به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ اکنون و پس از انتشار متن توافق، سوال مهم آن است که بدانیم آیا این توافق یک توافق خوب است یا خیر؟ به زبانی دیگر اینکه در این توافق چه کسی بیشترین امتیازات را کسب کرده است؟ داده ها و گرفته ها چه چیزهایی است؟
مهدی محمدی کارشناس مسائل هسته ای در یادداشت خود توضیح داده است که راه حل فهمیدن اینکه توافق نهایی در لوزان خوب است یا نه چیست.
این یادداشت در ادامه خواهد آمد:
تا ساعاتی دیگر، چنانکه طرف های مختلف تایید کرده اند، متن توافق سیاسی میان ایران و 1+5 منتشر خواهد شد. این متن در واقع تعیین تکلیف اصولی همه مسائل اصلی روی میز ، در قالب یک توافق سیاسی است که جزئیات آن تا روز 9 تیر معین خواهد شد. تا آنجا که مذاکرات هسته ای مربوط است، متنی که امروز منتشر می شود متن اصلی توافق نهایی است. تعهداتی که ایران در این متن می پذیرد، قطعی و بازگشت ناپذیر است. درست است که هنوز جزئیات اجرایی توافق نشده اما همه این جزئیات، درون چارچوبی قرار خواهد گرفت که امروز توافق می شود. هیچ کدام از جزئیاتی که در آینده بر سر آنها بحث خواهد شد، نمی تواند با چارچوب کلی که امروز توافق می شود در تضاد قرار گیرد یا آن را نقض کند. بنابراین، امروز، به یک معنا تاریخی ترین روز در پرونده هسته ای ایران است. امروز روزی است که یک سلسله ترتیبات بلند مدت درباره برنامه ای نهایی می شود که بیش از یک دهه است موضوع مهم ترین مناقشات دیپلماتیک، سیاسی، مذاکراتی و امنیتی بوده است. بنابراین، اکنون مهم ترین سوال این است که چه کسی برنده شده است؟
هم اکنون، ما مطلقا در موقعیتی نیستیم که درباره مطلوبیت توافق قضاوت کنیم. این امر صرفا پس از انتشار متن امکانپذیر خواهد بود. اما همین حالا، یعنی در حالی که هنوز متنی وجود ندارد، می توان شاخص هایی را برشمرد که باید ملاک ارزیابی هرگونه توافق باشد. این ملاک ها، در حکم اصولی است که امکان اندازه گیری درجه مطلوبیت متن را فراهم می کند.
1- مبانی و پیش فرض ها. اولین شاخص این است که ببینیم متن بر اساس کدام مبانی و پیش فرض ها نوشته شده است. مبانی و پیش فرض ها معمولا تصریح نمی شود ولی در تعیین میزان مطلوبیت متن نقش کلیدی دارد. به عنوان نمونه بسیار مهم است ببینیم NPT تا چه حد در این متن به عنوان یک سند پایه مفروض گرفته شده است؟
2- تناظر. مقصود از تناظر این است که ببینیم کدام اقدام ایران با کدام اقدام 1+5 متناظر شده است؟ در واقع، سوال این است که آیا اتصالات متقابل تعهدات، بر اساس ملاک های قابل فهمی صورت گرفته یا یک طرف موضع خودرا دیکته کرده است؟ درک ماهیت تناظر ایجاد شده، یکی از مهم ترین شاخص های ارزیابی ساختمان توافق خواهد بود.
3- توازن. سپس نوبت به بررسی این موضوع می رسد که تعهدات تا چه میزان هم وزن است؟ به عبارت دیگر، آیا امتیازهایی که ایران واگذار کرده با آنچه دریافت کرده سنخیت دارد؟ در اینجا یکی از مهم ترین مسائل این خواهد بود که ببنیم انتظارات اصلی و نگرانی های فوری طرف ایرانی تا چه حد مورد توجه قرار گرفته است؟
4- ضمانت. ملاک دیگر این است که ببنیم درون متن چه ضمانت هایی در نظر گرفته شده که پای بندی طرفین به تعهداتشان را تضمین کند؟ با فرض اینکه توافق یک توافق متوازن است، این پرسش کلیدی است که چه تضمینی وجود دارد آنچه روی کاغذ نوشته شده، عملا هم اجرا شود؟
5- صراحت. شاخص بعدی این است که توافق تا چه حد صریح و بدون ابهام، دو پهلوگویی است؟ هر چه درجه تفسیر پذیری توافق بیشتر باشد از مطلوبیت آن کاسته خواهد شد.
6- قطعیت. شاخص بعدی این است که المان های توافق تا چه حد فیکس و تثبیت شده است؟ به عبارت دیگر، پرسش در اینجا این است که مثلا رد حوزه زمان بندی ها تا چه میزان زمان بندی ها قطعی و نهایی است. هرچه تعهدات مشروط تر و به سلیقه طرف ها وابسته تر باشد، از درجه مطلوبیت توافق کاسته می شود.
7- پای بندی. شاخص بعدی میزان پای بندی توافق به خطوط قرمزی است که ایران از ماه ها قبل به طور صریح مطرح کرده است. این خطوط قرمز کاملا روشن و خالی از ابهام است. نسبت توافق با این خطوط قرمز اصلی ترین شاخصی است که مطلوبیت آن را معین خواهد کرد.
8- بازگشت پذیری. آخرین شاخص این است که تعهدات واگذار شده تا چه حد، در چه زمانی و با چه مقدار هزینه بازگشت پذیر است و با فرض نقض عهد از سوی طرف مقابل –که بسیار جدی است- در چه مدت زمانی ایران می تواند وضعیت ماقبل توافق را احیا کند؟
