به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران» ، ثبت کتب، مقالات و ترجمههای دانشجویان به نام اساتید از جمله موضوعات و آسیبهایی است که در دانشگاههای ایران رو به گسترش رفته و عدم برخورد با این تخلفات، موجبات کشیده شدن دامنه این معضل به سطوح بینالمللی شده است.
* تاریخچه ترجمه در جهان
یکی از این روشها برای دسترسی به منابع جدید ترجمه است، ترجمه تاریخچهای نسبتا طولانی دارد؛ اولین آثار ترجمه شده در جهان، نزد مصریان است که به 3 هزار سال قبل از میلاد میرسد؛ در غرب هم از حدود سیصد سال قبل از میلاد کار ترجمه رونق پیدا کرد.
در قرن دوازده میلادی با تماس غرب و اسلام ترجمه از زبان عربی به لاتین و از لاتین به عربی گسترش پیدا کرد که موجبات آشنایی بیشتر مسلمانان از غرب و غربیها از اسلام شد.
در قرن نوزدهم ترجمه بیشتر بین خواص رایج بود، اما در قرن بیستم به دلیل نیاز جامعه، ترجمه گستره وسیعی از جامعه را در بر گرفت و قرن بیستم «عصر ترجمه» نام گرفت.
* تاریخ ترجمه در ایران
ترجمه در ایران دارای تاریخی نسبتا طولانی است، از نخستین ترجمهها ترجمه سرودههای زرتشتی به زبان پهلوی بود؛ در دوره ساسانیان ترجمههایی به این سبک گسترش بیشتری پیدا کرد.
در دوره بعد از اسلام به موازات توسعه اسلام، متنهایی از عربی به فارسی ترجمه شد و این روند تا مدت مدیدی ادامه یافت.
در اواخر قرن نوزدهم، تغییراتی که ایجاد شد، منجر به پیدایش در ایران شد.
انگیزه این دوره ترجمه متون اساسی علمی از زبانهای اروپایی برای دستیابی به علوم و فنآوریهای جدید بود.
بیشتر مترجمین این دوره فارغالتحصیلان دارالفنون بودند که مهمترین آنها اعتمادالسلطنه رئیس ادارهای به نام «دارالترجمه» در عصر قاجار بود.
* ترجمه و سرقت علمی، ادبی
امروزه با گسترش شمار آشنایان به زبانهای نوین به این عرصه، دانشجویان و اساتید هم میتوانند نقش مترجم را راحتتر از گذشته ایفا کنند. با این شرایط جدید و با توجه به مقتضیات زمان برخی عوامل درونی و محیطی در برخی از دانشجویان و اساتید منجر به پیدایش و گسترش پدیده سرقت ادبی شد، به گونهای که امروزه هر از چند گاهی در گوشه و کنار جهان و ایران شاهد کشف و معرفی انواع سرقتهای علمی و ادبی هستیم.
* چاپ ترجمه دانشجوی به نام استاد؛ نمونهای از سرقت علمی، ادبی
یکی از اساتید دانشگاه علامه در این باره میگوید: این پدیده از گذشته بوده و قوانینی برای مقابله با آن در کشورها وضع شده است.
وی ادامه میدهد: یکی از موارد سرقت علمی این است که یک نفر ترجمه یا تالیف شخص دیگری را به نام خودش چاپ میکند، به عنوان نمونه کتاب «ارتباطات سازمانی» اثر «کاترین میلر» دو ترجمه فارسی دارد، با این تفاوت که یکی از آنها این کتاب را با عنوان تالیف به اسم خودش منتشر کرده است. جالب اینکه درحالی که در شناسنامه و پیشگفتار کتاب آورده که کتاب ترجمه است، در صفحه اول نام خودش را به عنوان مؤلف آورده است!
* دانشجو با توصیه استاد ترجمهاش را با نام وی چاپ میکند
یکی از اساتید دانشگاه تهران نیز میگوید: ما در دانشگاه تهران متاسفانه استادی داریم که حتی رتبههای کشوری خوبی هم در عرصه علمی آوردهاند، اما این استاد در حرکتی غیراخلاقی به یک دانشجو توصیه کرده که اسم وی نیز در اول کتابی که این دانشجو ترجمه کرده آورده شود.
این استاد دانشگاه تهران ادامه داد: این دانشجو نیز بالاجبار و برای اینکه کتاب امکان چاپ پیدا کند، این خواسته استاد را عملی کرده است.
* قانون مجازات سارقان ادبی؛ قانونی که هیچگاه اجرا نمیشود
اما یکی از اساتید خانم که مقاله بیست صفحهایش را به کتاب تبدیل کرده و الان هم سمت استادیاری دارد، در این باره میگوید: من و همکارانم چندین بار به وزارت علوم هم تذکر دادهایم که جلوی اینگونه رفتارها بایستند تا استادی برای ارتقای درجه علمی خودش از دسترنج دانشجو یا استاد دیگری سوءاستفاده نکند.
