا بود و هر ساله نیز تکرار می شد، به طوری که ما با تورم پنجاه درصدی نیز روبرو شدیم؛ از این رو یارانه ها در اقتصاد بالا باقی ماند و هیچ چیزی هم درست نشد و تعداد زیاد از اقشار آسیب پذیر دچار مشکلات عدیده ای شدند و فاصله طبقاتی نیز گسترش پیدا کرد.
بنابراین، دولت در طرح خود پیش بینی تمام این اتفاقات را کرده است و برای اینکه جلوی له شدن اقشار مستضعف را در زیر چرخ توسعه بگیرد، پرداخت جبرانی را به این عده پیش بینی کرده است تا آنها بتوانند نه تنها قدرت خرید خود را حفظ کنند، بلکه بتوانند مدیریت و پس انداز مالی خود را تقویت کنند.
البته طبیعی است دو دهک یا سه دهک بالایی جامعه که از این درآمدهای یارانه ای استفاده می کردند مجبور خواهند بود از مزیت های یارانه ای بی رویه صرف نظر کنند و به حق خود قانع باشند که البته آنها نیز زیر چرخ توسعه له نخواهند شد و زندگی خود را به شیوه سابق ادامه خواهند داد.
برنا: آقای خلیلیان! تکلیف خانواده هایی که در نقاط مرزی دهک ها قرار دارند چه می شود؛ چرا که با اجرای این طرح نیز فشار زیادی به آنها وارد شود؛ در حالیکه به دلیل یک اشتباه ممکن است آنها از کمک های جبرانی دولت بی بهره بمانند؟
خلیلیان: با توجه به اینکه 7 دهک جامعه تحت پوشش و حمایت این طرح قرار دارند و سه دهک بالایی هم نیازی به این یارانه ها ندارند، مشکلی برای هیچ کس در این طرح ایجاد نخواهد شد.
برنا: اما این تمام مسئله نیست؛ چرا که بخش اعظم قشر متوسط ما را کارمندان تشکیل می دهند و این نگرانی وجود دارد با توجه به اینکه بخش اعظم خانواده های کارمندی مبالغ زیادی را به صورت وام های مختلف بدهکار هستند، ممکن است در طبقه بندی دهک ها در جای نامناسبی قرار بگیرد و این موضوع در ارتباط کاری آنها با مردم تاثیر منفی بگذارد؛ برای حل این مشکل چه تدابیری اندیشیده شده است؟
خلیلیان: این اتفاق نخواهد افتاد چرا که کسانی که در طبقه متوسط هستند با افزایش قیمت ها شامل پرداخت های جبرانی می شوند و خود به خود دچار مشکل نخواهند شد؛ طبقات بالای درآمدی نیز مشکلی نخواهند داشت؛ از این رو بخش اعظم این پرداخت ها به 4 دهک پایینی جامعه و بخش دیگری از آن به سه دهک بالایی پرداخت خواهد شد.
در مجموع اجرای این طرح سبب خواهد شد تا وضع این هفت دهک درآمدی نسبت به وضع موجود بهتر باشد.
برنا: آقای خلیلیان! زمانی که طرح سهمیه بندی بنزین آغاز شد برخی از آشوب های پراکنده در تهران آغاز شد؛ از آنجایی که بحث هدفمند کردن یارانه ها بسیار فراتر از طرح سهمیه بندی بنزین خواهد بود، آیا جامعه در هنگام آغاز اجرای این طرح دچار مشکلات امنیتی نخواهد شد؟
خلیلیان: در مقابل کار بزرگ سهمیه بندی بنزین چند اعتراض پراکنده صورت گرفت که در حد صفر تلقی می شود. در حد محدود و در برخی از نقاط تهران و برخی آشوبگران و فرصت طلبان که حساب آنها نیز از مردم جداست تحرکاتی را انجام داده اند که البته تاثیری در اجرای این طرح نداشت؛ مردم هم این شرایط را پذیرفتند و خود را تطبیق دادند و رضایت نسبی مردم در آن به دست آمد؛ کاری که امروز قرار است انجام شود بسیار بزرگتر از طرح سهمیه بندی بنزین است. البته دولت نیز پیش بینی های لازم را انجام داده است و مردم نیز به دلیل پرداخت های جبرانی آسوده خاطر هستند.
از این رو، به نظر نمی رسد که ما تحرکاتی در هنگام اجرای این طرح داشته باشیم؛ البته برخی ها قطعا به دنبال سوء استفاده خواهند بود و دولت نیز تدابیر لازم برای برخورد با آن را لحاظ کرده است.
برنا: ستادی که قرار بود برای نظارت بر اجرای طرح هدفمند کردن یارانه ها با حضور مستقیم رئیس جمهور انجام شود تشکیل شد یا نه؟
خلیلیان: به طور کلی طرح هدفمند کردن یارانه ها یک جراحی بزرگ و اساسی در اقتصاد است که دولت نیز به اندازه ابعاد این طرح بر روی آن وقت می گذارد؛ به طور مثال کارهای کارشناسی این طرح نزدیک به دو تا سه سال است که در حال انجام است و همه تمهیدات برای اجرای موفق این طرح اندیشیده شده است و انشاء الله در اجرای این طرح هیچ مشکلی به وجود نخواهد آمد.
برنا: در خصوص جلوگیری برخی از سوء استفاده های مالی و بازرگانی از اجرای این طرح دولت چه تدابیری را اندیشیده است؟
خلیلیان: خوشبختانه دولت راجع به تمام جنبه های طرح با تمام قوا طراحی های خود را انجام داده است و وقت گذاشته و خواهد گذاشت.
