به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران»ِ، نشریه «وحدت» دانشگاه تهران در گفت و گویی با سیدمجید حسینی در مورد یکی از منابع درآمدی یعنی مالیات در شرایط تحریم نفتی پرداخته است.
متن کامل این مصاحبه را در ادامه بخوانید:
موانع فعلی برای اجرایی کردن یک نظام مالیاتی کارآمد و مطلوب در کشور چیست؟
دولت با وجود اقتصاد نفتی به سراغ مالیات نمی رود
حسینی: ببینید موانع در یک سطح نیست و چندین سطح داریم. به نظرم سطح اول گفتمان عمومی کشور است که عدالت خواهانه نیست، نه در سطح جامعه و نه در سطح سیستم. در سطح جامعه وقتی می گوییم مالیات بدهید می گویند اگر بدهیم ان را می دزدند. نظر مردم به مالیات مثبت نیست. دولت هم مسئله اش مالیات نیست چون گفتمانش عدالت خواهانه نیست و کارش را با نفت راه می اندازد. پس برای اینکه گفتار عدالت خواهانه به نفع مالیات گرفتن شکل بگیرد، یک سلسله موانع ساختاری داریم. مانع اول اقتصاد سیاسی نفت است. تا زمانی که ما از منابع درآمدی نفت بدون فشار به اقشار اجتماعی پول بدست آوریم، سراغ مالیات نمی رویم. مالیات گرفتن سخت است چون مالیات گرفتن دو پیامد دارد. اول اینکه باید به صورت شفاف مالیات بگیریم و درآمدها را شفاف کنیم. دوم اینکه مالیات گرفتن سطح دموکراسی را بالا می برد؛ چون طبقاتی که مالیات می دهند بر دولت نظارت می کنند. مسئله از لحاظ گفتاری این است که گفتار لیبرالی و توسعه حاکم است اما در سطح ساختاری یک چیز این گفتار را ممکن می کند و آن هم اقتصاد سیاسی نفت است. در گام اول اقتصاد سیاسی نفت اجازه نمی دهد که مالیات گرفته شود.
طبقه برنده هم قدرت دارد و هم ثروت
وی افزود: در گام دوم اگر فرض کنیم که نفت نداشته باشیم یا تحریم شویم، حالا اشکال ساختاری دیگری داریم و آن اینکه طبقاتی که باید مالیات بدهند که در اصطلاح طبقات برنده هستند، آن قدر زور دارند که جلوی دولت را برای گرفتن مالیات بگیرند. امروز پزشکان مالیات نمی دهند چون طبقه برنده هستند و دولت هم امکان گرفتن مالیات از آن ها را ندارد. کسانی که ساخت ساز می کنند یا وارد کننده ها طبقه برنده هستند و دولت امکان گرفتن مالیات از آن ها را نیز ندارد. سلبریتی ها میلیارد ها نومان درآمد دارند و زور دولت به آن ها نمی رسد. در حقیقت دولت ادامه طبقه برنده است. مدیران دولتی یا مدیران بانکی خودشان طبقه برنده هستند. چرا مالیات نمی دهند؟ اصولا مانع اصلی درآمد مالیاتی وجود طبقه برنده است. طبقه ای که هم قدرت دارد هم ثروت. به مدد ثروت قدرت را می گیرد و اجازه نمی دهد که ساختار تغییر کند.
در کانادا ده درصد بالای جمعیت هشتاد درصد مالیات کشور را می دهند. در ایران دهک بالای جمعیت هفت درصد مالیات را می دهند. مانع اصلی ساختای برای درآمد مالیاتی علاوه بر ساختار اقتصاد سیاسی نفت، وجود طبقه برنده و قدرتمند است. آن ها اجازه نمی دهند ساختاری شکل بگیرد تا به اندازه ای که حق جامعه است از آنها مالیات گرفته شود. امروز اگر پزشکان مطابق قانون مالیات هم بدهند، حق جامعه را نداده اند چون مالیات آنها بسیار کم بوده است اما در کانادا طبقه مرفه 47 درصد مالیات را می دهند؛ آنها بخش عمده مالیات را می دهند. اگر قرار است اصل مالیات از طبقه برنده گرفته شود، تمام زور اجتماعی و سیاسی مافیا صرف این خواهد شد که مالیات گرفته نشود. الان لایحه مالیات بر خانه های خالی چرا انجام نمی گیرد؟ چون طبقه برنده نمی گذارد . چون نمایندگان مجلس خودشان جزو طبقه برنده هستند. پس ما هم مشکل گفتمانی داریم و هم مشکل ساختاری.
چه راهکارهایی برای نظام مالیاتی کارآمد و کاهش فاصله طبقاتی وجود دارد؟
عدالت باید مطالبه اصلی شود
حسینی: این موضوع هم دو سطح دارد. اولین مسئله این است که گفتار عدالت باید گفتار مرکزی و اجتماعی شود یعنی عدالت مطالبه اصلی شود. تا زمانی که مطالبه اصلی ضدیت با تبعیض نیست، در ساختار نمی توان کاری انجام داد. گام اول و راهکار کلان این است که مطالبه حول ضدیت با تبعیض شکل گیرد یعنی تبعیض ساختاری و برنده شدن و بازنده شدن ساختاری. اگر لین شکل نگیرد در ساختار هیچ امکانی برای توسعه مالیات نداریم.