وی ادامه میدهد: علیرغم اینکه در قوانین برای موارد چاپ و نشر ترجمه دیگری و سرقت ادبی مجازاتهایی پیشبینی شده است ولی هیچوقت شاهد برخورد با اساتید یا دانشجویانی که اقدام به نقض این قوانین میکنند نبودهایم.
این استاد خانم میافزاید: در سایتی میخواندم رئیس دانشگاهی در ایالت اوهایو آمریکا، به خاطر اینکه در سخنرانیاش بدون ذکر منبع از مطالب شخص دیگری استفاده کرده است، بر اثر فشارهای وارد مجبور به استعفا شده است.
* عدم توانایی مالی دانشجو = چاپ ترجمه با نام استاد
یکی از دانشجویان کارشناسی ارشد دانشکده فنی دانشگاه تهران با نام «نادر» میگوید: من کتابی را در مورد رشته خودم ترجمه کرده بودم چندین جا هم مراجعه کردم تا چاپش کنم، ولی بدلیل ضیق مالی نتوانستم چاپش کنم، چون مبلغی که میخواستند خارج از توانایی من بود، لذا مجبور شدم علیرغم میل باطنیام کتاب را با ذکر نام یکی از اساتیدم در اول کتاب چاپ کنم.
* همهگیر شدن پدیده چاپ ترجمه دانشجویان توسط اساتید
آقای «الف» از اساتید دانشگاه علامه، در مورد دلایل گرایش اساتید به سمت چاپ کتابهای ترجمهای که یا ترجمه دیگری است و یا شخص آن را با اندکی تغییر به نام خودش چاپ میکند، میگوید: پدیده مصادره ترجمه دیگران در بین اساتید، مانند دانشجویان تقریبا همهگیر شده است، چون ما با تصویب قوانینی در مجلس یا دولت از گذشته تاکنون، اساتید را به این سمت سوق میدهیم.
این استاد دانشگاه علامه فرمهایی را نشان میدهد که هر استادی موظف است در هر دوره 10 ساله آنها را پر بکند و به وزارت علوم بدهد تا بر اساس آن فرمها امتیازدهی و درجهبندی اساتید انجام شود.
وی تصریح میکند: در این جدول هر استاد حداقل باید 110 امتیاز بیاورد، این پارامترها 20 موردند و مهمترین پارامترهایی که در این جدول وجود دارند عبارتند از: مقاله تالیفی، 5 امتیاز. ترجمه کتاب 10 امتیاز، رساله دکتری که استاد با دانشجو 3 سال کار میکند 8 امتیاز، پایان نامه کارشناسی ارشد 1/5 امتیاز، مقالات بینالمللی 7 امتیاز و ...
این استاد دانشگاه ادامه میدهد که در این جدول توجهی به حجم کتاب نشده است؛ استادی که 50 صفحه کتاب نوشته همان امتیازی میگیرد که استادی با 1200 صفحه میگیرد که این نشانگر نبودن نظم است و باعث دلسردی اساتید میشود چون استادی که زحمت نکشیده در جایگاه و رتبهای قرار میگیرد که جایگاهش را ندارد.
وی عامل دیگر رواج این پدیده را، عدم برخورد جدی و قاطع از طرف نهادهای مربوطه میداند و اضافه میکند که موردی ندیدهام که یکی از اساتید دانشگاههای ما بعد از اثبات سرقت علمی اخراج شود یا دانشجویی که در پایاننامهاش، برخلاف تعهدی که قبلا داده است از اطلاعاتی بدون ذکر منبع آورده است از دفاعش جلوگیری شود. اگر پلیس یا دستگاه قضایی وارد این عرصه شود و جلوی چند مورد را بگیرد و با اطلاعرسانی نشان دهد که این کار نا پسند است، مطمئنا جلوی خیلی از موارد اینچنینی گرفته میشود.
خانم «ب» استاد دانشگاه تهران هم ادامه میگوید: من استادی میشناسم که سر کلاس به دانشجویان کار عملی «ترجمه» میدهد،فصلهای کتاب را بین دانشجویان تقسیم میکند، دانشجویان هم با توسل به دارالترجمه یا دانشجویان ترم بالاتر، متن ترجمه شده را تحویل استاد میدهند، او هم با مقداری ویرایش کتاب را زیرچاپ میبرد.
وی دلیل به وجود آمدن این وضعیت را نبود نظارت و سیستم غلط ترفیع بندی اساتید معرفی میکند.
* ورود سرقت علمی در «ISI»
سرقت علمی، وارد حوزه مقالات بینالملل و ISI هم شده است؛ ISI، مخفف Institue of scientific Information است که برای نخستین بار توسط پرفسور یوجین گارفیلد (Eugene Garfield) در سال 1960 در ایالت فیلادلفیای آمریکا منتشر شد.