بانک در ایران عانل صلی فساد و نابرابری است
وی در ادامه گفت: خب دراین شرایط تحولات ساختاری باید انجام گیرد؛ اول اصلاح نظام بودجه: بودجه متکی به درآمدهای نفتی اصولا نابرابری ایاد می کند. دوم اصلاح ساختار بانک: بانک در ایران عامل اصلی فساد، غیر شفاف بودن و نابرابری است. سال گذشته بانک های ایران 600 هزار میلیارد تومان وام دادند و این در حالی بود که بودجه کل دولت 400 هزار میلیارد تومان بوده است. بانک ها بیش از دولت به طبقه برنده وام داده اند و این طبقه به دلیل ندادن مالیات پول وام را به مسکن انتقال داد. برای اینکه نظام و ساختار مالیاتی را اصلاح کنیم باید بانک ها را اصلاح کنیم. بانک های ناشفاف در اختیار طبقه برنده و وابسته به بروکراسی ناسالم دولتی، هیچ امکانی از مالیات گیری برای ما فراهم نمیکند چون گام سوم این است که شفافیت درآمدی ایجاد کنیم تا بتوانیم مالیات بگیریم. ما ساختاری به نام سازمان برنامه داریم. وظیفه کارشناس سازمان برنامه است که تصمیم گیری کند که فلان پول به سیستان برود یا تهران. دانشگاه تهران 100 میلیارد تومان پول توسعه میگیرد ولی سیستان و بلوچستان حتی پول لوله کشی آب را هم نمی گیرد. تصمیم گیری متمرکز روی نظام توزیع درآمد مالیات را هم بی معنی می کند یعنی معنای مالیات را که قرار است توسعه متوازن و همگن بین طبقات اجتماعی مختلف تولید کند، از بین می برد. حالا ما با شکل گیری گفتار عدالت این اصلاحات ساختاری را می خواهیم. اصلاح بودجه و بانک و خود نظام مالیاتی و ایجاد شفافیت، حداقل های شکل گیری یک سازمان مالیاتی درست هستند. سازمان مالیاتی کارآمد باید شکل جدیدی داشته باشد نه مثل سازمان مالیاتی الان که خود این سازمان در اختیار طبقه برنده است.
با توجه به شرایط کشور در صورت تکیه منابع درآمدی از سرمایه داران آیا شاهد فرار سرمایه نخواهیم بود؟
درآمد مالیاتی را می توان در تولید استفاده کرد
حسینی: اول من این سوال را از شما می پرسم که مگر صاحبان سرمایه الان دارند برای کشور کار می کنند؟ فقط مشغول ساختمان سازی و شهرسازی در جردن و زعفرانیه هستند. الان اگر این سرمایه فرار کند، چه اتفاقی خواهد افتاد؟ هیچ اتفاقی؛ حتی شهر ارزان تر هم می شود. مسئه اصلی ما فرار سرمایه نیست چرا که اصلا سرمایه برای توسعه وجود ندارد. سرمایه ای که الان داریم فقط خرج ساخت و ساز و دلالی و دلار می شود. همین الان هم که سرمایه فرار کرده است. مسئله اصلی این است که ما اگر مالیات بگیریم حداقل بخشی ازین سرمایه رفته را بازخواهیم گرداند و می شود این سرمایه را در تولید استفاده کرد. حالا اگر می خواهید درصد بیشتری ازین سرمایه برگردد شرایط را باید طور دیگری فراهم کرد یعنی کاری کنیم که الان سرمایه داران در مسکن 150 درصد سود می کنند اگر در تولید وارد شوند 50 درصد سود کنند.
تولید با 16 درصد سود قطعا جذب کننده سرمایه نیست. ما باید ابتدا موانع تولید را رفع کنیم . در این صورت امکان اینکه بخشی ازین سرمایه بازگردد وجود دارد ولی در مرحله اول باید آن سرمایه را فرار کرده حساب کرد و وقتی مالیات می گیریم اتفاقی که می افتد این است که حداقل گرانی بیشتر نخواهد شد. پولی که فرار کرده است که باز نمی گردد و حداقل با اخذ مالیات مبالغ بیشتری را از دست نمی دهیم. اما ما به دلیل نگرفتن مالیات هر روز این مبالغ را از دست می دهیم. یعنی با نگرفتن مالیات از مسکن عملا هر روز پول مسکن قشر ضعیف را از آن ها می گیریم و به سرمایه دارانی که قصد خروج از کشور را دارند، می دهیم. وقتی مرزها باز هستند سرمایه خصلت جابه جایی جهانی دارد یعنی فرق نمی کند که فرد سرمایه دار در زعفرانیه خانه بسازد یا در کانادا یا هرجای دیگری. مهم این است که چه در زعفرانیه و چه در خارج از کشور ساختمان یا برج بسازد این پول صرف تولید کشور نمی شود.