این موسسه در سال 1992 توسط موسسه علمی تامسون (Tomson Scientific) خریداری شد و با عنوان تامسون آی.اس.آی شناخته شد (thomson ISI) این موسسه در حال حاضر حدود 16000 عنوان مجله و کنفرانس بینالمللی را در حوزههای علوم مهندسی، علوم اجتماعی، علوم انسانی، هنر تحت پوشش خود دارد.
ISI هرساله یافتههای جدیدی را فراهم و به پژوهشگران عرضه میدارد. حجم عظیم اطلاعات ISI به محققان این امکان را میدهد تا از پیشینه تحقیقاتی موضوع مورد علاقه و آخرین تحولات در آن حوزه مطلع شوند.
امروزه هر مقالهای که در این مجلات منتشر میشود به عنوان یک تولید علمی در جهان شناخته میشود. در ایران هم استفاده از نمایههای ISI و منظور کردن هر نمایه مربوط به مقاله معتبر علمی به عنوان تولیدی علمی جهانی که در جامعه دانشگاهی پذیرفته شده است شناخته میشود.
مقالات ISI منتشر شده توسط پژوهشگران، یکی از فاکتورهای رتبهبندی دانشگاههای برتر جهان به وسیله دانشگاه شانگهای جیائوتانگ است.
رشد تولید علم و مقاله در ایران از دهه 90 میلادی سرعت بیشتری به خود گرفته است به گونهای که ایران در سال 2009 بر اساس اعلام نیوسانیست، (New Seientist) بیشترین رشد علمی را در جهان داشت و دانشگاه تهران در فوریه 2010 با چند پله صعود رتبه 837 را کسب کرد.
اما علیرغم پیشرفتهای چشمگیر در عرضه مقالات بینالمللی و تولید علم، هر از گاهی شاهد آشکار شدن سرقت علمی انجام گرفته توسط برخی از دانشجویان و اساتید هستیم.
* برخورد با اساتید متخلف؛ اولین و آخرین راه حل
«ن»،از دانشجویان کارشناسی ارشد دانشکده فنی دانشگاه تهران با تشریح مراحل چاپ شدن هر مقاله علمی یا قبول مقاله در کنفرانسهای بینالمللی میگوید: نقطه شروع مقاله این است که ایدهای به ذهن برسد، بعد آن ایده را با استاد مطرح میکنی و شروع به نوشتن مقاله کنی، اما متاسفانه برخی استادها در این مرحله برخلاف نقش ساختاریشان کمکی به دانشجو نمیکنند، دانشجو بعد از نوشتن مقاله آن را برای تایید پیش استاد میبرد و او هم خوانده یا ناخوانده آن را تایید میکند.
وی ادامه میدهد: من 2 مقاله در ISI دارم که غلطگیری و تصحیح هر دوی آنها را مجله انجام داده است، مثلا در جایی یادم رفته بود فرمول بنویسم یا در یکی دیگر منبع ذکر شده تکراری بود.
آقای «ن» ادامه میدهد: پس از تایید استاد مقاله را اصطلاحا Submit میکنیم که آنجا یا مقاله ما را غلطگیری میکنند یا رد میکنند و مرحله بعدی پذیرش است که بعد از پذیرش باید منتظر چاپ مقاله باشیم.
وی تاکید میکند: استادها علیرغم اینکه زحمت را دانشجو کشیده است اسمشان را به عنوان اسم اول میزنند که امتیازش بیشتر است و اگر دانشجویی هم مخالفت یا مقاومت کرد معمولا حالش را میگیرند! یا نمره کم میدهند یا اینکه در مسیرش مانعتراشی میکنند.
استاد دانشگاه علامه هم در مورد سرقت علمی در مقالات میگوید: پایان نامه، ترجمه یا مقالات، مقولههای مرتبط با هم هستند که راهکارهای جلوگیری از آنها تقریبا یکسان است.
وی ادامه میدهد، این معضل نیاز به نقد مفصل دارد، اگر ما جلوی استادی که از جایگاهش استفاده میکند با سیستم، یا جلوی دفاع دانشجوی که بدون ذکر منبع دفاع میکند در هر مرحله که باشد، بگیریم دیگر کسی جرأت پیدا نمیکند این اعمال را انجام بدهد.
او میگوید: من خودم فارغالتحصیل انگلستانم، آنجا اگر استادی دست به سرقت علمی بزند، در هر سطح علمی و رتبهای که باشد عذرش را سریع میخواهند و نمیگذارند شخص فاسدی وارد سیستم علمی و دانشگاهیشان بشود.
خانم «ب» هم در مورد سرقت علمی در مقالات بینالمللی میگوید: ما به جای اینکه اجازه بدهیم عدهای با حیثیت کشورمان در سطح بینالمللی بازی بکنند باید اول جلوی اقدامات آنها را در داخل بگیریم.
وی میافزاید: تعدادی از سایتها و مجلات معتبر بینالمللی از نرمافزارها و ابزارهایی مانند کراس چک (Dejava, docloc, (dross check استفاده میکنند تا جلوی تقلب در مقالات را بگیرند.
